कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

क्षुमा

kṣumāस्त्री · fem.

In 14 kośas: 14 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य वनस्पतिकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.5.106 · p. 46
शणं भङ्गा मातुलानी स्यादुमा तु क्षुमातसी ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह वैश्यवर्गः Amarakośa 2.9.32
स्त्रियौ कङ्गुप्रियङ्गू द्वे अतसी स्यादुमा क्षुमा ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.582 · p. 66
प्रियङ्गुः कथ्यते कङ्गुरतसी स्यादुमा क्षुमा ।कलायः खण्डिको ज्ञेयः सातीनश्च मनीषिभिः ॥ ५८२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव वैश्यादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.7.70 · p. 140
अतसी पिच्छला देवी मदगन्धा मदोत्कटा ।उमा क्षुमा हैमवती सुतीक्ष्णा नीलपुष्प्यपि ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.46 · p. 275
उमा क्षुमातसी चण्डी विकारे त्वौममौमकम् ।त्रिषु तस्या अथो धूलौ स्यादुमाकटमन्तिमे ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ स्त्रीलिङ्गाधिकारः Koṣakalpataru 4.2.62 · p. 102
genderस्त्रीfem.
निघण्टुशेष Nighaṇṭuśeṣa · हेमचन्द्र धान्यकाण्डः Nighaṇṭuśeṣa 6.397 · p. 216
शणे भङ्गा मातुलानी स्यादुमा तु क्षुमाऽतसी ।गवेधुकायां गवेधुर्वन्यतिले नु जर्तिलः ॥ ३९७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ति (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.105 · p. 65
मातुलानी शणं भङ्गा उमा स्यादतसी क्षुमा ।गवेधुकागवेधू च जर्तिकोऽरण्यजे तिले ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.433 · p. 81
राजीवा (राजिका ?) कृष्णिकासूरिरासुरी चाथ कोरवे ।कङ्गुः प्रियङ्गुः सारङ्गुरतस्यां तु क्षुमाप्युमा ॥ ४३३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि वनस्पतिकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.5.2125 · p. 350
जूर्णाह्वयश्च जोन्नाला देवधान्यं तथैव च ।मातुलानी शरणं भङ्गा भवेदुमा क्षुमाऽतसी ॥ २१२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वैश्यवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.7.43 · p. 140
उमा क्षुमा शनः क्षौमा सैव स्यादतसीसनः ।सूर्क्ष्यः परिषमो माषो राजमाषस्तु वर्वटः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्त्रीलिङ्गसङ्ग्रहः Śabdaratnāvalī 9.45 · p. 311
genderस्त्रीfem.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वैश्याध्यायः Śabdaratnākara 3.4.1419 · p. 172
यवको यववर्णी स्याच्छ्यामाकश्यामकौ समौ ।चिक्कणस्त्वतसीकङ्गुप्रियङ्गूमाक्षुमाः समाः ॥ १४१९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वैश्याध्यायः Vaijayantī 3.8.45 · p. 126
स्नेहपूरे तु फलकः कर्षायौ पाकचूडकौ ।सुवर्चलामसृण्यौ च क्षुमा चोमाप्यतस्यपि ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ मान्ताः Koṣakalpataru 6.25.77 · p. 282
समा तु वर्षे वृषणे तु सीमास्त्री ब्रह्मशक्तावपि फञ्जिकायाम् ।ब्राह्मी च शाकेऽपि गिरां च देव्यांघाटे स्थितौ क्षेत्रकचेलयोश्च ।क्षुमातसीनालिकयोश्च नाम्निपरत्विषि स्यादथ कान्तिकीर्त्त्योः ॥ ७७ ॥
उपजातिःtwo metres in one verse
शिवकोष Śivakoṣa · शिवदत्तमिश्र मद्विः Śivakoṣa 20.1.328 · p. 30
अतसीनीलयोः क्षेमश्चण्डाचोरकयोर्द्वयोः ।ध्यामो दमनके गन्धतृणे पद्मः पलङ्कषे ॥ ३२८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश मान्ताः Śabdaratnāvalī 7.25.6 · p. 253
क्षुमा स्त्रियामतस्याञ्च नालिकायां लताभिदि ।क्षेमं लब्धरक्षणे स्याच्चण्डानामौषधे पुमान् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ब्ध (wrong syllable)

क्षुमा as a meaning in nānārtha verses

  • कोषकल्पतरु मसृणयाम्यायां दिशि यज्ञदानविधिषु स्त्री तत्प्रतिष्ठास्वथ स्निग्धाकर्कशयोस्त्रये च मसृणोऽथ स्यात्क्षुमायां स्त्रियाम् । पुंसि द्वावुषणोषणौ रसभिदि स्त्रीत्वे कणायामिमौ क्लीबे स्तो मरिचेऽथ पुंसि धिषणो वाचस्पतौ स्त्री धियि । रतपरिभवयोः स्याद्धर्षणं स्त्रीत्वसत्यां नयनरुजि यमे स्याद्धर्षणो योगभेदे । हरणमपि विवाहस्वे भुजे स्याद्धृतौ च श्रवणमपि हृतस्त्रि श्रोत्रतत्कर्मणोश्च ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.15.26
  • कोषकल्पतरु अतसवाते तथात्मन्यतसः स्त्रियां तु क्षुमाभिधायामवसोऽर्कराज्ञोः । अम्भोनिधौ स्यान्नभसोऽब्दकाले क्लीबेऽन्तरिक्षेऽप्यथ पुक्कसः स्यात् । चण्डालके च श्वपचे स्त्रियां तु स्यान्नीलिकायामपि कालिकायाम् । वनीयके स्याल्लभसो धनेऽन्त्ये- ऽर्वदोरके स्त्री पनसो[88b]द्रुभेदे ॥ ८७ ॥ Koṣakalpataru 6.31.87
  • नानार्थार्णवसंक्षेप भवानीसंज्ञाअथ स्त्रियां भवान्याः स्युः सर्वाः संज्ञाः क्षुमाह्वये । धान्ये रात्रेर्हरिद्रायां भूमेर्मृत्स्नाख्यभेषजे ॥ १ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.1
  • नानार्थार्णवसंक्षेप फलकिन्भवेच्चित्रफलीसंज्ञे तथा स्याच्चन्दनेऽपि च । क्षुमासंज्ञे तु ना धान्ये फल्गुनी तु स्त्रियामियम् ॥ १२२० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1220
  • नानार्थार्णवसंक्षेप सुवर्चलासिनीवाली तु पार्वत्यां दृष्टचन्द्रे च दर्शके । सुवर्चला तु सूर्यस्य प्रभादेव्यां क्षुमाह्वये ॥ ५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.55
  • शिवकोष नीलपुष्पीनीलपुष्पा काञ्चनारनिर्गुण्ड्यार्त्तगलेषु च । नीलपुष्पी क्षुमानीलीकटभीवृद्धदारके ॥ २९६ ॥ Śivakoṣa 17.3.296