शिखा
śikhāस्त्री · fem.In 20 kośas: 54 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
चूडा केशी केशपाशी शिखा शिखण्डिका समाः ॥ ५७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
हेतिः कीला शिखा ज्वालार्चिरुलक्का महत्यपि ॥ ११०२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्यात्प्ररोहोऽङ्कुरोऽङ्कूरो रोहश्च स तु पर्वणः ॥ १११८ ॥समुत्थितः स्याद्बलिशं शिखाशाखालताः समाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
वह्नेर्द्वयोर्ज्वालकीलावर्चिर्हेतिः शिखा स्त्रियाम् ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिखा चूडा शिखण्डस्तु पिच्छबर्हे नपुंसके ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिखा चूडा केशपाशी व्रतिनस्तु सटा जटा ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अर्चिः कीला ज्वाला वर्चस्तेजस्त्विषस्तथा ज्योतिः ।हेतिद्युतिदीप्तिरुचः शिखाप्रभारश्मयः समानार्थाः ॥ ६५ ॥
गीतिः
genderस्त्रीfem.
वाणी केका शिखा चूडा चन्द्रको मेचकः स्मृतः ।प्रचलाकः शिखण्डश्च कलापो वर्ह उच्यते ॥ २४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उरसिजकुचवक्षोरुहपयोधराः स्तनसमाननामानि ।उक्ताः कुचमुखचूचुकवृन्तानि शिखा च तुल्यानि ॥ ५२६ ॥
आर्या
genderस्त्रीfem.
बालानां तु शिखा प्रोक्ता काकपक्षः शिखण्डिका ।पलितं पाण्डुराः केशा व्रतिनां तु जटा सटा ॥ ५३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
धूमस्तरिर्मेघवाही धूमलो गन्धवासितः ।शिखा ज्वाला च कीला च जिह्वा चेति निगद्यते ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
केशेषूपरि मालस्य वर्त्म सीमन्तकः पुमान् ।चूडा केशी केशपाशी शिखा पुंसि शिखण्डकः ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पूषिः स्यादथ दीपाधो दण्डे सति शिखा मरुः ।दीपार्थाद्वृक्षपर्यायः कौमुदी तरुरित्यपि ॥ ४२९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रचलाकः शिखा चूडा मेचकः पुंसि तद्ध्वनौ ।केकाथापस्वरः क्रौञ्चः क्रुङ् स्यात्पङ्क्तिचरः पुनः ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अग्न्युच्छिष्टं पुमान्क्षारः सामिज्वलितदारुणि ।अलातमुल्मुकं तुल्ये स्त्र्यर्चयो हेतयः शिखाः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
संवर्त्तिका हसनिका स्रविका च हसन्तिका ।परिखोखा शिखा शाखा विशिखा च सुरङ्गया ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिखा-हेत्यर्चयो ज्वालकीलौ द्वंद्वेऽर्चिरादियुक् ।झाला झलक्का चण्डार्च्चिरुल्काऽलातभवेर्चिषि ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पूर्वोऽर्थो बलिशं(?)स्युस्तु शिखा-शाखा-लताः स्त्रियः ।अस्त्री स्याद्विटपश्चाथ शाख्यं शाखेव यत्त्रिषु ॥वातावर्जितशाखायां भवेद्योषिद्वकेरुका ।शाला साला स्कन्धशाखाथाशाखं मूलतस्तरोः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
किरातिनी शिखा हिंस्रा भूतकेशी तु पूतना ।गन्धमांसी पिशाची च केशी भूतजटा जटा ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मधूकपर्णी कायस्था मयूरा राजसी शिखा ।द्राक्षा फलोत्तमा स्वाद्वी प्रियाला काकमाचिका ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कलापः प्रचलाकश्च पिच्छं बर्हस्तु न स्त्रियाम् ।शिखा चूडा पक्षिभेदाः कोकवञ्जुलकादयः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भाले त्वस्त्री भ्रमरकः कुरलो भ्रमरालकः ।कबरी केशवेषोऽथ धम्मिल्लः संयताः कचाः ॥वेणिः प्रवेणिः शीर्षण्य-शिरस्यौ विशदे कचे ।केशेषु वर्त्म सीमन्तः शिखा तु स्याच्छिखाण्डिका ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शाखा शिखोखा परिखा च रिङ्खाप्रेङ्खा च लेखा *** किखिश्च ।स्थगी च भ[224b]ङ्गी कथिता सुरङ्गाभङ्गाथ जङ्घा च मघा तु भूम्नि ॥ ४२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
शिखा सखा मित्रसहाययोः स्या-च्छाखा तु वेदाङ्गभुजान्तिकेषु ।वृक्षाङ्गपक्षान्तरसंनिकर्ष-रक्तादिधातुष्वपि किञ्च शाखः ॥ ८० ॥
उपजातिः
genderस्त्रीfem.
विंशतिप्रभृतयो नवतिपर्यन्ताः स्त्रियां भवन्ति । इयं विंशतिः त्रिंशत् चत्वारिंशत् पञ्चाशत् षष्ठिः सप्ततिः अशीतिः नवतिः ।एतानि नपुंसके भवन्ति । इदं तालु वदनैकदेशः । हृदयं जीवनस्थानम् । कुड्यं भित्तिः । एतानि नपुंसकान्यवैहि अवग[म]च्छेत्यर्थः । इदं पार्श्वं शरीरस्य । कुकुन्दरं नितम्बकूपद्वयम् । विण्यं द्रव्यम् । तलमधः । धनं द्रविणम् । लवणं रसविशेषः । राष्ट्रं जनपदस्थानम् ।क्रोडाघाटाजिह्वाशिरोधराशष्कुलीस्पृहामाया स्त्रियां विद्धि ।शाखाशिखाकलामेखला रेखाराजिपङ्क्ती च ॥ ५१ ॥
metre not recognised
विंशतिस्त्रीत्रिंशत्स्त्रीचत्वारिंशत्स्त्रीपञ्चाशत्स्त्रीषष्टिस्त्रीसप्ततिस्त्रीअशीतिस्त्रीनवतिस्त्रीतालुक्लीहृदयक्लीकुड्यक्लीपार्श्वक्लीकुकुन्दरक्लीविण्यक्लीतलक्लीधनक्लीलवणक्लीराष्ट्रक्लीक्रोडास्त्रीघाटास्त्रीजिह्वास्त्रीशिरोधरास्त्रीशष्कुलीस्त्रीस्पृहास्त्रीमायास्त्रीशाखास्त्रीशिखास्त्रीकलास्त्रीमेखलास्त्रीरेखास्त्रीराजिस्त्रीपङ्क्तिस्त्री
genderस्त्रीfem.
एताः स्त्रियां विद्धि । इयं क्रोडा अङ्कः । घाटा ग्रीवा । शिरोधरा ग्रीवा । जिह्वा रसना । शष्कुली खण्डस्य भक्ष्यद्रव्यम् । स्पृहा वाञ्छा । माया जनवञ्चनेच्छा । इयं शाखा वृक्षस्य । शिखा चूडा । कला विज्ञानम् । मेखला काञ्ची । रेखाराजिर्घनस्य । पङ्क्तिर्दन्तानाम् ।स्नायुश्रद्धोल्का[त्का]श्च स्त्रियां खट्वा भवेत्त्रेता ।ताणा वाणा प्राणा विश्वाणा संक्रुणा विकोणा च ॥ ५२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
तुषवह्नौ कुकूलः स्यात्तुल्यौ संतापसंज्वरौ ।बाष्पे ऊष्माप्यथो वाह्निजिह्वा कीला शिखार्चिषः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ज्वाला हेतिः शिखा वृद्धा झलक्का परिकीर्तिता ।स्फुलिङ्गोल्कालातवह्निकणा ज्वलोल्मुके अपि ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ज्व (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
प्ररोहोऽङ्कुराङ्कूरावृक्तो रोहस्तु[31] पर्वणः ।शिखाशाखालतास्तुल्याः साला स्कन्धस्य शाखिका ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रवेणी वेणिका तुल्ये सीमन्तो वर्त्मके समम् ।पलितं तु धवलः केशः केशपाशी शिखा समे ॥ २३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
जलौका केणिका वालुकेषीका च विहङ्गिका ।इषिका तु शलाका च परिखा विशिखा शिखा ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिखा मरीचिः ष्ट्यूमश्च स्थूमः शम्बः खरः शरः ।सूर्यसोमाग्निमुख्यानामंशुष्वेते प्रकीर्तिताः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
बालः केशस्तनुरुहो रोम लोमाङ्गजात्मजाः ।कूर्चं वक्त्रा शिखाश्मश्रु गुम्फः पुंस्त्वद्रुमाङ्कुरः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आननं वदनं वक्त्रं मुखमास्यं रदालयम् ।काकपक्षं शिखा वेणिर्वेणी कुन्तलशृङ्खला ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
केशेषु वर्त्म सीमन्तः कुरलो भ्रमरालकः ।शिखा शिखण्डिका चूडा बालानां काकपक्षकः ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दग्धः प्रज्वलितः प्लुष्टो हेतिर्ज्वालाशिखार्च्चिषः ।अङ्गारेङ्गालौ रक्षा तु भसितं भस्म भूतिवत् ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लौ (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
चूडा शिखण्डिका केशी केशपाशी तथा शिखा ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 ण्ड (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
अर्चिर्ज्वाला शिखा कोला हेतिः स्याच्चेति वह्निजः ॥ १९३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
शाखा शिखा लता नाम वृक्षाङ्गे च लघौ स्मृतम् ।शाला साला स्कन्धशाखा बृहद्भागस्तरोर्भवेत् ॥ १९६५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अर्चिर्हेतिः शिखा स्त्री स्यादथोल्का झिङ्गिनीति च ।धूमो भस्तो मरुद्वाहः कचमालः शिखिध्वजः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिखायान्तु शिखा चूडा मयूरस्य निगद्यते ।शिखण्डोऽस्त्री पिच्छबर्हे शिखिपुच्छशिखण्डके ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
धम्मिल्लास्ते निगदिता मौलिर्मौली च तत्र हि ।शिखा चूडा केशपाशी जुटिका जूटिकेत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अब्धिद्रोणीरसाला श्रुतिविरतिगुहाशुक्तिमुक्तावडभ्यः ।आदौ भूम्निस्थलीज्यानियतितरलिकावेदिभित्तिश्रुचोपि ।वल्यवल्लीविदारीत्रुटिधमनिशिखामल्लिकायूषिकात्वक् ।दृष्टिजिह्वाऽटवीद्राः सनिविकृतिकणादेहलीमृत्तिकाश्च ॥
स्रग्धराmetre not read in every line
द्रोणीस्त्रीरसालास्त्रीश्रुतिस्त्रीविरतिस्त्रीगुहास्त्रीशुक्तिस्त्रीमुक्तास्त्रीवडभीस्त्रीस्थलीस्त्रीज्यास्त्रीनियतिस्त्रीतरलिकास्त्रीवेदिस्त्रीभित्तिस्त्रीश्रुच्स्त्रीवलीस्त्रीवल्लीस्त्रीविदारीस्त्रीत्रुटिस्त्रीधमनिस्त्रीशिखास्त्रीमल्लिकास्त्रीयूषिकास्त्रीत्वच्स्त्रीदृष्टिस्त्रीजिह्वास्त्रीअटवीस्त्रीविकृतिस्त्रीकणास्त्रीदेहलीस्त्रीमृत्तिकास्त्री
genderस्त्रीfem.
कदम्बीशरणाछत्रा तृण्यानडया विचिका ।परोष्णीगिरिकाकेकामक्षिका लक्षणा शिखा ।जतुका वटका काञ्ची गायत्र्यामलकी तनूः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
प्ररोहे रोहेऽप्यङ्कुराङ्कुरौ शाखा शिखा लता ।स्कन्धशाखा शाला साला जटा जटिः शिफा शिफः ॥ १२७ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
अर्चिः स्त्रीक्लीबयोर्हेतिर्ज्वालकीलौ द्वयोः शिखा ।कराली लोहिता काली धूमवर्णा मनोजवा ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
बुध्नाङ्घ्री मूलनेत्रे च शिखराग्रे शिखा स्त्रियाम् ।त्वक्त्वचाच(छ?)ल्लयश्चोलो वल्कं वल्कलमस्त्रियाम् ॥ ४४४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पिच्छबर्हे कलापश्च प्रचलाकः शिखण्डकः ।शिखाचूडे समे स्यातां समौ भासशकुन्तकौ ॥ ७८९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मेघनादो नभः प्राणो हृदो वामपदस्थितः ।हयग्रीवोऽरुणोऽनन्तो वराहो नकुली शिखा ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शिखा वषट् शिरोमध्यं शक्रमाता हरप्रिया ।शिखा वषट् च ॥वषट्॥ कवचं क्रोधो वर्म हुमित्यपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
शिखा जिह्वार्चिरपुमान् कीला ज्वाला च नृस्त्रियोः ।झलका तु महाज्वाला प्रवर्ग्यो नीलकोऽपि च ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्कन्धः प्रघाणोऽथ शिखा शाखाथ शिखरं शिरः ।स्कन्धशाखा तु शाला स्यात् प्रवालः पल्लवांकुरः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हृदयं हृदुरो वक्षः स्तनो वक्षसिजः कुचः ।स्तनाग्रे पिप्पलं वृन्तं चूचुकं मेचकं शिखा ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चूडा केशी केशपाशी शिखण्डी कमुजा शिखा ।बालानां सा काकपक्षः शिखण्डश्च शिखण्डकः ॥ १०२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कर्मविपाकेऽपि दशागती स्मृते काननेऽपि दवदावौ ।चूडाशिखे शिरस्यपि हस्तिन्यां धेनुकागणिके ॥ ७९९ ॥
आर्या
meanings
शिखा ज्वाला शिखा चूडा शिखा शाखा शिखा शिफा ।शिखा शिखण्डिनां चूडा शिखा स्यादग्रमात्रकम् ॥
अनुष्टुप्
अजयस्तु प्रधानेऽपि सज्जनोऽग्रेऽपि भूरुहः ।ना तु सर्पान्तरे सर्पसत्रयाजिफणाभृताम् (?) ॥ १३६६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
माषपर्ण्यां कृष्णवृन्ता सिंहपुच्छी महासहा ।रात्रावप्यर्जुनी सौम्या शिखा चूडा शिरस्यपि ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशिरस्
शिखा as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश चूडाचोडो देशविशेषः स्याच्चोडः प्रावरणान्तरम् । चूडा बाहुविभूषायां चूडे तु वलभीशिखे ॥ Dharaṇikośa 12.1.5
- कोषकल्पतरु चूडापात्रे वाजिविभूषणे च तटिनीपात्रेऽथ गोभूबुध- स्त्रीवाणीमखपात्रभित्स्वपि शिरासृष्ट्योरिडेले मते । क्रीडा खेलनहेलयोरथ भवेच्चूडा वलभ्यां शिखा- दोर्भूषास्वथ मौलिमाल्यसरलानुक्रोशमर्दार्तिषु ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.12.80
- नानार्थार्णवसंक्षेप चूडारोगभेदे पशूनां च लक्षणीयेऽथ मूर्धनि । चूडा शिखावलभ्योश्च चूलिस्तु धनुषोऽटनौ ॥ ३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.35
- नानार्थार्णवसंक्षेप पाशस्त्री तु केशाच्छिखायां स्यात् केशपाशिन्यथ त्रिषु । याप्ये प्रत्ययसंज्ञः स स्वार्थिको निहतस्वरः ॥ ७५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.755
- नानार्थार्णवसंक्षेप शिखण्डिन्मयूरपिञ्छे स्त्री तु स्याच्छिखायां हि शिखण्ड्यसौ । शिखण्डी तु द्वयोर्ज्ञेयो मयूरेऽपि च कुक्कुटे ॥ १८३३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1833
- शब्दरत्नावली सटाव्युष्टं त्रिषूषिते कल्ये समृद्धिफलयोः स्त्रियाम् । सटा जटाकेशरयोः शिखायां शिखरेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.29
- शब्दरत्नावली चूडाचण्डा धनहरी शङ्खपुष्प्योश्च कोपन त्रिषु । चूडा शिखायां वडभौ शिखर करभूषणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.14
- शब्दरत्नावली हेतितथा नक्षत्रभेदे च समूहार्थे कचात्परे । हेतिरस्त्रे शिखायाञ्च तथा सूर्यार्चिषि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.70
- तन्त्राभिधान फफः सखी दुर्गिणी धूम्रा वामपार्श्वो जनार्दनः । जया पादः शिखा रौद्री फेत्कारः शाखिनीप्रियः ॥ १२५ ॥ Tantrābhidhāna 2.39.125
- तन्त्राभिधान लखड्गी नादोऽमृतं देवी लवणं वारुणी पतिः । शिखा वाणी क्रिया माता भामिनी कामिनीप्रिया ॥ १४९ ॥ Tantrābhidhāna 2.45.149
- तन्त्राभिधान वषट्शिखा वषट् शिरोमध्यं शक्रमाता हरप्रिया ॥वषट्॥ Tantrābhidhāna 2.52.8
- त्रिकाण्डशेष सूचीस्वल्पेऽपि सारिकायां च वचा ग्रीष्मानलौ शुचिः । सूची नृत्यप्रभेदे च व्यधनीशिखयोरपि ॥ ७९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.79
- त्रिकाण्डशेष शिखण्डशिखण्डौ तु शिखाबर्हौ शुण्डा करिकरः सुरा । Trikāṇḍaśeṣa 3.3.122
- वैजयन्ती अग्रअभ्रं सलिलदे व्योमन्यस्त्रं कोदण्ड आयुधे । अग्रं पुरश्शिखामानशैष्ट्याधिक्यफलेषु च ॥ १ ॥ Vaijayantī 6.3.1