कुल्माष
kulmāṣaपुं · masc.In 19 kośas: 30 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
काञ्चिकं काञ्जिकं धान्याम्लारनाले तुषोदकम् ।कुल्माषाभिषुतावन्तिसोमशुक्तानि कुञ्जलम् ॥ ४१५ ॥चुक्रं धातुघ्नमुन्नाहं रक्षोघ्नं कुण्डगोलकम् ।महारसं सुवीराम्लं सौवीरं म्रक्षणं पुनः ॥ ४१६ ॥तैलं स्नेहोऽभ्यञ्जनं च वेषवार उपस्करः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आढकी तुवरी वर्णा स्यात्कुल्माषस्तु यावकः ॥ ११७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कुल्मासवत्कुल्माषोऽपि गवेधुका गवीधुका ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 धु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
आरनालकसौवीरकुल्माषाभिषुतानि च ।अवन्तिसोमधान्याम्लकुञ्जलानि च काञ्जिके ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इन्द्रनीलं महारत्नं वैडूर्यं वालदायजम् ।कुरुविन्दस्तु कुल्माषो मौक्तिकं शौक्तिकं मतम् ॥ २०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भङ्गः स्यान्मातुला … ।महासो दीर्घशूकः स्यात्स्वरूडश्च पवित्रकः ।यवः केवलकुल्माषौ यवकं तोयपुष्पिका ॥ २६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कुरुविन्दस्तु कुल्माषो रोहितं रजनीति च ।इन्द्रनीलस्तमोरत्नं महोपल इतीर्यते ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नान्दीमुखो राजमाषश्चवलो वर्वरो स्त्रियाम् ।पावकश्चापि कुल्माषः श्वेतवर्णोऽपरा स्त्रियाम्॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुल्माषाभिषवोपि स्यादुन्नाहं कुण्डगोलिकम् ।रक्षोघ्नमपि कुल्माषं गृहाम्लं स्यान्महारसम् ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उडीशकुशकोटीशकुल्माषाणां वृषस्य (च) ।यज्ञनिर्यूहकलहनिःकुहाहसनस्ततः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याद्यावकस्तु कुल्माषः पुलाकस्तुच्छधान्यकम् ।;l[6535}बुषं बुसं तु न स्त्रियां कडंगरः कडंकरः ।कणस्तु सूक्ष्मतन्दुलस्तुषस्तु पुंसि तत्त्वचि ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्two metres in one verseLatin letters: l
genderपुंmasc.
आरनालक-सौवीर-कुल्माषाभिषुतानि च ।अवन्तिसोममुन्नाहं सुवीराम्लं च कुञ्जलम् ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऋषिः करीषज्वलने तु कर्षू-र्वृषश्च कुल्माष-तुषौ तरीषः ।निर्यूह-हाहा-कलहाश्च हूहूःस्यान्नग्नहूर्निष्कुह इत्यहान्ताः ॥ २६ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
पल्लवशब्दः पुंसि भवति । अयं पल्लवः । इदं किशलयं प्रवालम् । लाक्षा स्त्रियां स्यात् । इयं लाक्षा जतु । ऋगादयः शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयमृक् वेदावयवः । रोचना गोपित्त[त]म् । पि[पिं]डका शरायगम्? । कण्डूः खर्जूः । क्षपा रात्रिः ।कललकफपूयकुल्माषकल्ककल्पगेहमखलौहित्याः ।झर्झरपुङ्खचषालाश्च पुंसि कटाहमत्स्यौ च ॥ ५८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कुलत्थे तु कालवृन्तस्ताम्रवृन्ता कुलत्थिका ।आढक्यां तूवरी वर्णा स्यात् कुल्माषे तु यावकः ॥ ३९३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुल्माषमाधवौ पक्षराशिदुन्दुभिरालयः ।निष्कुहः कलहो ज्ञातिपाणिवृष्ण्यविकुक्ष्यः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुल्माषो यावकश्चापि कुलुत्थे संप्रकीर्तितौ ।चणके हरिमन्थः स्यात्तिलपिञ्जस्तु निष्फले ॥ ४३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
काञ्चिकं काञ्जिकं चुक्रं कुञ्जलं कुण्डगोलकम् ।कुल्माषाभिषुतः शुक्तं कुल्माषं तुषोदकम् ॥ ६२३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आढको तुवरी ख्याता वर्णा चेत्यपि मन्यते ।कुल्मासो यावकश्चैव कुल्माषोऽपि कथ्यते ॥ २१२० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोधूमोऽपि च गोधूमं सुमनो म्लेच्छभोजनम् ।यवकः स्यात्तु कुल्माषः कुल्मासो यावकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुल्माषाभिषुतं चैव कुल्माषं चार्घराद्धके ।माषादौ तु कुल्माषः स्यात् कुल्मासश्चाप्युपस्करे ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 कु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
मुकुष्ठक-मयष्ठकौ वर्गाद्याप्तौ स-ठान्तिम ।मुकुष्ठः स्याद्, धान्यभेदे कुल्माषश्च कुल्मासवत् ॥ २५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ष्ठ (wrong syllable); pāda 4, syllable 5 कु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रवालो विद्रुमः पुंसि कुल्माषः कुरुविन्दकः ।पद्मरागो लोहितकं हीरो ना वज्रमस्त्रियाम् ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
व्रीहिभेदे त्वणुर्भङ्गा मातुलानी उभे समे ।कुल्माषो यावकस्तत्र चणको हरिमन्थकः ॥ १४१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरनालकसौवीरगोलकुल्माषकुण्डकम् ।मधुसंधानधान्याम्लधान्याकसदनोकम् ॥ १४३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्द्रनीलं महानीलं वैडूर्यं वालवायजम् ।कुरुविन्दास्तु कुल्माषा रत्नभेदास्तु मौक्तिकम् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यावके बलकुल्माषौ यवके तोयपर्णिका ।गोधूमस्तु म्लेच्छभोज्यः सुमनः श्लेष्मलो गुरुः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूपस्तु पिष्टकोऽपूपः कोकुन्दाः पिष्टपण्डिकाः ।उत्कारिका चूर्णपूपे कुल्माषा यवपिष्टकाः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवन्तिसोमं रक्षोघ्नं शुक्ताभिषुतकुञ्जलम् ।गोलकुल्माषसन्धानान्यौदरो मधुरा न षण् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कल्माष उक्तो रजनीचरे नाकृष्णेऽन्यवन्मेचकपाण्डुरेऽपि ।कुल्मा[84b]ष उक्तो नरि यावकेऽर्द्ध-स्विन्ने च धान्येऽप्यथ काञ्जिकेऽन्त्ये ॥ ४९ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
कुल्माषः कुरुविन्दाख्यमणौ व्रीह्यन्तरे च ना ।यवभेदे यावकाख्ये परे तु यवपिष्टके ॥ ५१९ ॥
अनुष्टुप्
सूपभक्ते परेऽन्ये तु विदले क्ली तु काञ्चिके ।कुल्माषः पक्कमुद्गादिपिण्डे ना शबलाह्वये ॥ ५२० ॥
अनुष्टुप्
वर्णे च त्रि तु वर्णेन शबलाख्येन संयुते ।नागराजविशेषे तु कुहरः स्यान्नृलिङ्गकः ॥ ५२१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशबलवर्णसंयुत
doubtful
कुल्माषं काञ्जिकेनार्धस्विन्नधान्ये यवे चणे ॥ ५१९ ॥
उत्प्रेक्षाऽवधारणे स्यात्काव्यालङ्कारभिद्यपि ।कल्माषो राक्षसे पुंसि कृष्णे च कृष्णपाण्डरे ॥कलुषं चाविले पापे किल्विषन्तु रुगागयोः ।कुल्माषः काञ्जिकायान्तु यावके रुग्विशेषके ॥गण्डूषा हस्तिहस्ताग्रे पुंसि वा मुखपूरणे ।प्रसृतोन्मितनीरादौ क्लीबलिङ्गञ्च कुत्रचित् ॥गवाक्षी शक्तवारुण्यां गवाक्षो जालके कपौ ।गोरक्षके नागरङ्गे पिच भवेत्पुमान् ।जिगीषा स्त्री जयेच्छायां व्यवसायप्रकर्षके ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 व (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 च (wrong syllable)
कुल्माष as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु कुरुविन्दमुनिदैत्यद्रुमभेदे मुचुकुन्दो मुस्तके व्रीहौ । कुरुविन्दः कुल्माषे माणिक्ये हिङ्गुले मुकुरे ॥ ४६ ॥ Koṣakalpataru 6.19.46
- नानार्थार्णवसंक्षेप याचकयाचको यवभेदे स्यात् कुल्माषाख्ये परे पुनः । अलक्तकेऽपि त्रिस्तु स्याद् यवितर्यथ यावनः ॥ १४७३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1473
- परमानन्दीयनाममाला कुरुविन्दकुरुविन्दास्तु कुल्माषमुस्ताहिङ्गुलदर्पणाः । कृकवाकुस्ताम्रचूडे मयूरे कृकलासके ॥ १४३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.143
- शिवकोष कुरुविन्दकुरुविन्दोऽष्ठकुल्माषमाणिक्यव्रीहिभित्सु च । क्लीबं तु काचलवणे रक्तपर्णे च हिङ्गुले ॥ २२९ ॥ Śivakoṣa 14.3.229