नाडी
nāḍīस्त्री · fem.In 18 kośas: 25 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 15 as a meaning of another word.
वस्नसा नु स्नसा स्नायुर्नाड्यो धमनयः शिराः ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मज्जायामस्थितेजोऽपि नाडीषु नाडिनाटिकाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 षु (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
धमनिर्धमनी नाडी नाडिर्नालिः शिरा सिरा ।क्लोम क्लोमं प्लिहन् प्लीहन् प्लिहाप्लीहे अपि स्मृते ॥ १७४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अक्षरैः षष्टिभिर्दीर्घैः पलमेकं बुधैः स्मृतम् ।पलैश्च खरसैर्नाडीप्रमाणं भवति स्फुटम् ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नाडी घटी च घटिका विनाडी पलमीरितम् ।दिनस्य रात्रेस्तूर्यांशौ सो यामः प्रहरोच्यते ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
जीवितज्ञा धरा मन्या तन्तुकी धरणी च सा ।स्याच्छिरा धमनिर्नाडी नाडिः षण् सन्धिबन्धनम् ॥ २३७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
षष्टिदीर्घाक्षरोच्चारा मेरुका घटिका घटी ।नाडी च नाडिका यामनाडी स्याद्यामघोषिणी ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पलं च न स्त्री गुरुवर्णषष्ट्याषष्ट्या पलैः स्याद्घटिकात्र नाडी ।साधारणी स्त्री तु न दण्डमाहुर्-मुहूर्तमेतद्द्वितयेन न स्त्री ॥ ७ ॥
उपजातिः
genderस्त्रीfem.
स्रंसिचिक्का स्त्रियां पूगकोशः खोलक उच्यते ।तालाद्याः पञ्च हिन्तालस्ताल्यां नाडी च केतकी ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पृथ्वीका बाष्पिका तन्वी नाडी हिङ्गु[51a]शिराटिका ।शाकंभरा पूतिकीटा कुञ्चिका चोपकुञ्चिका ॥ ६४ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
लसीका तु त्वग्रसोऽथ धमनिः स्त्री शिरा सिरा ।नाडी नाभिगृहा स्नायुः स्त्री स्नसा वस्नसापि सा ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
संस्तरः प्रस्तरस्वेदो नाग्ना(ड्या?)ख्यो धूम * क्रतः ।पिण्डस्वेदः संकराख्यो भेदास्ते त्रय ऊष्मणः ॥ ८९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
छादिनी त्वक् छविश्चापि वस्नसा स्नसया सह ।स्नायुर्धमनयो नाड्यः कण्डरा महती वसा ॥ २८५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नालं तृणशलाकायां नडिर्नाडी? नडीति च ।स्यान्निष्प(ष्फ?)ले नाडिभेदे पलाक्षश्च पलांक्षकः ॥ ४३५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सिराः शिराश्च नाड्यश्च धमनयो भवन्ति वै ।नाटिका च नडिर्नाडिरित्यपि मन्यते बुधैः ॥ १०१९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 पि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
पश्चाद्ग्रीवा शिरामन्यामन्यकापि च निगद्यते ।नाडीशिरा शिरानाली धमनिर्धमनीति च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अथ धान्यादिकाण्डे स्यात् नाडी नालमिति द्वयम् ।स काण्डो निष्फलोऽस्त्री तु पलाल इति कीर्तितः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चूर्णिसातिकन्यानाडीभङ्गा च सिध्मला… ।लिक्षा हसन्तीकुनटी गोलिमी लोचना… ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
नाडी-नाली-नालिकाश्च, दिने तु दिवसो दिवम् ।दिवा प्रतिदिवा नान्तौ द्युरस्त्र्यव्ययमप्यहः ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्नावा नान्तो, धमन्यां तु धमनिर्नाडि-नाडकौ ।नाडी शिरा सिरा नेत्रमले दूषी सदूषिका ॥ १९४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
काष्ठा तास्तु कला त्रिंशत् तास्तु त्रिंशत् क्षणोऽथ ते ।षण्णाडी घटिका ते तु मुहूर्तः पुंनपुंसके ॥ २३१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.doubtful
मेदो वपा वसा नाडीसिराधमनयः समाः ।पश्चाद्ग्रीवासिरा मन्या किट्टं तु मलमस्त्रियाम् ॥ १११७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
लेशो लेशाः पञ्चदश क्षणो नाडी तु षट् क्षणाः ।द्वे तु नाड्यौ मुहूर्तोऽस्त्री घटिका धारिकेति च ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पीडा स्यादथ षट्क्षणीव्रणभिदोः स्याद्गण्डदूर्वाशिरा-व्याजेर्यासु च नालयन्त्रभिदि * योक्त्री च नाडी मता ।रण्डा मूषिकपर्णिका मृतधवा[276b] स्त्री चाथ रुण्डोऽकरेबन्धक्यां मदनिर्भरे तु परवत्स्त्री दन्तिनः स्यात्करे ।वेश्यामद्यसरोजिनीषु पयसश्चेभ्यां च शुण्डा मता-
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्
नाडी as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) इडात्वाष्ट्रे तमसि शत्रौ च वृत्रशब्दस्त्रिषु स्मृतः । मन्युर्दैन्ये क्रतौ कोपे नाडीस्वर्गक्षितिष्विडा ॥ ८४६ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.846
- नानार्थार्णवसंक्षेप इलादिवि वाच्यार्घ्यनाड्योश्च देवताबुधभार्ययोः । इज्या तु यागे पूजायां जनन्यामपि सज्जनः ॥ १३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.13
- नानार्थार्णवसंक्षेप नेत्रनेत्रं नाड्यां तरोर्मूले वस्त्रे दृशि मथो गुणे । क्ली पुंसि चान्ये नेपस्तु नये वृक्षे पुरोहिते ॥ ६९८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.698
- नानार्थार्णवसंक्षेप ललनाजिह्वायां नाडिभेदे च लवणस्तु पुमानयम् । दैत्यभेदे पटुरसे त्रि तु तद्वति वस्तुनि ॥ १५४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1549
- परमानन्दीयनाममाला तन्त्रीपरिच्छदे प्रधानेऽथ त्रपु सीसकरङ्गयोः । तन्त्री नाड्यां तथा वीणागुणे त्यागो विसर्जने ॥ २२० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.220
- शिवकोष नलिनधमनी निशि नट्यां च धाविनीति कुलीनिशोः । पृष्टिपर्ण्यां च नलिनं नडे नाड्यां सरोरुहे ॥ २५५ ॥ Śivakoṣa 16.1.255
- शब्दरत्नावली पिङ्गादेहवायुभिदि श्रेष्ठे पुन्नागे नागकेशरे । स्यात्पिङ्गा चण्डिका हिङ्गु नाडीगोरचनासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.9
- शब्दरत्नावली चित्राकुम्भकारोपकरणे क्लीबं ना चक्रवाकके । चारो गतौ पियालद्रुबन्धापसर्पणेषु च ॥ चित्रा नक्षत्र गोडुम्बा नदी भिद्दन्तिकासु च । मायासर्पाखुपर्णीषु नाडीसुभद्रयोः स्त्रियाम् ॥ आलेख्यतिलकाश्चर्यकर्बुरेषु च न द्वयोः । चीरं वस्त्रान्तरे रेखागोस्तनलेखनेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.11
- शब्दरत्नावली नेत्रीविमाने चक्षुषि क्लीबं लक्ष्मीनाड्योरपि स्त्रियाम् । परो विदूरश्रेष्ठान्योत्तरे क्लीबन्तु केवले ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.22
- शब्दरत्नावली शिराशारीऽनिलाक्षोपकृत्योः शवलेऽपि च वाच्यवत् । शिग्रुः पुंसि शाकमात्रे तथा शोभाञ्जनद्रुमे ॥ शिरा नाड्यां स्त्रियामेव पिप्पलीमूलके पुमान् । शीघ्रं नलद चक्राङ्ग(?) क्लीबं द्रुते गतौ(?) त्रिषु ॥ शुभमम्रे क्लीबलिङ्गमुद्दीप्तशुक्लयोस्त्रिषु । शुक्रो मासि भृगौ वह्नौ ना क्लीबे रोगरेतयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.46
- शब्दरत्नाकर इडाइडेले सर्ग-नाडी-गो-बुध-स्त्री-वाक्ष्वपीरिते । द्यावाभूम्योस्तु रोदस्यौ रोदसी रोदसी तथा ॥ ५ ॥ Śabdaratnākara 4.5
- शब्दरत्नाकर घटीकुटी गृहे वटी पाशे घटी नाड्यां पुटी पुटे । यात्रा प्रवर्तने ध्वान्ते तमिस्रा संस्थितिर्मृतौ ॥ १७३० ॥ Śabdaratnākara 3.7.1730
- वैजयन्ती इडाआलिः सेतौ सखीपङ्क्त्योराशा दिगतितृष्णयोः । आजिः समेऽपि भूभागे गोनाडीभूद्युवाक्ष्विडा ॥ ३ ॥ Vaijayantī 6.2.3
- वैजयन्ती इलाइलाप्येतासु चार्घे च स्यादिज्या यागपूजयोः । इष्टिः स्पृहायजनयोरिरा भूवाक्सुरांबुषु ॥ ४ ॥ Vaijayantī 6.2.4
- वैजयन्ती नेत्रनेत्रं नाड्यां तरोर्मूले वस्त्रे दृशि मथो गुणे । नाट्यं तौर्यत्रिके नृत्ते नालं विवरशेपसोः ॥ १७ ॥ Vaijayantī 6.3.17