क्रुध्
krudhस्त्री · fem.In 14 kośas: 13 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
शोकः शुक्शोचनं खेदः क्रोधो मन्युः क्रुधा रुषा ।क्रुत्कोपः प्रतिघो रोषो रुट् चोत्साहः प्रगल्भता ॥ २९९ ॥अभियोगोद्यमौ प्रौढिरुद्योगः कियदेतिका ।अध्यवसाय ऊर्जोथ वीर्यं सोऽतिशयान्वितः ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 व (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
कोपक्रोधामर्षरोषप्रतिघा रुट्क्रुधौ स्त्रियौ ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रुषा रुट् स्यात् क्रुधा क्रुट् च ईर्षा त्वीर्ष्याऽपि कथ्यते ।आपद्भवेदापदया विपद्विपदया सह ॥ २१२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्राज्ञा दर्शननास्तिक्यप्रमादालसताक्रुधः ।असत्यं दीर्घसूत्रत्वमेकेन बहुभिः सह ॥ ११५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रुषा क्रुधा क्रुच्च मन्युः क्रोधः कोपोऽप्यमर्षवत् ।रोषश्च प्रतिघो भामोऽथ स्त्रियां कियदेतिका ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
उग्रा रौद्री भैरवीति विशेष्यं यदि कामिनी ।रोषामर्ष-क्रोध-कोप-प्रतिघाः क्रुध्-क्रुधा-रुषाः ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विषादस्त्ववसादः स्यात्सादोऽपि च विषण्णता ।शोकः शोचनखेदौ शुक् क्रोधः कोपक्रुधारुषाः ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कोपः क्रोधोऽमर्षरोषौ प्रतिघो मन्युरुट्क्रुधः ।ईर्षासूयाभिषङ्गश्च संरम्भोऽक्षान्तिरक्षमा ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अथ स्यात् शोचनं शोकः शुक् खेदश्च रुषा तथा ।रुट् रोषो प्रतिघः कोपः क्रुत् क्रोधश्च तथा क्रुधा ॥ ४३८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सस्वम्भा(?)ऽमर्षरोषाश्च रुषा च रुट् क्रुधौ स्त्रियाम् ।चरित्रमपि चारित्रं चरितञ्च समं त्रयम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
शोचने शुक् शुकः शोकः, कोपे क्रोध-क्रुधा-क्रुधः ।रुषा-रोष-रुषश्चाप्युत्साहो तूद्याम उद्यमः ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रुट्क्रुधावक्षामेर्ष्याथ संरम्भः कोपैवकृतम् ।अवष्टम्भस्मयाटोपगर्वाहंकारदर्पकाः ॥ ९७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
शोकस्तु मन्युरुत्खेवदः शुक् स्त्री दैन्यानुशोचने ।क्रोधः कोपोऽमर्षरोषौ रुषा रुट्क्रुत्क्रुधाः स्त्रियः ॥ १८३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
खलति स्यात्संचयेऽथ शैथिल्ये कत्रयत्यपि ।स्याच्छ्रथते कर्तयति तत्र चिल्लति च स्मृतम् ॥राभस्ये रभते प्रोक्तं रभिः क्रुध्यादरे समः ।आङस्त्वरोपक्रमयोरुद्यमे वध-दर्पयोः ॥ ७९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 2 च्छ्र (wrong syllable)
meaningsसंरभते
क्रुध् as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश मन्युमय उष्ट्रे दैत्यभेदे मन्युर्दैन्ये क्रतौ क्रुधि । स्मयौ गर्वाद्भुतौ ज्ञेयौ गोप्यौ संरक्ष्यचेटकौ ॥ Dharaṇikośa 25.1.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप जूर्णिजूर्णा स्याद्बल्बजेष्वेषा जूर्णिस्तु स्त्री ज्वरे क्रुधि । शरीरे च पुमांस्त्वेष आदित्ये च विरिञ्चने ॥ ४८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.487
- नानार्थार्णवसंक्षेप भामभामस्तु क्रुधि ना स्त्री तु भामा योषित सा त्रि तु । ईर्ष्यावत्यथ भार्त्रं क्ली पोपे त्रिषु तु यो नरः ॥ ९०० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.900
- नानार्थार्णवसंक्षेप वरक्लीबलिङ्गं त्वयस्येतद् वैजयन्त्यामधीयते । वरो ना भूपजामात्रोर्देवादेरीप्सिते क्रुधि ॥ ११४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1149
- नानार्थार्णवसंक्षेप हृषिअलीकवादिनि त्रि स्यात् स्त्री तु कुधि हृणिस्त्रि तु । ज्वलत्यथ हृषुस्तुष्टे त्रिष्वलीके तु पुंस्ययम् ॥ १६०५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1605
- नानार्थार्णवसंक्षेप हेलाहेला त्वनादरे नृस्त्री क्रुधि ना हेतिवाक् पुनः । रवेरर्चिषि वह्नेश्च ज्वाले स्त्री नृस्त्रियोः पुनः ॥ १६०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1606
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्रोधनस्त्री मण्डूके श्वेतमुखे कृष्णे त्रि कुटितर्यसौ । क्रोधनो द्वे शुनि त्रिस्तु क्रोधशीले नपि क्रुधि ॥ ५९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.592
- शब्दरत्नावली अरेप्र प्रकर्षे गताद्यर्थे अरे सम्बोधने क्रुधि ॥ उर्य्युरी चोररी च स्याद्विस्तारेऽङ्गीकृतावपि । दुर्निषेधे च दुःखे च निर्निषेधे च निश्चये ॥ परि स्यात्सर्वतीभावभागवर्जनदूषणे । व्याप्ति वीप्सालक्षणेत्थम्भूतदोषप्रकाशने ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.52
- वैजयन्ती मन्युमन्त्रावृगादिगुह्योक्ती मन्युर्दैन्येऽध्वरे क्रुधि । मर्को मनसि वायौ च मोहाः क्रुन्मौर्ख्यमूढताः ॥ ४५ ॥ Vaijayantī 6.1.45