असूया

asūyāस्त्री · fem.

In 11 kośas: 13 synonym verses, 7 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.253 · p. 17

वितर्कः स्यादुन्नयनं परामर्शो विमर्शनम् ॥ ३२२ ॥अध्याहारस्तर्क ऊहोऽसूयान्यगुणदूषणम् ।

अनुष्टुप्

वितर्कपुं उन्नयनक्ली परामर्शपुं विमर्शनक्ली अध्याहारपुं तर्कपुं ऊहपुं असूयास्त्री अन्यगुणदूषणक्ली

genderस्त्रीfem.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नाट्यवर्गः Amarakośa 1.7.24

अक्षान्तिरीर्ष्यासूया तु दोषारोपो गुणेष्वपि ॥ २४ ॥

अनुष्टुप्

अक्षान्तिस्त्री ईर्ष्यास्त्री असूयास्त्री

genderस्त्रीfem.

बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर षष्ठोपदेशः Bālaprabodhikā 6.101 · p. 75

मन्युश्च शोकः खेदश्च क्रोधः कोपश्च कथ्यते ।वर्षक्षमा तितिक्षा स्यात् असूया दोषदृग्गुणे ॥ १०१ ॥

अनुष्टुप्

मन्युपुं शोकपुं खेदपुं क्रोधपुं कोपपुं क्षमास्त्री तितिक्षास्त्री असूयास्त्री

genderस्त्रीfem.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नाट्यप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.5.135 · p. 432

मन्दाक्षमपि मन्दाक्ष्यं लज्या लज्जा त्रपाह्रियौ ।व्रीडनं चाप्यथासूयेर्ष्यान्वीर्या क्षान्तिरित्यपि ॥ १३५ ॥

अनुष्टुप्

मन्दाक्षक्ली मन्दाक्ष्यक्ली लज्यास्त्री लज्जास्त्री त्रपास्त्री ह्रीस्त्री व्रीडनक्ली असूयास्त्री ईर्ष्यास्त्री अन्वीर्यास्त्री क्षान्तिस्त्री

genderस्त्रीfem.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नाट्यवर्गः Koṣakalpataru 1.6.144 · p. 90

असूयाभ्यवसूया च मत्सरो दोषरोपणम् ।ई[58b]र्ष्या त्वीर्क्ष्या तथेरस्या परोत्कर्षासहिष्णुता ।स्पर्धा स्त्री पुंसि संघर्षो द्रोहस्तु स्यादपक्रिया ॥ १४४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 र्ष्या (syllables merged)

असूयास्त्री अभ्यवसूयास्त्री मत्सरपुं दोषरोपणक्ली ईर्ष्यास्त्री ईर्क्ष्यास्त्री इरस्यास्त्री स्पर्धास्त्री संघर्षपुं द्रोहपुं अपक्रियास्त्री

genderस्त्रीfem.

शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति संयोगादिवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.2.88 · p. 28

कोपः क्रोधोऽमर्षरोषौ प्रतिघो मन्युरुट्क्रुधः ।ईर्षासूयाभिषङ्गश्च संरम्भोऽक्षान्तिरक्षमा ॥ ८८ ॥

अनुष्टुप्

कोपपुं क्रोधपुं अमर्षपुं रोषपुं प्रतिघपुं मन्युपुं रुट्स्त्री क्रुध्स्त्री ईर्षास्त्री असूयास्त्री अभिषङ्गपुं संरम्भपुं अक्षान्तिस्त्री अक्षमास्त्री

genderस्त्रीfem.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.475 · p. 59

अन्येषाञ्च गुणे दोषाऽऽरोपणं क्रियते च यत् ।कथ्यते खल्वऽसूया सा लोकमध्ये तु पण्डितैः ॥ ४७५ ॥

अनुष्टुप्

असूयास्त्री

genderस्त्रीfem.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.476 · p. 33

असूया कीर्तिता सद्भिर्दोषारोपो गुणेष्वपि ।वैरं विरोधो विद्वेषो द्वेषो द्वेषणमित्यपि ॥

अनुष्टुप्

असूयास्त्री वैरक्ली विरोधपुं विद्वेषपुं द्वेषपुं द्वेषणक्ली

genderस्त्रीfem.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्त्रीलिङ्गसङ्ग्रहः Śabdaratnāvalī 9.33 · p. 310

विषाणी वीरणीपूगी चज्जूरी च नदादिषु ।पुटिकेन्मालिकाद्यास्तु स्त्रियामादादिषु स्मृता ।लक्ष्मीर्वाणी भवानी रजनिजविरतिकान्तिसीता जुगुप्सा ।चिन्ताऽसूयाविभूतिद्युतितरणिमतिक्षेपणीविष्टि पीडा ।तन्त्रीस्तन्द्री विपञ्चिद्रुणिविपणिकृपावेदनामुक्तिविद्या ।ज्योत्स्ना वेश्या कलावाक्सरणिविषहरीहूतिकाकूप्रपाश्च ।…वदितिकथादेवताद्योदिवौ च ।ढक्काव्रीडावहित्थासुरभिकुमुदिनीपद्मिनीपूर्णिमाश्च ।ताराश्रेणी च वीथीद्युतिरवनि नदीपुष्करिण्यम्बिकोम्रा ।निद्राहेला च लीलायुवतिरनुमतिर्दिक्कुहुः पक्षतिश्च ॥

अनुष्टुप्two metres in one verse

genderस्त्रीfem.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण नाट्याध्यायः Śabdaratnākara 2.8.958 · p. 120

वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इति भावाश्च सात्त्विकाः ।निर्वेदो ग्लानिशङ्कास्मृतिधृतिमतयः प्रीतिनिद्रावहित्थाव्रीडेर्ष्यासुप्त्यसूया मरणमलसतोन्मादहर्षावमर्षाः ।तर्कापस्मारमोहश्रममदजडिमव्याधिवेगा विषादोगर्वश्चिन्तौग्य्रदैन्ये भयमपि चपलत्वं च संचारिभावाः ॥ ९५८ ॥

अनुष्टुप्two metres in one verse

genderस्त्रीfem.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण नाट्याध्यायः Śabdaratnākara 2.8.978 · p. 122

उत्सेकश्चाभिमानश्च मानः स्यान्मानसोन्नतिः ।गुणेषु दोषाविष्कारः स्यादसूयाथ शुक् स्त्रियाम् ॥ ९७८ ॥

अनुष्टुप्

उत्सेकपुं अभिमानपुं मानपुं असूयास्त्री शुच्स्त्री

genderस्त्रीfem.

शब्दार्णव Śabdārṇava · वाचस्पति Śabdārṇava 67 · p. 535

असूया त्वभ्यसूया ॥ ६७ ॥

असूयास्त्री अभ्यसूयास्त्री

genderस्त्रीfem.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश ब्राह्मणाध्यायः Vaijayantī 3.6.184 · p. 98

मर्षः क्षमा तितिक्षा स्यादसूया दोषदृग्गुणे ।वैरं विरोधो विद्वेष ईर्ष्या मात्सर्यमुन्नते ॥ १८४ ॥

अनुष्टुप्

मर्षपुं क्षमास्त्री तितिक्षास्त्री असूयास्त्री वैरक्ली विरोधपुं विद्वेषपुं ईर्ष्यास्त्री मात्सर्यक्ली

genderस्त्रीfem.

असूया as a meaning in nānārtha verses

शब्दरत्नावली एए स्यात्सम्बोधनाह्वानस्मृत्यसूयानुकम्पने ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.10
शब्दरत्नावली अङ्गअङ्ग सम्बोधनेऽसूयाहर्षसम्भ्रमभीतिषु । Śabdaratnāvalī 8.1.16
शब्दरत्नावली अस्तुपक्षान्तरे नियोगे च प्रशंसायां विनिग्रहे । अस्तु प्रकर्षे पीडायां प्रशंसायाञ्च लङ्घने ॥ असम्प्रत्यभ्यनुज्ञानेऽधिक्षेपासूययोरपि । इति प्रकरणे हेतौ परकृत्यनुकर्षयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.23
शब्दरत्नावली हुम्किमु सम्भावनायाञ्च विमर्षविदितार्थयोः । तात्मकोपे स्मृतौ विस्मयकुत्सयोः । प्राकाम्ये च विकल्पे च सम्भावनाप्रसिद्धयोः । शं कल्याणे सुखे शस्ते शास्त्रेऽपि च निगद्यते ॥ सं समार्थे प्रकृष्टार्थे सङ्गतेशोभयेऽपि च । हं कोपोक्त्यामनुनये सामित्वर्द्धार्थनिन्दयोः ॥ हुं दूरीकरणे स्मृत्यामसूयाप्रश्नयोरपि । हूं प्रश्ने च वितर्के च त्वसकृत्क्राधतर्जने ॥ एवमङ्गीकृते वार्थप्रकारेष्वषधारणे । अलं निष्कारणे शक्तौ भूषणे च निरर्थके ॥ अङ्गीकारे च पर्याप्तौ प्रश्ने परकृतावपि । कथं प्रश्ने प्रकारार्थे सम्भ्रमे हर्षगर्हयोः ॥ कामं प्रकामेऽनुगतौ क्रोधानुगमयोरपि । नूनं तर्के स्मृतौ वाक्यपूरणे निश्चितेऽपि च ॥ परं नियोगे क्षेपे च प्राध्वं नम्रानुकूलयोः । सत्यं प्रश्नेऽभ्युपगमेऽवश्यन्तु नित्ययत्नयोः ॥ अभीक्ष्णं वारवारार्थे शीघ्रप्रकर्षयोरपि । इदानीं सम्प्रतीत्यर्थवाक्यभूषणयोरपि ॥ तद्दिनं दिनमध्येतु प्रतिवासर इत्यपि । साम्प्रतञ्चापि योग्यार्थे सम्प्रतीत्यर्थ इत्यपि ॥ भृशं प्रकर्षे चार्थे च मुहुरर्थे च शोभने । Śabdaratnāvalī 8.1.50
शब्दरत्नावली हिह पादपूरणे कुत्सानियोगक्षेपनिग्रहे । हा विषादे शोककुत्सादुःखार्थेषु निगद्यते । हि सम्भ्रमासूययोः स्यात्पादपूरणशोकयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.61
शब्दरत्नावली हेही विस्मये विषादे च दुःखहेतुशुचोरपि । हे च सम्बोधनाह्वानासूयादम्भादरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.62
शब्दरत्नावली अहोअह कोपे प्रशंसायां नियोगे च विनिग्रहे । अहो धिगर्थे शोके च करुणार्थविषादयोः ॥ सम्बोधने प्रशंसायामाश्चर्ये पादपूरणे । असूयायां वितर्के च खेदाख्याने निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.64