दधि
dadhiक्ली · neut.In 16 kośas: 20 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
पायसं परमान्नं च क्षैरेयी क्षीरजं दधि ।गोरसश्च तदघनं द्रप्सं पत्त्रलमित्यपि ॥ ४०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श्च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
लवणक्षीरदध्याज्यसुरेक्षुस्वादुवारयः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आसप्ताहादथ दधि मङ्गल्यं क्षीरसम्भवम् ।विरलं तज्जलं मस्तु क्लीबेथो कट्वरः सरः ॥ २३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उत्तालो वानरः कीशो मर्कटोऽपि बलीमुखः ।हरिः किखिः कपिः शोणो दधिर्वनगृहार्थकः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घु इति । "दाधा घ्वदाबि"ति षण्णां धातूनां घुसञ्ज्ञा विहिता । सह किना वर्त्तत इति सकिः । "उपसर्गे घोः कि"रित्यादिना विहितः किप्रत्ययो गृह्यते । उपसर्गा प्रादयः । उपसर्गाः क्रियायोग इति । उपसर्गः पूर्वो यस्य स एव पुंल्लिङ्गो भवति । यथा अयमादिः[दि] । निधिः प्रणिधिः आधिः सन्निधिः इत्येवमादयः । "अन्योपपदकर्मण्यधिकरणे चे"ति किप्रत्ययः । अयमम्भोधिः जलधिः उदधिः तोयधिः शरधिः इत्येवमादयः । इषुशब्दोपपदे वा स्त्री । इयमिषुधिः । अयमिषुधिः तूणीरम् । येभ्यो धातुभ्यो नञ्प्रत्ययः । तान् पुंस्युक्तान् विद्धि जानीहि । याच्ञशब्दं वर्ज्जयित्वा । यज याच यत विच्छ प्रच्छ । रक्षो नङिति नङ्प्रत्ययः ।अयं यज्ञः यत्नः विष्णुः । प्रश्नः । रक्ष्णः । एवं तर्हि याञ्चशब्दस्यापि नङन्तत्वान्नपुंस्त्वं स्यात् । इत्यत आह । याञ्चां विनेति । स्त्र्यधिकारात्स्त्री याञ्चार्थना ।तनुकायशरीराणि स्त्रीपुन्नपुंसकेषु जानीहि ।दधिसक्थ्यस्थीनि स्युर्नपुंसके स्त्री तु कक्षा स्यात् ॥ २३ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
एतान् शब्दान् यथासङ्ख्यं स्त्रीपुन्नपुंसकेषु विद्धि । इयं तनुः । अयं कायः । इदं शरीरम् । दधिसक्थ्यस्थिशब्दा नपुंसके स्युः । यथा इदं दधि क्षीरविकारः । इदं सक्थि उर्वोर्मध्यम् । इदमस्थि कीकसम् । कक्षाशब्दः स्त्रियां भवेत् यथा इयम् कक्षा बाहुमूलम् । अन्यच्च । "जघनाभरणे स्त्रीणां करीणां मध्यबन्धने । अवस्थासु च हर्म्यानां नित्यं कक्षा व्यवस्थिता ।"सुमनोऽप्सरोविरहितमद्व्यच्कमसन्तन्तु पुंसि स्यात् ।द्व्यच्कं पुनर्नपुंसकप्रकृतादन्यत्र वै जरसः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
हैयंगवीनं तक्रेजं नवनीतं घृताकरम् ।दधि विप्रप्रियं हृद्यं श्रीघनं क्षीरजं शरः ॥ २२६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
हविष्यं हविराघारमाज्यं क्षीरोद्भवं दधि ।गोरसोऽथाघने तत्र क्लीवे द्वे द्रप्सपत्रले ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रसालाह्वा शिखरिणी पयस्यं दधि द्रप्सकम् ।दुग्धं पयः क्षीरसञ्ज्ञं क्वथिका तक्रमण्डिका ॥ २७३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 धि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
गोकुलं तु व्रजो घोषो गोष्ठं गोपास्तु बल्लवाः ।दुग्धं पयोऽमृतं क्षीरं गोरसः क्षीरजं दधि ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लवणक्षीरदध्याज्यसुरेक्षुस्वादुसागराः ।भारताख्यं किंपुरुषं हरिवर्षमिलावृतम् ।रम्यकाख्यं पञ्चमकं खण्डं षष्ठं हिरण्मयम् ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 किं (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
क्षीरजं गोरसश्चैव मङ्गल्यं श्रीघनं दधि ॥ ६०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलैरमी ।समुद्राः सप्त विख्याताः सप्तद्वीपसमावृताः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पयस्यं घृतदध्यादि प्राखोटं श्रीघनं दधि ।तदेव तरलं द्रप्स्यं तद्भेदाः कटुरादयः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
द्वीपाः सप्ताथ सप्तैव समुद्रा अपि कीर्तिताः ।लवणेक्षुसुरासर्पदधिदुग्धपयोमयाः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दधिक्षीरघृताह्वः स्याद्धूनको वह्निवल्लभः ।शालवेष्टः सर्जमणिः कस्तूरी गन्धचेलिका ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अवदाहः पयः क्षीरं प्राग्गाढं श्रीधनं दधि ।कद्वरं तु दधिस्नेहो जग्धिर्भोजनभक्षणे ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
श्रीवेष्टः पायसं श्र्याख्यं श्रीवासो रक्तशीर्षकः ।वेष्टः श्रीवत्सपिण्याको दधिश्च सरलद्रवे ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दधि विप्रप्रियं हृद्यं क्षीरजं श्रीघनं गुरु ।स्थूलं श्वेतं च मंगल्यं कट्वारः शण्डगोरसौ ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वधूर्नवोढयोषायां स्नुषाभार्याङ्गनासु च ।दधि क्षीरोद्भवं वस्तु तारे दधि च वासके ॥
अनुष्टुप्
अवस्थान्तरप्राप्तदुग्धे दधि स्या-च्छ्रियो वासवृक्षे तथावासवाचि ।समाध्यन्तरे बोधिरश्वत्थवृक्षेसमुद्रे पुनः स्यात्सरस्यां तथाब्धिः ॥ ६० ॥
भुजङ्गप्रयातम्
युग्मे च भेद्यलिङ्गं तु युग्मावयववस्तुषु ।दधिस्तु पुंसि श्रीपिष्टसंज्ञनिर्यासवस्तुनि ॥ ५७८ ॥
अनुष्टुप्
meaningsश्रीपिष्ट
क्ली तु क्षीरविकारे स्याद् विप्रप्रियमिति श्रुते ।दर्विः समुद्रे चक्रे च ना स्त्री तु प्रतिकीलके ॥ ५७९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
गन्धो लेलीतके कुष्टे दधि स्याच्छ्रीनिवासके ॥ २३३ ॥
meaningsश्रीनिवासक
दधिक्षीरविकारे स्यात् स्त्रीवासे वसनेऽपि च ।दिग्धो लिहो वाच्यलिङ्गो विषाक्तसायके पुमान् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क्त (wrong syllable)
दधि as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु मङ्गल्यस्यात्पावके चाथ मसूरबिल्व- त्रायन्तिकाबोधिषु चादिलिङ्गे । मङ्गल्य उक्तश्चरमे तु दध्नि स्यान्मङ्गलार्हे सुचिरेऽन्यवच्च ॥ ७५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.75
- नानार्थार्णवसंक्षेप शण्डशण्डो नपुंसके दध्नि चेत्येकेषामिदं मतम् । एष च प्रतिपत्तव्यस्तालव्योष्मादिवर्णकः ॥ ११८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.118
- नानार्थार्णवसंक्षेप गुरुस्त्री तु मातृप्रभृतिषु गुर्वी दध्नि तु तन्नपि । लग्नान्नवमराशौ च प्राहुः साव्वँत्सरा इदम् ॥ ३५९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.359
- नानार्थार्णवसंक्षेप छिन्नछिन्नं (व्रणे ? वृक्णे) त्रिषु क्ली तु निश्शरे दध्नि सा पुनः । छिन्ना गुलूच्यां स्त्री छेकः पुनर्ना मृगपक्षिषु ॥ ४४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.446
- नानार्थार्णवसंक्षेप मन्दशनैश्चरे त्रि तु स्वल्पे तथाज्ञापटुरोगिषु । निर्भाग्ये च कनिष्ठे च दधिभेदे तु नप्यदः ॥ ९२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.929
- नानार्थार्णवसंक्षेप श्वेतक्लीबं तु दध्नि रजतेऽप्यथ श्वेता सुरान्तरे । पैष्टिकीसंज्ञके स्त्री स्यान्नदीभेदे लतान्तरे ॥ १४१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1419
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्थूलना तु मन्त्रिण्यथ स्थूलं जडे बृहति पीवरे । (क्ली तु ? त्रि क्ली) दध्नि त्रि तु स्थूरं पीवरेऽथ स्त्रियामियम् ॥ १५३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1533
- नानार्थार्णवसंक्षेप सेव्यउशीरे नि शरे दध्नि पत्राङ्गाह्वयभेषजे । अब्धिजे लवणे ना तु मध्वासव इति श्रुते ॥ १५५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1554
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोरसगवामधिकृते चाथ गोसर्जः सर्जने गवाम् । प्रभाते गोरसन्तु स्यात् कालशेये च दध्नि च ॥ ८३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.83
- नानार्थार्णवसंक्षेप पवित्रमन्त्रे दध्नि ब्रह्मसूत्रे हेम्न्यर्थे कलशेऽम्बुजे । क्षीरे दर्भाङ्गुलीये तु पुन्नपुंसकयोरथ ॥ १०५३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1053
- नानार्थार्णवसंक्षेप मङ्गल्यज्ञेयं सर्वौषधिस्नाने दध्नि चाथ नृलिङ्गकः । बिल्वे मसूरसंज्ञे च धान्ये स्याद्रभसः पुनः ॥ १३२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1320
- नानार्थार्णवसंक्षेप श्रीधननील्याख्यायामोषधौ स्यादामलक्यां तु शब्दवित् । रभसोऽथ श्रीधनः स्याद् बुद्धे ना क्ली तु दध्न्यदः ॥ १८४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1842
- शिवकोष शङ्खाख्यशङ्खाख्या तु वचाकम्बुमालिन्योर्दध्नि न द्वयोः । शालेयं न द्वयोस्तालपर्ण्यां चाणक्यमूलके ॥ ३५९ ॥ Śivakoṣa 21.2.359
- शिवकोष शङ्खाह्वाशङ्खाह्वा तु वचाकम्बुमालिन्योर्दध्नि न द्वयोः । सारिवा गोपकन्यायां सारिवः शालिभिद्यपि ॥ ५०७ ॥ Śivakoṣa 24.2.507
- शब्दरत्नावली मङ्गल्यपानीयं सलिले क्लीबं पातव्ये पुनरन्यवत् । पौलस्त्यो ना धनाधीशे दशकण्ठे विभीषणे ॥ वलयं कङ्कणे क्लीबं कण्ठरोगे पुमानयम् । वालेयं स्याद्वलिहिते मृदौ त्रिषु खरे पुमान् ॥ ब्राह्मण्यं ब्रह्मवृन्दे स्यात्ब्राह्मणत्वेऽपि न द्वयोः । भरण्युर्ना चण्डभानौ मृगाङ्के च विभावसौ ॥ भुजिष्यः पुंसि दासे स्यात्स्वन्त्रहस्तसूतत्रके । स्त्रियां दासीगणिकयोः स्वतन्त्रायामपि क्वचित् ॥ मलयो ना चलारामदेशेषु स्त्री तथौषधे । मङ्गल्यो ना त्रायमानामसूराश्वत्थबिल्वके ॥ स्त्रियात्तु रोचनाशुक्लवचाशमीमिमीषु च । अधःपुष्प्यां स्त्रियां दध्नि क्लीबं शिवकरे त्रिषु ॥ मृगयुर्ना शृगाले स्याद् व्याधे पितामहेऽपि च । रहस्या स्त्री सरिद्भदे गोपनीयेऽभिधेयवत् ॥ विजया पार्वतीसख्यां तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् । विजयस्तु जये पुंसि तथा गाण्डीवधन्वनि ॥ विस्मयः पुंसि दर्ये स्यात्स्यन्देहाश्चर्ययोरपि । विषयो यस्य यो ज्ञातस्तत्रदेशे च गोचरे ॥ रूपादौ स्याज्जनपदे कान्तादौ च भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.46
- वैजयन्ती हृद्यकपिभेकाहिसिंहेषु हरिर्ना कपिले त्रिषु । हृद्यो वशीक्रिया मन्त्रे हृद्यं दध्न्यनुलेपने ॥ १०० ॥ Vaijayantī 6.5.100
- वैजयन्ती पवित्रमन्त्रे दघ्नि ब्रह्मसूत्रे हेम्न्यर्थे कलशे कुशे । पुलस्त्यवंश्ये पुरुषे पौलस्त्यः क्ली तु संयुगे ॥ ५९ ॥ Vaijayantī 7.5.59