द्रुत
drutaवि · adj.In 16 kośas: 39 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
द्रुतं विलम्बितं मध्यमोघस्तत्त्वं घनं क्रमात् ॥ २९२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्वरितं सत्वरं तूर्णं शीघ्रं क्षिप्रं द्रुतं लघु ।चपलाविलम्बिते च झम्पा संपातपाटवम् ॥ १४७० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 वि (wrong syllable)
genderविadj.
सिद्धे निर्वृत्तनिष्पन्नौ विलीने विद्रुतद्रुतौ ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderविadj.
शम्बूका अपि शाम्बूका वृश्चिको द्रुत इत्यपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शरीरस्था इमे रंहस्तरसी तु रयः स्यदः ।जवोऽथ शीघ्रं त्वरितं लघु क्षिप्रमरं द्रुतम् ॥ ६४ ॥सत्वरं चपलं तूर्णमविलम्बितमाशु च ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
विलम्बितं द्रुतं मध्यं तत्त्वमोघो घनं क्रमात् ।तालः कालक्रियामानं लयः साम्यमथास्त्रियाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्रुतावदीर्णे उद्गूर्णोद्यते काचितशिक्यिते ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderविadj.
शीनं स्त्यानं शृतं पक्वं विलीनं द्रुतमुच्यते ।मन्था मन्थश्च मन्थानो वैशाखः खजकस्तथा ॥ २७६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उपजिह्वोपदीका च वम्री स्यादुपदेहिका ।अलं वृश्चिकलाङ्गूलं द्रुत आलिश्च वृश्चिकः ॥ ६४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्राक् चपलं लघु मङ्क्षु स्राक् तूर्णं त्वरितमाशु शीघ्रमरम् ।अह्नाय सत्वरं च क्षिप्रं द्रुतमञ्जसा झटिति ॥ ६९७ ॥
आर्या
genderविadj.
स च कान्दिशिकोऽपि स्याद्विलीने विद्रुतो द्रुतः ।प्रतिवेशी प्रतीवेशी स्यादासन्ननिवासिनि ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
गूढं गुप्तं गुण्ठितं च मूषितं चाप्यथ द्रुतम् ।उदीर्णं स्यादथोद्गीर्ण उद्यते काचितं पुनः ॥ १५१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जवोऽथ शीघ्रं त्वरिं लघु क्लीबेऽरमव्ययम् ।क्षिप्रं द्रुतं सत्वरं च चपलं तूर्णमाशु च ॥ १६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 घ्रं (syllables merged)
genderक्लीneut.
क्लीबे तु रंहस्तरसी अथ शीघ्रं लघु द्रुतम् ।त्वरितं सत्वरमरं तूर्णमाश्वविलम्बितम् ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कृत्तं चावर्जितं तु स्याद्यत्करादिभिरानतम् ।अवदीर्णं विलीनं स्याद् द्रुतं विद्रुतमित्यपि ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शीघ्रं क्षिप्रं द्रुतं तूर्णं त्वरितं सत्वरं लघु ।अनारतानिशे नित्याजस्त्रे त्वविरतं पुनः ॥ ३५२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्लुष्टदग्धोषिताश्चैव निष्पक्वक्वथिते समे ।निष्पन्नसिद्धनिर्वृत्ता विलीनविद्रुतद्रुताः ॥ ३६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)
genderविadj.
द्रुतं विलम्बितं मध्यमिति गीते त्रयो लयाः ।ग्रामा घोरमन्द्रतारास्तालाश्च चपुटादयः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मभजासानयरता गणा अष्ट लघुर्गुरु ।एकं द्विचतुःषट्स्वरैर्द्रुतो लघुर्गुरुः प्लुतः ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
त्वरितं सत्वरं शीघ्रं तूर्णं क्षिप्रं द्रुतं लघु ।जवो वेगो रयो रंहस्तरो मन्दे तु मन्थरः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्यात् शीघ्रगतिमन्नृत्यादिकमघो द्रुतं किल ।स्यान् मन्दगतिमन्नृत्यं तत्त्वं विलम्बितं खलु ॥ ४२३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 वि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वृश्चिकश्च द्रुणो द्रोणश्चाऽऽलि राली ह्यलिर्द्रुतः ।अलं वृश्चिकपुच्छाग्रं कण्टकं विषवाहकम् ॥ २१८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीघ्रं क्षिप्रं द्रुतं तूर्णं त्वरितं सत्वरं लघु ।आशुमङ्क्षु तथाऽह्नायश्चपलमविलम्बितम् ॥ २६७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 प (wrong syllable)
genderविadj.
genderविadj.
शीघ्रं तूर्णं द्रुतं क्षिप्रं चपलं लघु सत्वरम् ।अरं त्वरितमाशु स्यादविलम्बितमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विलम्बितं द्रुतं मध्यं लय इत्यभिधीयते ।विलम्बितं भवेत्तत्त्वं द्रुतं मोघमिति स्मृतम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स एष तालो विज्ञेयो धीरैरनुद्रुतादिभिः ।अनुद्रुतं द्रुतञ्चैव लघुर्गुरुः प्लुतस्तथा ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 र्गु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अर्धमात्रं द्रुतं ज्ञेयं द्रुतार्धञ्चाप्पनुद्रुतम् ।एकमात्रो लघुः प्रोक्तः द्विमात्रस्तु गुरुः स्मृतः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथ द्रुतञ्चावदीर्णं द्रवीभूते निगद्यते ।काचितं शिक्यितं शिक्यसमारोपितवस्तुनि ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विचारिते विन्नवित्तौ विगतारोकमप्रभे ।द्रवीभूतघृतादौ तु विलीनं विद्रुतं द्रुतम् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
क्रिमिर्वृश्चिकेऽलि-राल्य-लालिर्द्रोणो द्रुणो द्रुतः ।भ्रमरेऽलि-रली मधुकृत् मधुकरः शिलीमुखः ॥ २८५ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
दग्धे तु प्रुष्टं प्लुष्टं च, तष्टं त्वष्टं तनूकृते ।छिद्रिते वेधितं विद्धं, विलीने विद्रुतं द्रुतम् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष्टं (wrong syllable)
genderविadj.
समे तु रंहस्तरसी जवो वेगो रयः स्यदः ।द्रुतं तूर्णं लघु क्षिप्रमरमाश्वविलम्बितम् ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
तालो विलम्बितं कालो द्रुतं मध्यं क्रिया लयः ।ओघः साम्यं धनं तत्त्वं क्रियाथ भ्रमरी भ्रमः ॥ १५५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दण्डितः प्राप्तदण्डः स्यान्मुण्डितः परिवापितः ।अविलम्बितमुच्चण्डं विलीनं विद्रुतं द्रुतम् ॥ १६१७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विलंबितं द्रुतं मध्यं तत्त्वमोघो घनं क्रमात् ।तालः कालक्रियामानं क्रियांगुलिकरोद्भवा ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सार्पिष्कदाधिकाद्यं स्यात् सर्पिर्दध्यादिसंस्कृते ।शीनं स्त्यानं शृतं पक्वं विलीनं विद्रुतं द्रुतम् ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अरालं कुटिलं भुग्नमवक्रे प्रगुणोऽप्यृजुः ।सत्वरं त्वरितं तूर्णमरं क्षिप्रं लघु द्रुतम् ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
दितिः स्त्रियां खण्डने स्यात्तथा च दैत्यमातरि ।दीप्तं निर्भासिते दग्धे ज्वलितेऽपि च वाच्यवत् ॥द्रुतं शीघ्रे विनीते च विम्राणे चाभिधेयवत् ।दृतिश्चर्मपुटे मीते द्युतिः स्त्री रश्मिशोभयोः ॥धातुर्मनःशिलादौ तु श्लेष्मादौ गैरिकेऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
द्रुत as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु ज्योक्वियोगे लाघवे सत्ये ज्योक् प्रश्ने [च] द्रुतेऽपि च । संप्रत्यर्थे चिरार्थेऽथ पुनरर्थेऽग*समम् ॥ ८१ ॥ Koṣakalpataru 5.1.81
- कोषकल्पतरु अभीक्ष्णम्अभीक्ष्णमश्रान्तमुहुर्द्रुतार्थे- ऽथाभीक्ष्णमश्रान्त-भृशार्थयोः स्यात् । भवेदिदानीमधुनार्थवाक्य- संधानयोः स्यादुत किंचिदर्थे ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 5.1.10
- कोषकल्पतरु अतिआह क्षेपनियोगयोरथ मतावाहो उताहो उभौ पृच्छायां च विचारणेऽप्यथ परिक्लेशे प्रकर्षेऽह हा । हिंसोपक्रमकुत्सनेषु विबुधाः संकीर्तयन्त्यादह प्रोक्तं मंक्षु विचक्षणे अति[246b]शये तत्त्वे तथाति द्रुते ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 5.1.29
- कोषकल्पतरु त्वरितज्वलितं भास्वति दग्धे त्वरितं प्रजवे द्रुतार्थे च । स्तिमितं क्लिन्नेऽप्यचले हम्मितमाहुर्द्रुते दग्धे ॥ ८४ ॥ Koṣakalpataru 6.16.84
- कोषकल्पतरु अरअरं तु चक्रे चरमे द्रुतार्थे ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.6
- कोषकल्पतरु शीघ्रवप्रस्तु तातेऽथ चये च रेणौ क्षेत्रे तटे च प्रथितः स्त्रियां न । शीघ्रं द्रुते स्यान्नलदेऽपि * * चक्राङ्गके द्वीपिकरञ्जयोस्तु ॥ ६० ॥ Koṣakalpataru 6.27.60
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृत्तिशब्दोच्चारणधर्मेषु द्रुतमध्यादिषु त्रिषु । ऋक्पादस्याप्युपान्तेऽप्यप्रतिबन्धप्रवर्तने ॥ १०० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.100
- शब्दरत्नावली ओघऔघो वृन्दे नीरवेगे द्रुते नृत्योपदेशके । मघा नक्षत्रभेदे स्यात् मघी धान्यविशेषके ॥ Śabdaratnāvalī 7.4.3
- शब्दरत्नावली शीघ्रशारीऽनिलाक्षोपकृत्योः शवलेऽपि च वाच्यवत् । शिग्रुः पुंसि शाकमात्रे तथा शोभाञ्जनद्रुमे ॥ शिरा नाड्यां स्त्रियामेव पिप्पलीमूलके पुमान् । शीघ्रं नलद चक्राङ्ग(?) क्लीबं द्रुते गतौ(?) त्रिषु ॥ शुभमम्रे क्लीबलिङ्गमुद्दीप्तशुक्लयोस्त्रिषु । शुक्रो मासि भृगौ वह्नौ ना क्लीबे रोगरेतयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.46
- शब्दरत्नावली अञ्जसाभोः स्यात्सम्बोधने प्रश्ने विषादेऽपि निगद्यते । अञ्जसा च द्रुते तत्त्वे निरस्त्वर्द्धिवक्रयोः ॥ नीचैः स्वच्छन्दाल्पयोः स्यात्पुरश्च प्रथमाग्रयोः । पूर्वेद्युः प्रातःसमये धर्मादौ पूर्ववासरे ॥ पतस्ततः प्रभृतयस्तूहनीयाः प्रयोगताः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.60
- शब्दरत्नाकर चपलचपले त्रिषु केशे ना चिकुरश्चपलो रसे । तडिति स्त्री द्रुते क्लीबश्चत्वरस्तु चतुष्पथे ॥ २०८९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2089
- वैजयन्ती उत्तालअभ्यस्तेऽप्युचितं न्याय्येऽप्युषितं स्थितदग्धयोः । उत्तालो द्रुत उत्तानेऽप्युत्कटो मत्त उद्भटे ॥ ७ ॥ Vaijayantī 7.4.7
- वैजयन्ती अजिरक्ल्यक्षतं तण्डुले धान्ये न ना लाजेषु ना यवे । अजिरं जर्जरे कामे विषयांकणयोर्द्रुते ॥ १४ ॥ Vaijayantī 7.5.14
- वैजयन्ती अभिपन्नअभिपन्ना विपन्नाप्तग्रस्तात्तद्रुतदक्षिणाः । अधिक्षिप्तं प्रणिहिते प्रेषिते भर्त्सितेऽपि च ॥ २ ॥ Vaijayantī 8.4.2