All kośas › Śabdaratnāvalī
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī
4,306 verses · 34,698 words tagged · 6,000 marked doubtful (dashed)
स्त्रीलिङ्गसङ्ग्रहः
इति महाराज श्रीयुतमुछाखान मशलन्दएल्लि विरचितायां शब्दरत्नावल्याम् अव्ययवर्गप्रकाशः ॥
शर्ववर्म-वररुचि-दुर्गसिंहोक्तशास्त्रतः ।सनाद्यन्तर्गतैः कृद्भिः क्रान्ताद्यैश्च समासजैः ॥
9.1 · p. 308
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र्म (wrong syllable)
तद्धितैः प्रत्ययैरत्र लिङ्गं सङ्कीर्णवद्वदेत् ।कृत्तद्धिताद्यविषयो लिङ्गशेषो भवेदिह ॥
9.2 · p. 308
अनुष्टुप्
तद्विधिर्व्यापकः स्वार्थे विशेषावाधितो यदि ।तथा च स्वर्गपर्यायः पुरतः पुंसि वक्ष्यते ॥
9.3 · p. 308
अनुष्टुप्
विशेषे द्योदिवौ स्त्रीत्वे क्लीबे चापि त्रिपिष्टपम् ।स्त्रियामेकस्वरेदूदन्ताः श्रीः ह्रीः भ्रूश्च भीरपि ॥
9.4 · p. 308
अनुष्टुप्
द्रूर्हिरण्ये च राक्षस्यां जूः पिशाचीपिशाचयोः ।भ्रूः(?)स्याद्भयङ्करे इत्याद्यूदन्ताः कथिताश्च दिक् ॥
9.5 · p. 308
अनुष्टुप्
योनिमत्प्राणिनामपि स्त्रियां माता स्वसा वधूः ।ननान्दा दुहिता धेनुर्योषिदित्याद्यश्च दिक् ॥
9.6 · p. 308
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 म (wrong syllable)
रात्रि लज्जा वाणी वीणा दिग्भूमिविद्युतामपि ।धीवल्ल्योर्नाम रजनी रात्रिलज्जात्रपा च ह्रीः ॥
9.7 · p. 308
metre not recognised
नदी सरित् शैवलिनी वाणी गीर्गोश्च वागपि ।वीणा विपञ्ची दिक्ककुप् स्याद्भूर्भूमिरवणि क्षितिः ॥
9.8 · p. 308
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
विद्युत्तडिच्च धीर्बुद्धिर्वल्ली नीरुदियाः स्त्रियाम् ।शिष्टप्रयोगात्पुंस्त्वे च लज्जायां व्रीड इत्यपि ॥
9.9 · p. 308
अनुष्टुप्
पूलादिभिः सहादन्तैरेकार्थोपि द्विगुः स्त्रियाम् ।समासान्तैरदन्तैश्च न च पात्रयुगादिभिः ॥पञ्चपूली त्रिलोकी च त्र्यक्षरी च षडक्षरी ।द्विपुरी त्रिपुरी चैव द्विधुरी त्रिधुरीत्यपि ॥
9.10 · p. 308
अनुष्टुप्
अदन्तान्यद्विगौ पञ्च कीलालपमिति स्मृतम् ।पात्रादिप्रतिषेधेन द्विपात्रमिति पात्रवत् ।दशगवं पञ्चगवं त्रिभुवनं चतुर्युगाम् ॥
9.11 · p. 308
अनुष्टुप्metre not read in every line
दर्शनादर्शनाभ्याञ्च तथा पात्रयुगादिषु ।पञ्चमूलं पञ्चमूली पञ्चवीजी त्रिरूपभाक् ॥
9.12 · p. 308
अनुष्टुप्
पञ्चबीजं पञ्चबीजा क्लीबे चानित्यता यदि ।मतभेदप्रपञ्चोऽत्र वाहुल्यात्समुपेक्षितः ॥
9.13 · p. 308
अनुष्टुप्
भावे तल् प्रत्ययो गोता वृन्दे च ग्रामतादयः ।बहुता स्याच्च गवता जनता च सहायता ॥
9.14 · p. 308
अनुष्टुप्
कर्माद्यर्थे च जडतादेवता स्वार्थ इत्यपि ।एवं यः प्रत्ययो वृन्दे खलपाशतृणादितः ॥
9.15 · p. 308
अनुष्टुप्
खल्या पाश्या च तृण्या च नज्या च दर्शिता स्त्रियाम् ।स्यात्खलादिभ्य इनवृन्दे खलिनी समुदाहृता ॥
9.16 · p. 308
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable); pāda 4, syllable 2 खलि (syllable split)
स्त्रियां ए प्रत्यये गोत्रा वरत्राद्या निपातनात् ।वृन्दादन्यत्र दण्डी च मुख्य इत्यादयोऽन्यवत् ॥
9.17 · p. 309
अनुष्टुप्
वैरार्थे च विवाहार्थे द्वन्द्वे वुञ् प्रत्ययः स्त्रियाम् ।अश्वश्च महिषश्चाश्वमहिषन्तु भवेदिह ।तद्वैरेऽश्वमहिषिका तथैवाश्वशृगालिका ॥
9.18 · p. 309
अनुष्टुप्metre not read in every line
तथैवाहिनकुलिका स्यात्कोकोलूकिकापि च ।अत्रिश्च भारद्वाजी च तद्विवाहो भवेद्यदि ॥अत्रि भारद्वाजिका कुत्सुकुत्सकिकापि च ।दण्डदाने च वीप्सायां संख्यादेर्तु मपि स्त्रियाम् ॥द्वे द्वे शते द्विशतिका द्वौ द्वौ पादौ द्विपादिका ।एवं द्विमोदिका चेति दण्डदाने च कुत्रचित् ॥स्त्रीत्वविशिष्टभावे वा कारके प्रत्यया इमे ।अनिर्णिर्ण च क्यपोऽयुरङ् वुञ्शइञ्च स्त्रियाम् ॥
9.19 · p. 309
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 हि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 द्वा (syllables merged)
अजीवनिरकरणिर्हानिर्लानिः स्तुतिः कृतिः ।वात्यक्षी व्यवहारी च व्यावहासीत्यपि स्मृता ॥
9.20 · p. 309
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नि (wrong syllable)
सन्ध्या समस्या व्रज्या च कारणा च सनापि च ।जरा धरा भिदा हारा पाठालेखा गुहादयः ॥
9.21 · p. 309
अनुष्टुप्
प्रच्छर्दिका च रोगेऽलमासिकासुखमासिका ।चिकीर्षा पुत्रकाम्या च मीमांसा प्रमुखा अपि ॥
9.22 · p. 309
अनुष्टुप्
क्रिया चैव हि काङ्कारिरकार्षीरिति कथ्यते (?) ।परेषां स्त्यधिकारे च वसिवस्यावसीञ्जे ॥
9.23 · p. 309
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
वासिर्वापि स्तथाजिः स्यादिति सद्भिः प्रयुज्यते ।इच्छा जायाप्रभृतयो ज्ञातेः पुंरत्त्वं निपातनात् ।भावमायोभ्यञ्च (?) ब्रह्मभूयञ्च न द्वयोः ।भ्रूणहत्या ब्रह्महत्या भवे च शिष्टप्रयोगतः ॥
9.24 · p. 309
अनुष्टुप्metre not read in every line
श्रेणिः श्रोणिश्च धमनिवर्त्तनिस्तरणिस्तरौ ।तनूर्जम्बूश्चमूरत्तर्दूः कर्कन्धूर्वाधिता द्वयोः ॥
9.26 · p. 309
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
तन्त्री रवीस्तरीर्लक्ष्मी र्वातप्रम्यपि वाधिता ।श्रद्धाकारनदीकारावुङ् स्त्रियान्तु चराचरे ॥
9.27 · p. 309
अनुष्टुप्
चरे शिवा च वनिता कन्दली कदलीति च ।ब्रह्मवन्धूर्वीरबन्धूर्निन्दायामूङि तद्धिते ॥
9.28 · p. 309
अनुष्टुप्
अचरे खटरा(?) माला स्याञ्चा(?) ताडी च केतकी ।अलाबूरपि कर्कन्धूरप्राणिन्यूङपि क्वचित् ॥अथ मुष्टिः पल्लवं वा यस्यां प्रहरणं भवेत् ।क्रीडायाणस्तद्धितोऽयं स्यान्यौष्टापाल्लवा स्त्रियाम् ॥
9.29 · p. 309
अनुष्टुप्
घञन्तो दण्डपातोऽस्यां फाल्गुण्यामणु तद्धितः ।सा फाल्गुणी दण्डपाता हालपाता च भूरपि ॥
9.30 · p. 310
अनुष्टुप्
एवं मौषलपाता णौस्तिलं पाता स्वधा क्रिया ।श्यैनं पाता च मूयालुः (?) स्यात् श्येनतिलयोरपि ॥
9.31 · p. 310
अनुष्टुप्
स्यात्तद्धितेऽपवादोऽयं त्रिलिङ्गत्वे स्त्रियामिह ।क्वचिदल्पविवक्षायां मृणाल्यादिरपि स्त्रियाम् ॥मृणाल्यल्पं मृणालन्तु प्रणाली मुषली घटी ।ह्रस्वो वंशस्तु वंशी स्यात्कुम्भीपाठी पटी नटी ॥
9.32 · p. 310
अनुष्टुप्
विषाणी वीरणीपूगी चज्जूरी च नदादिषु ।पुटिकेन्मालिकाद्यास्तु स्त्रियामादादिषु स्मृता ।लक्ष्मीर्वाणी भवानी रजनिजविरतिकान्तिसीता जुगुप्सा ।चिन्ताऽसूयाविभूतिद्युतितरणिमतिक्षेपणीविष्टि पीडा ।तन्त्रीस्तन्द्री विपञ्चिद्रुणिविपणिकृपावेदनामुक्तिविद्या ।ज्योत्स्ना वेश्या कलावाक्सरणिविषहरीहूतिकाकूप्रपाश्च ।…वदितिकथादेवताद्योदिवौ च ।ढक्काव्रीडावहित्थासुरभिकुमुदिनीपद्मिनीपूर्णिमाश्च ।ताराश्रेणी च वीथीद्युतिरवनि नदीपुष्करिण्यम्बिकोम्रा ।निद्राहेला च लीलायुवतिरनुमतिर्दिक्कुहुः पक्षतिश्च ॥
9.33 · p. 310
अनुष्टुप्two metres in one verse
विषाणीस्त्रीवीरणीस्त्रीपूगीस्त्रीखर्जूरीस्त्रीपुटिकास्त्रीमालिकास्त्रीलक्ष्मीस्त्रीवाणीस्त्रीभवानीस्त्रीरजनिस्त्रीविरतिस्त्रीकान्तिस्त्रीसीतास्त्रीजुगुप्सास्त्रीचिन्तास्त्रीअसूयास्त्रीविभूतिस्त्रीद्युतिस्त्रीतरणिस्त्रीमतिस्त्रीक्षेपणीस्त्रीविष्टिस्त्रीपीडास्त्रीतन्त्रीस्त्रीतन्द्रीस्त्रीविपञ्चिस्त्रीद्रुणिस्त्रीविपणिस्त्रीकृपास्त्रीवेदनास्त्रीमुक्तिस्त्रीविद्यास्त्रीज्योत्स्नास्त्रीवेश्यास्त्रीकलास्त्रीवाच्स्त्रीसरणिस्त्रीविषहरीस्त्रीहूतिस्त्रीकाकूस्त्रीप्रपास्त्रीकथास्त्रीदेवतास्त्रीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीढक्कास्त्रीव्रीडास्त्रीअवहित्थास्त्रीसुरभिस्त्रीकुमुदिनीस्त्रीपद्मिनीस्त्रीपूर्णिमास्त्रीतारास्त्रीश्रेणीस्त्रीवीथीस्त्रीअवनिस्त्रीनदीस्त्रीपुष्करिणीस्त्रीअम्बिकास्त्रीनिद्रास्त्रीहेलास्त्रीलीलास्त्रीयुवतिस्त्रीअनुमतिस्त्रीदिश्स्त्रीकुहूस्त्रीपक्षतिस्त्री
अब्धिद्रोणीरसाला श्रुतिविरतिगुहाशुक्तिमुक्तावडभ्यः ।आदौ भूम्निस्थलीज्यानियतितरलिकावेदिभित्तिश्रुचोपि ।वल्यवल्लीविदारीत्रुटिधमनिशिखामल्लिकायूषिकात्वक् ।दृष्टिजिह्वाऽटवीद्राः सनिविकृतिकणादेहलीमृत्तिकाश्च ॥
9.34 · p. 310
स्रग्धराmetre not read in every line
द्रोणीस्त्रीरसालास्त्रीश्रुतिस्त्रीविरतिस्त्रीगुहास्त्रीशुक्तिस्त्रीमुक्तास्त्रीवडभीस्त्रीस्थलीस्त्रीज्यास्त्रीनियतिस्त्रीतरलिकास्त्रीवेदिस्त्रीभित्तिस्त्रीश्रुच्स्त्रीवलीस्त्रीवल्लीस्त्रीविदारीस्त्रीत्रुटिस्त्रीधमनिस्त्रीशिखास्त्रीमल्लिकास्त्रीयूषिकास्त्रीत्वच्स्त्रीदृष्टिस्त्रीजिह्वास्त्रीअटवीस्त्रीविकृतिस्त्रीकणास्त्रीदेहलीस्त्रीमृत्तिकास्त्री
दूर्वा मूर्वा-शमीश्यामा कर्कन्धूश्च कटुम्भरा ।मञ्जिष्ठा रोदनी गुञ्जा शृङ्गी नीली शतावरी ॥
9.36 · p. 310
अनुष्टुप्
अरण्यानी स्नुही शाखा शर्कराशल्लकीशटी ।इङ्गदीपिच्छिला घोण्टा कुम्भीदार्वी वचा मिसी ॥
9.37 · p. 310
अनुष्टुप्
प्रियङ्गुः शिंशपामुस्तामलयूःशङ्खिनीसुरा ।घुटिकाघातकीरास्नाताम्बूलीसुषवी बला ॥
9.38 · p. 310
अनुष्टुप्
शारिवा त्रिवृता द्राक्षा लाङ्गली काबरी स्थिरा ।कालाहरेणुः काकाङ्गीनादेयी बृहतीवरी ॥
9.39 · p. 310
अनुष्टुप्
सम्मार्जनी सोमराजीफञ्जिका कटकाजटा ।जीवन्ती खदिरी मांसी चण्डा तुम्बी यमानिका ॥
9.40 · p. 311
अनुष्टुप्
कदम्बीशरणाछत्रा तृण्यानडया विचिका ।परोष्णीगिरिकाकेकामक्षिका लक्षणा शिखा ।जतुका वटका काञ्ची गायत्र्यामलकी तनूः ॥
9.41 · p. 311
अनुष्टुप्metre not read in every line
याता माता स्वसा भार्या नारी नप्रीतिपादिका ।दूती ननान्दा विधवा योनिः श्रोणिः सभा वृषी ॥
9.42 · p. 311
अनुष्टुप्
शुश्रूषाऽन्वेषणा कुम्भाव्रज्या चर्या कृषिर्लिपिः ।पताका कतिका धूली रचनासन्ततिर्षृतिः ॥
9.43 · p. 311
अनुष्टुप्
वाहिनीशिञ्जिनीतूलीतिन्दुकीसारिकादकी ।आहोपुरुषिका मूर्छा स्यादहपूर्विका सुरा ॥
9.44 · p. 311
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ह (wrong syllable)
वितण्डा काकिनी पिच्छाराजिका प्राचिका मिसी ।किङ्किनी संहतिर्लाक्षा जीविका च मसीदवत् (?) ॥दूषिका पञ्जिका हिक्का मन्या लाला पिपीलिका ।उल्काभङ्गिः सुरङ्गर्त्तिर्वृत्तिर्वर्त्तिः क्षुमा द्रुणु ॥
9.45 · p. 311
अनुष्टुप्
कङ्गर्गवेधुरासन्दी मोचिः सूचिर्गलन्तिका ।गण्डूषा फर्फरी पारी वालद्याद्या(?) लनीवशा ॥
9.46 · p. 311
अनुष्टुप्
चूर्णिसातिकन्यानाडीभङ्गा च सिध्मला… ।लिक्षा हसन्तीकुनटी गोलिमी लोचना… ॥
9.47 · p. 311
metre not recognised
सन्धिः पञ्चालिका फेरेहद्दव्या (?) परेष्टुका ।रातिः शाली तुलामस्त्रालट्टाहोरा च कर्तरी ॥
9.48 · p. 311
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
नाराची पादुका नद्ध्री शूर्म्मी मूषा च गृधसी ।गण्डूषा कर्परी नीवी प्रतिमा च कुलत्थिका ॥
9.49 · p. 311
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 6 गृ (wrong syllable)
समांसमीना शालाञ्ची हरिद्रा दर्वी सिध्रका ।तर्दूः स्रक् कणिका खल्ली मन्दुनी छर्दिरित्यपि ॥
9.50 · p. 311
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 र्वी (wrong syllable)
इति महाराज श्रीयुतमुछाखान मशलन्दएल्लि विरचितायां शब्दरत्नावल्यां स्त्रीलिङ्गसंग्रहः ॥
१६२६ शकाब्दा ॥
अरंजवो यदापात्सा दिल्लीतत्क्थे महायशाः ।कार्त्तुलप् खाँ यदादेयान् बङ्गालायां प्रतापवान् ॥
9.51 · p. 311
अनुष्टुप्
नामका वेपितप्राणाः शुष्कजीवाप्रजास्तदा ।सोनापातिलं आरम्भ्य गोडागच्छां समापिता ॥
9.52 · p. 311
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लं (wrong syllable)