शाखा
śākhāस्त्री · fem.In 16 kośas: 19 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 33 as a meaning of another word.
स्यात्प्ररोहोऽङ्कुरोऽङ्कूरो रोहश्च स तु पर्वणः ॥ १११८ ॥समुत्थितः स्याद्बलिशं शिखाशाखालताः समाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
समे शाखालते स्कन्धशाखाशाले शिफाजटे ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
समे शाखालते स्कन्धशाखाशाले शिफाजटे ।अर्वाग्भागोऽस्य बुध्नः स्यान्नितम्बः स पृथुः पुनः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
संवर्त्तिका हसनिका स्रविका च हसन्तिका ।परिखोखा शिखा शाखा विशिखा च सुरङ्गया ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वशीकरणमन्त्रो यः स हृद्य इति कीर्त्तितः ।ऋचोर्द्वयोः प्रगथने प्रगाथो नरि कीर्त्तितः ॥आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चोपवेदकाः ।शाखा स्त्री चरणस्त्वस्त्री सूक्तं स्यादेकदेवतम् ॥साम्नः षट्प्रणवा न्यूङ्खौ भङ्गस्त्वृग्भेदनं मतः ।अध्यायश्चानुवाकश्च ऋग्यजुःसंग्रहे मतौ ॥पदप्रकृतिका तु स्यात्संहिताऽथ पदं भवेत् ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पूर्वोऽर्थो बलिशं(?)स्युस्तु शिखा-शाखा-लताः स्त्रियः ।अस्त्री स्याद्विटपश्चाथ शाख्यं शाखेव यत्त्रिषु ॥वातावर्जितशाखायां भवेद्योषिद्वकेरुका ।शाला साला स्कन्धशाखाथाशाखं मूलतस्तरोः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
व्याधिना जनितो रोग उपद्रव इति स्मृतः ।शाखा त्वगसृगाद्यं स्याद्बहिर्मार्गश्च सा स्मृता ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शाखा शिखोखा परिखा च रिङ्खाप्रेङ्खा च लेखा *** किखिश्च ।स्थगी च भ[224b]ङ्गी कथिता सुरङ्गाभङ्गाथ जङ्घा च मघा तु भूम्नि ॥ ४२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
विंशतिप्रभृतयो नवतिपर्यन्ताः स्त्रियां भवन्ति । इयं विंशतिः त्रिंशत् चत्वारिंशत् पञ्चाशत् षष्ठिः सप्ततिः अशीतिः नवतिः ।एतानि नपुंसके भवन्ति । इदं तालु वदनैकदेशः । हृदयं जीवनस्थानम् । कुड्यं भित्तिः । एतानि नपुंसकान्यवैहि अवग[म]च्छेत्यर्थः । इदं पार्श्वं शरीरस्य । कुकुन्दरं नितम्बकूपद्वयम् । विण्यं द्रव्यम् । तलमधः । धनं द्रविणम् । लवणं रसविशेषः । राष्ट्रं जनपदस्थानम् ।क्रोडाघाटाजिह्वाशिरोधराशष्कुलीस्पृहामाया स्त्रियां विद्धि ।शाखाशिखाकलामेखला रेखाराजिपङ्क्ती च ॥ ५१ ॥
metre not recognised
विंशतिस्त्रीत्रिंशत्स्त्रीचत्वारिंशत्स्त्रीपञ्चाशत्स्त्रीषष्टिस्त्रीसप्ततिस्त्रीअशीतिस्त्रीनवतिस्त्रीतालुक्लीहृदयक्लीकुड्यक्लीपार्श्वक्लीकुकुन्दरक्लीविण्यक्लीतलक्लीधनक्लीलवणक्लीराष्ट्रक्लीक्रोडास्त्रीघाटास्त्रीजिह्वास्त्रीशिरोधरास्त्रीशष्कुलीस्त्रीस्पृहास्त्रीमायास्त्रीशाखास्त्रीशिखास्त्रीकलास्त्रीमेखलास्त्रीरेखास्त्रीराजिस्त्रीपङ्क्तिस्त्री
genderस्त्रीfem.
एताः स्त्रियां विद्धि । इयं क्रोडा अङ्कः । घाटा ग्रीवा । शिरोधरा ग्रीवा । जिह्वा रसना । शष्कुली खण्डस्य भक्ष्यद्रव्यम् । स्पृहा वाञ्छा । माया जनवञ्चनेच्छा । इयं शाखा वृक्षस्य । शिखा चूडा । कला विज्ञानम् । मेखला काञ्ची । रेखाराजिर्घनस्य । पङ्क्तिर्दन्तानाम् ।स्नायुश्रद्धोल्का[त्का]श्च स्त्रियां खट्वा भवेत्त्रेता ।ताणा वाणा प्राणा विश्वाणा संक्रुणा विकोणा च ॥ ५२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
प्ररोहोऽङ्कुराङ्कूरावृक्तो रोहस्तु[31] पर्वणः ।शिखाशाखालतास्तुल्याः साला स्कन्धस्य शाखिका ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शाखोखा भिस्सटा जङ्घा भङ्गा चञ्चा खजा प्रजा ।पिच्छा कच्छा सुरङ्गा च गुञ्जा पिञ्जा कटा (जटा?) गुडा ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शाखा शिखा लता नाम वृक्षाङ्गे च लघौ स्मृतम् ।शाला साला स्कन्धशाखा बृहद्भागस्तरोर्भवेत् ॥ १९६५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शाखायास्तु लताशाखे शीकडाख्ये शिफाजटे ।अथ शाखा स्कन्धशाखा मुख्यशाखा [च] भूरुहा ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अरण्यानी स्नुही शाखा शर्कराशल्लकीशटी ।इङ्गदीपिच्छिला घोण्टा कुम्भीदार्वी वचा मिसी ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्ररोहे रोहेऽप्यङ्कुराङ्कुरौ शाखा शिखा लता ।स्कन्धशाखा शाला साला जटा जटिः शिफा शिफः ॥ १२७ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
शाखा स्यान्नृत्तहस्तानां वैचित्र्यात्मा विवर्तना ।पूर्वरङ्गस्तु नान्द्यादिः करणं हरणं समे ॥ ९४६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ज-श्चतुराननो वामः कूर्परश्च त्रिशूलिनः ।दीर्घबाहुश्च शाखाख्यो धातारश्च विभुस्तथा ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 तु (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
स्कन्धः प्रघाणोऽथ शिखा शाखाथ शिखरं शिरः ।स्कन्धशाखा तु शाला स्यात् प्रवालः पल्लवांकुरः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शाखा भुजे पादपाङ्गे शाखा पक्षान्तरेऽपि च ।शाखा वेदपरिच्छेदे ग्रन्थभेदे च दृश्यते ॥
अनुष्टुप्
वेदव्यक्तिषु चाथो ना स्कन्ददेवस्य पृष्ठजे ।देवभेदे नृस्त्रियोस्तु व्याप्तौ श्राद्धं पुनर्नपि ॥ १३५० ॥
अनुष्टुप्
meaningsवेदव्यक्ति
doubtful
लेखो देवेऽपि पङ्क्तौ स्त्री शिखा चूडाग्रयोरपि ।शाखा वेदविभागेऽपि सखा मित्रसहाययोः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवेदविभाग
शाखा as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् परिधिपरिधिर्यज्ञियतरोः शाखायामुपसूर्यके । Amarakośa 3.3.187
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) परिधिशाखायामपि परिधिर्वसतिर्जैनाश्रमेऽपि निर्दिष्टा । अन्वेषणेऽपि मार्गो भद्रो वृषभे वके ध्वाङ्क्षः ॥ ८०७ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.807
- धरणिकोश लङ्कामूकोऽप्यवाङ्मतो दैत्य एके मुख्यान्यकेवलाः । लङ्का रक्षःपुरी शाखा शङ्का त्रासवितर्कयोः ॥ Dharaṇikośa 1.1.4
- धरणिकोश शिखाशिखा ज्वाला शिखा चूडा शिखा शाखा शिखा शिफा । शिखा शिखण्डिनां चूडा शिखा स्यादग्रमात्रकम् ॥ Dharaṇikośa 2.3.2
- धरणिकोश लतालता व्रततिमाधव्योर्लता प्रियङ्गुशाखयोः । लता दूर्वा च पृक्का च लता ज्योतिष्मती स्मृता ॥ Dharaṇikośa 15.3.12
- धरणिकोश वीरुध्संसिद्धिः सहजे सिद्धौ वीरुद्विटपशाखयोः । विबुधः पण्डिते देवे उत्सेधौ वपुरुन्नती ॥ Dharaṇikośa 18.1.5
- धरणिकोश विटपआवापो भाण्डवपने परिक्षेपालवालयोः । विटपः पल्लवे स्तम्बे शाखायां विटपो मतः ॥ Dharaṇikośa 20.2.6
- कोषकल्पतरु लङ्कालङ्का तु रक्षःपुरपत्तनस्त्री शाखासु शङ्का तु भये वितर्के । राका तु कच्छ्वां प्रथमार्तवायां नद्यन्तरे पूर्णविधौ तिथौ च ॥ १८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.18
- कोषकल्पतरु कालिकागौरीनवाम्बुदघनावलिधूमरीषु स्याद्योगिनीभिदि नृवत्सर( ? )कार्ष्ण्ययोश्च । मांसीपटोलघनरोमलतासु शाखा- काक्योश्च वृश्चिकदलेऽपि च कालिका स्यात् ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.15
- कोषकल्पतरु शिखाशङ्खो ललाटास्थनि कम्बुनख्यो- र्न स्त्री च तादृग्वलये निधौ ना । शिखण्डिचूडाग्रकनीनिशाखा- शिखण्डयात्रार्चिषु लाङ्गलिक्याम् ॥ ७९ ॥ Koṣakalpataru 6.2.79
- कोषकल्पतरु लतात्रेता युगेऽग्नित्रितयेऽपि योषित् लता तु शाखाहरिताफलीषु । ज्योतिष्मतीस्पृग्व्रततीषु वल्ली- कस्तूरिकायामतिमुक्तकेऽपि ॥ ४२ ॥ Koṣakalpataru 6.16.42
- कोषकल्पतरु संसिद्धिना विटपे शाखायां प्रकृतौ सिद्धौ च संसिद्धिः । वन्दिनि मागध उक्तः सितजीरे क्षत्रियापुत्रे ॥ ७८ ॥ Koṣakalpataru 6.20.78
- कोषकल्पतरु प्रलम्बप्रलम्ब उक्तो दनुजेऽङ्कुरे तु तालस्य शाखास्वपि संप्रदिष्टः । हारप्रभेदे त्रपुसे च मेघे गोतुम्ब उक्तो नरि शीर्णवृन्ते ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.24.34
- कोषकल्पतरु शालाशङ्कुद्रुमे स्याद्वरणेऽथ शालः सर्जद्रुमे हालनृपे च मत्स्ये । स कीर्तितः स्त्री च गृहे गृहैक- देशे तरुस्कन्धकशाखयोश्च ॥ ५८ ॥ Koṣakalpataru 6.28.58
- नानार्थार्णवसंक्षेप लतालता तु वल्ल्यां शाखायां प्रियङ्गुस्पृक्कयोरपि । लताबृहत्यामपि च ज्योतिष्मत्यतिमुक्तयोः ॥ ९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.90
- नानार्थार्णवसंक्षेप धामन्शाखायां त्वपि वैचित्र्ये नान्तशब्दं प्रचक्षते । पदमङ्घ्रौ शरे त्राणे व्यवसायापदेशयोः ॥ ३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप शिखाशिखा तु स्त्री शिफाशाखाघृणिज्वालासु मूर्धनि । चूडायां केकिचूडायां चूचुकेऽप्यग्रमात्रके ॥ १३६५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1365
- शब्दरत्नावली लङ्कारेकः विरेके शङ्कायां रङ्कः कृपणमन्दयोः । लङ्कादेशस्य पूःशाखाशाकिनीकुलटासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.19
- शब्दरत्नावली शिखाशिखा शाखा शिफा ज्वाला माङ्गलिक्यग्रमात्रके । पादाग्रे शिखिचूडायां चूडामात्रे स्मरज्वरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.7
- शब्दरत्नावली लताप्रियङ्गुशाखा कस्तूरीलतावल्लीषु च स्त्रियाम् । लिप्तं भुक्तेऽवलिप्ते च विषदिग्धेऽपि न द्वयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.48
- शब्दरत्नावली वीरुध्विविधः पत्तिभेदे वे(?) वीरुत्स्त्री वल्लीशाखयोः । सन्नद्धः कृतसन्नाहे व्यूढे मन्त्रादिसंयुते ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.34
- शब्दरत्नावली प्रलम्बप्रलम्बो हारभेदे स्यात् शाखायाञ्च पयोधरे । लताङ्कुरे दैत्यभेदे त्रपुषे च प्रलम्बने ॥ Śabdaratnāvalī 7.23.14
- शब्दरत्नावली शालाबिलं छिद्रे गुडायाञ्च पुमानुच्चैश्रवोहये । शलो भृङ्गिक्षेत्रभिदोः शलले च विधातरि ॥ शाला वृक्षस्कन्धशाखागृहैकदेशवेश्मसु । शालः स्यान्मत्स्यभेदेऽपि नवभेदेऽपि कुत्रचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.35
- शब्दरत्नाकर विटपउल्लोचाध्वरयोरस्त्री षण्डः शून्यसमूहयोः । वितानोऽथ द्रुविस्तारे पल्लवे स्तम्बशाखयोः ॥ २१७१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2171
- तन्त्राभिधान जलम्बोदरी स्मृतिः शाखा सुप्रभा कर्त्तृका धरा । दीर्घबाहू रुचिर्हंसो नन्दी तेजः सुराधिपः ॥ ८० ॥ Tantrābhidhāna 2.25.80
- त्रिकाण्डशेष लङ्कानीलवस्त्रेऽक्षितारायां लोचको निर्मितौ त्रिषु । नगरीशाखयोर्लङ्का करिण्यामपि बन्धकी ॥ ४० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.40
- त्रिकाण्डशेष प्रलम्बप्लीहविप्लवयोर्डिम्बः प्रलम्बो दैत्यशाखयोः । बिम्बं बिम्बीफले रूपे शम्बस्तु मुशलानने ॥ २८२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.282
- त्रिकाण्डशेष शालाबिम्बे देशे ना च शुनि रसालत्विक्षुचूतयोः । जिह्वाकमलयोर्लाला शाला स्याद्गृहशाखयोः ॥ ४०७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.407
- वैजयन्ती लङ्कारेटिर्वह्नेश्च रटितं वाणी चासंयतोत्कटा । रेखायामावलौ रेखा लङ्का पूर्भेदशाखयोः ॥ ३२ ॥ Vaijayantī 6.2.32
- वैजयन्ती शालावृद्धिः सुखेऽपि जंघापि वारुः शुक्तिस्तु दृग्रुजि । अश्वावर्ते च शाला तु गृहांगस्कन्धशाखयोः ॥ ३७ ॥ Vaijayantī 6.2.37
- वैजयन्ती शिफाशिखा ज्वालाकेकिमौल्योः शिफा शाखाग्रमौलिषु । शुण्डा करिकरे मद्ये श्रुतिर्वेदे श्रवस्यपि ॥ ४० ॥ Vaijayantī 6.2.40
- वैजयन्ती विटपविटपोऽस्त्री द्रुविस्तारे पल्लवे स्तंबशाखयोः । विषाणस्त्रिषु लिङ्गेषु पश्वङ्गगजदन्तयोः ॥ ८२ ॥ Vaijayantī 7.5.82
- वैजयन्ती अवरोहपिशाचादिग्रहे तीर्थेऽप्यवतारोऽवतारणे । अवरोहोऽवतरणं शाखाप्याग्राद्गतांघ्रितः ॥ ५ ॥ Vaijayantī 8.1.5