मातुलानी
mātulānīस्त्री · fem.In 18 kośas: 27 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
पुंयुज्याचार्याचार्यानी मातुलानी तु मातुली ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्या (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
शणं भङ्गा मातुलानी स्यादुमा तु क्षुमातसी ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रजावती भ्रातृजाया मातुलानी तु मातुली ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
मातुलानी मातुली च मातुला च निगद्यते ।यामिर्जामिश्च गदितो यामिनिर्यामिनी तथा ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पत्युः स्वसा ननन्दा स्यान्ननान्दा नन्दिनीति च ।प्रजावती भ्रातृजाया मातुलानी तु मातुली ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रसगन्धो गन्धरसो बोलो जातीरसो रसः ।प्राणः शशश्च पिण्डश्च गोप-गोपरसावपि ॥गञ्जा पिका मातुलानी भङ्गिका विजया जया ।उन्मादि[नी] हर्षिणी स्याद्भङ्गराजस्तु मार्कवः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
भ्राता पितृव्यो मातुस्तु तत्र मातुल-मामकौ ।मातुलानी मातुली च मामिका चास्य कामिनी ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शणो भङ्गा मातुलानी रजस्त्व[129a]स्यास्तिलस्य च ।भङ्गाकटं तिलकटमथाश्वयुजकं भवेत् ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
ह्रादिनी स्वेदनी कर्तनी काकिनीदामनी शिञ्जिनी वर्तनी कामिनी ।नीलिनी मालिनी चेतना भावनासामिधेनी तथा मातुलानी भवेत् ॥ ५८ ॥
स्रग्विणी
genderस्त्रीfem.
शणे भङ्गा मातुलानी स्यादुमा तु क्षुमाऽतसी ।गवेधुकायां गवेधुर्वन्यतिले नु जर्तिलः ॥ ३९७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ति (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
कनीयान् अग्रजो ज्येष्ठः भ्रातृजानी स्वसाऽनुजा ।भर्त्तुः स्वसा ननान्दा स्यात् मातुलानी प्रियाम्बिका ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मातुलानी शणं भङ्गा उमा स्यादतसी क्षुमा ।गवेधुकागवेधू च जर्तिकोऽरण्यजे तिले ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आभीरी तु महाशूद्री जातिपुंयोगयोः समा ।आचार्यी मातुलानी च पुंयोगे प्रोच्यते बुधैः ॥ १८९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भ्रातृवर्गस्य भार्यास्तु यातरः कथिता बुधैः ।प्रजावती भ्रातृजाया मातुलानी तु मातुली ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मातुलानी तु भङ्गा च भङ्गी च शणपुष्पिका ।व्रीहिधान्ये स्तम्बकरी कणिशं सस्यमञ्जरी ॥ ४३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्त (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
गुन्द्रायां भस्मगन्धिन्यां मातुलः कनकाह्वये ।फले राठस्य भङ्गायां मातुलानी च मातुली ॥ ४६९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मातुली मातुलानी च मातुलस्त्री निगद्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 हि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
जूर्णाह्वयश्च जोन्नाला देवधान्यं तथैव च ।मातुलानी शरणं भङ्गा भवेदुमा क्षुमाऽतसी ॥ २१२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
प्रजावती भ्रातृपत्नी मातुलानी तु मातुली ।पतिपत्न्योरम्विकायां श्वश्रूरपि च साश्रुधीः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अथ भङ्गी मातुलानी ब्रीहौ काश्मीरदेशजे ।अणुः पुंसि व्रीहिभेदे चीणा इत्याह्वये क्वचित् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आचार्या मातुलानी च मातुल्यपि तथा मता ।उपाध्यायान्युपाध्यायी क्षत्रियाणी स्वतो भवेत् ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मातुलानी भृङ्गी भङ्गा धूर्ते धुस्तूर-धूस्तुरौ ।धूस्तूर-धुस्तुरौ धुस्तुर्धर्तूरो धुत्तुरो रवौ ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भृ (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
स्त्रीपुंसलक्षणा पोटा वीरमाता तु वीरसूः ।उपाध्यायान्युपाध्यायी मातुलानी तु मातुली ॥ १०५१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मातुली मातुलान्यस्य जाया धात्र्युपमातरि ।पुत्रस्य तनयः पौत्रो नप्ता पौत्रस्य नन्दनः ॥ ११२६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
व्रीहिभेदे त्वणुर्भङ्गा मातुलानी उभे समे ।कुल्माषो यावकस्तत्र चणको हरिमन्थकः ॥ १४१८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
जाया प्रजावती भ्रातुर्ज्येष्ठभ्रातुः प्रिया वधूः ।स्नुषा वधूर्जनी सूनोर्मातुलानी तु मातुली ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चित्रभानू रविर्वह्निः सामिधेनी च ऋक्समित् ।मातुलानी कलायेऽपि सरोजिन्यम्बुजेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
meaningsकलाय
मातुलपत्नीभङ्गाकलापके मातुलानी स्यात् ।उत्तमवेषवधूट्यां भवति विलेप्यां विलेपनी च स्त्री ॥ ५२ ॥
उद्गीतिः
मातुलानी च भङ्गाख्यधान्ये स्यान्मातुलान्यसौ ।द्वयोस्तु मालुधानाख्यसर्पजात्यन्तरे स्मृतः ॥ १४१० ॥
अनुष्टुप्
प्रसाधनी स्त्री कङ्कत्यां क्लीबन्तु सिद्धिवेशयोः ।पयस्विनी विभावर्य्यां धेनौ नद्यामपि स्त्रियाम् ॥पुण्यजनः सज्जने स्याद्यक्षराक्षसयोरपि ।पृण्यजनस्तु पुंसि स्यान्नीचे मूर्खे च पापिनि ॥फलकी मीनभेदे ना त्रिषु स्यात्फलकान्विते ।वार्वकी वे विचित्राश्वपर्ण्यजीवशरान्विषु (?) ॥भूतात्मा पुंसि भूतेशे देहे बुद्धे विधातरि ।महाधनं महामूल्यसुवर्णसिह्लकादिषु ॥महासेनः कुमारे स्यान्महासैन्यपतौ पुमान् ।मदयित्नुः स्मरे शौण्डे पुमान्मद्ये तु न द्वयोः ॥महामुनिः कुम्भयोनिबुद्धयोः क्लीबमोषधे ।मातुलानी तु भङ्गायां कलायं मातुलस्त्रियाम् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्तु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ज (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 ज (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्ण (wrong syllable)
मातुलानी तु भङ्गायां मातृभ्रातृस्त्रियामपि ।राशौ युग्मे च मिथुनं विष्ण्वली मधुसूदनौ ॥ २५३ ॥
अनुष्टुप्
मातुलानी as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप भङ्गाभङ्गस्तु ना तरङ्गे स्याद् भञ्जने च स्त्रियां पुनः । मातुलान्याह्वये धान्ये भङ्गा भद्रस्तु नोक्षणि ॥ ८७९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.879
- शिवकोष जयाजयाभयामातुलानीजयन्त्यरणिभित्सु च । विनापि तेषु तार्क्ष्यं तु रत्नभेदे रसाञ्जने ॥ ३४१ ॥ Śivakoṣa 21.1.341
- वैजयन्ती अंबिकाअभिख्या त्विड्यशोनामस्वंबिका मातुलान्युमा । अमतिर्मरणे मोहेऽप्याकारे देह आकृतिः ॥ २ ॥ Vaijayantī 7.2.2