भङ्गा
bhaṅgāस्त्री · fem.In 15 kośas: 13 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
शणं भङ्गा मातुलानी स्यादुमा तु क्षुमातसी ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
भङ्गा जङ्घा च सरघा वचा चिञ्चा यदृच्छया ।कच्छा पिच्छा भुजा पिञ्जा स्यात्तुल्या प्रजया स्वजा ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शणो भङ्गा मातुलानी रजस्त्व[129a]स्यास्तिलस्य च ।भङ्गाकटं तिलकटमथाश्वयुजकं भवेत् ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
शाखा शिखोखा परिखा च रिङ्खाप्रेङ्खा च लेखा *** किखिश्च ।स्थगी च भ[224b]ङ्गी कथिता सुरङ्गाभङ्गाथ जङ्घा च मघा तु भूम्नि ॥ ४२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
शणे भङ्गा मातुलानी स्यादुमा तु क्षुमाऽतसी ।गवेधुकायां गवेधुर्वन्यतिले नु जर्तिलः ॥ ३९७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ति (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
मातुलानी शणं भङ्गा उमा स्यादतसी क्षुमा ।गवेधुकागवेधू च जर्तिकोऽरण्यजे तिले ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शाखोखा भिस्सटा जङ्घा भङ्गा चञ्चा खजा प्रजा ।पिच्छा कच्छा सुरङ्गा च गुञ्जा पिञ्जा कटा (जटा?) गुडा ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मातुलानी तु भङ्गा च भङ्गी च शणपुष्पिका ।व्रीहिधान्ये स्तम्बकरी कणिशं सस्यमञ्जरी ॥ ४३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्त (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
जूर्णाह्वयश्च जोन्नाला देवधान्यं तथैव च ।मातुलानी शरणं भङ्गा भवेदुमा क्षुमाऽतसी ॥ २१२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
चूर्णिसातिकन्यानाडीभङ्गा च सिध्मला… ।लिक्षा हसन्तीकुनटी गोलिमी लोचना… ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
मातुलानी भृङ्गी भङ्गा धूर्ते धुस्तूर-धूस्तुरौ ।धूस्तूर-धुस्तुरौ धुस्तुर्धर्तूरो धुत्तुरो रवौ ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भृ (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
व्रीहिभेदे त्वणुर्भङ्गा मातुलानी उभे समे ।कुल्माषो यावकस्तत्र चणको हरिमन्थकः ॥ १४१८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भङ्गो वीचिषु विख्यातो भङ्गो जयविपर्ययः ।भङ्गो भेदे रुजायां च भङ्गा शस्यं शणाह्वयम् ॥
अनुष्टुप्
meaningsशण
भङ्गस्तु ना तरङ्गे स्याद् भञ्जने च स्त्रियां पुनः ।मातुलान्याह्वये धान्ये भङ्गा भद्रस्तु नोक्षणि ॥ ८७९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsमातुलानी
भङ्गा शस्यभेदे भङ्गः पराजयतरङ्गयोः ।रोगभेदे भये पुंसि भङ्गिस्त्रियामनुक्रमे ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भे (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 स्त्रि (wrong syllable)
meaningsशस्यभेद
भङ्गः पराजये छेदे तरङ्गे चावखण्डने ।भङ्गा तु यवभेदे स्याद् भीमौ रुद्रवृकोदरौ ॥ १९७३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsयवभेद
तरङ्गभेदयोर्भङ्गो भङ्गा सस्ये शणाह्वये ।एकदेशांशयोर्भागो भृङ्गो धूम्याटकेऽपि च ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशण
भङ्गा as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वराङ्गवराङ्गं मस्तके योनौ भङ्गाख्ये च सुगन्धके । कालिङ्गो भूमिकर्कारुः कालिङ्गी राजकर्कटी ॥ Dharaṇikośa 3.2.4
- कोषकल्पतरु मातुलानीमातुलपत्नीभङ्गाकलापके मातुलानी स्यात् । उत्तमवेषवधूट्यां भवति विलेप्यां विलेपनी च स्त्री ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.52
- नानार्थार्णवसंक्षेप मातुलानीमातुलानी च भङ्गाख्यधान्ये स्यान्मातुलान्यसौ । द्वयोस्तु मालुधानाख्यसर्पजात्यन्तरे स्मृतः ॥ १४१० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1410
- शिवकोष रसायनदुरालम्भाकण्टकार्योर्मातुलानी महाशणे । भङ्गायां काकजङ्घायां गोलोम्यां च रसायनम् ॥ २७६ ॥ Śivakoṣa 16.2.276
- शिवकोष मातुलीगुन्द्रायां भस्मगन्धिन्यां मातुलः कनकाह्वये । फले राठस्य भङ्गायां मातुलानी च मातुली ॥ ४६९ ॥ Śivakoṣa 23.2.469
- शब्दरत्नावली मातुलानीप्रसाधनी स्त्री कङ्कत्यां क्लीबन्तु सिद्धिवेशयोः । पयस्विनी विभावर्य्यां धेनौ नद्यामपि स्त्रियाम् ॥ पुण्यजनः सज्जने स्याद्यक्षराक्षसयोरपि । पृण्यजनस्तु पुंसि स्यान्नीचे मूर्खे च पापिनि ॥ फलकी मीनभेदे ना त्रिषु स्यात्फलकान्विते । वार्वकी वे विचित्राश्वपर्ण्यजीवशरान्विषु (?) ॥ भूतात्मा पुंसि भूतेशे देहे बुद्धे विधातरि । महाधनं महामूल्यसुवर्णसिह्लकादिषु ॥ महासेनः कुमारे स्यान्महासैन्यपतौ पुमान् । मदयित्नुः स्मरे शौण्डे पुमान्मद्ये तु न द्वयोः ॥ महामुनिः कुम्भयोनिबुद्धयोः क्लीबमोषधे । मातुलानी तु भङ्गायां कलायं मातुलस्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.118
- त्रिकाण्डशेष मातुलानीमातुलानी तु भङ्गायां मातृभ्रातृस्त्रियामपि । राशौ युग्मे च मिथुनं विष्ण्वली मधुसूदनौ ॥ २५३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.253