मन्यु
manyuपुं · masc.In 17 kośas: 21 synonym verses, 8 as a nānārtha head word.
शोकः शुक्शोचनं खेदः क्रोधो मन्युः क्रुधा रुषा ।क्रुत्कोपः प्रतिघो रोषो रुट् चोत्साहः प्रगल्भता ॥ २९९ ॥अभियोगोद्यमौ प्रौढिरुद्योगः कियदेतिका ।अध्यवसाय ऊर्जोथ वीर्यं सोऽतिशयान्वितः ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
यज्ञो यागः सवः सत्त्रं स्तोमो मन्युर्मखः क्रतुः ।संस्तरः सप्ततन्तुश्च वितानं बर्हिरध्वरः ॥ ८२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैरं विरोधो विद्वेषो मन्युशोकौ तु शुक्स्त्रियाम् ।पश्चात्तापोऽनुतापश्च विप्रतीसार इत्यपि ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्युश्च शोकः खेदश्च क्रोधः कोपश्च कथ्यते ।वर्षक्षमा तितिक्षा स्यात् असूया दोषदृग्गुणे ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्णुपर्यायवचनो मन्युस्तोमश्च संस्तरः ।प्रयाग आहवश्चैव मिष्टश्चाभिषवो हवः ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रुषा क्रुधा क्रुच्च मन्युः क्रोधः कोपोऽप्यमर्षवत् ।रोषश्च प्रतिघो भामोऽथ स्त्रियां कियदेतिका ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रुट् स्त्री मन्युर्भाम-खष्पौ वीरस्तूत्साहवर्धनः ।उत्साह ऊर्ज उद्योग उद्यमश्चाभियोगवत् ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यज्ञः सवोऽध्वरो यागो वसुरोचिर्मखः क्रतुः ।मन्युः स्तोमः संस्तरश्च संचाय्यः सप्ततन्तुकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एते नपुंसकलिङ्गे भवन्ति । इदं श्वभ्रं गर्त्तः । इदं तृणं गृहच्छादनद्रव्यविशेषः । रणं युद्धम् । ऋणमुद्धारः अधमर्णश्च । एतान् शब्दान् स्त्रियां नियतं निश्चितं विद्यात् । इयं वीणा वाद्यविशेषः । तूणा इषुधिः । इयं घोणा नासिका । इयं घृणा दयाबुद्धिः । तुशब्दः पादपूरणे ।यदनान्तमकर्त्तरि तन्नपुंसके विद्ध्यनिः स्त्रियामेव ।यौ?भावेऽणापौ तौ पुंस्युक्तौ मन्युमृत्यू च ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अन अन्ते यस्य तदिदमनान्तं अकर्त्तरि अन्प्रत्ययान्तं यत्प्रातिपदिकं तन्नपुंसके विद्धि जानीहि । "नपुंसकाद्भावे क्त" इत्यत्र "वर्तमाने ल्युट् चे"ति ल्युट् । "युवोरनामि"त्यनादेशः । वचनं भजनं भाजनं पानं आसनं प्रयाणं शासनम् । अधिकरणमित्यादि । अकर्त्तरीति किम् । "नन्द्यादिभ्यो ल्युट्" । नन्दनः मरणः मदनः कुलनः शतनः दमनः सङ्कर्षणः मधुसूदनः जनार्दन इत्यादि । अनिः स्त्रियामेव ।एवकारोऽवधारणार्थः । "आक्रोशे नञ्यनिः" । यथा इयमम्भोजनिः अकारणिः अहरणिः अखादनिः अशरणिरित्येवमादिः । अण च अप्च अणापौ यौ तौ पुंस्युक्तौ । णौ अण् चेत्यण् प्रत्ययः । त्यागः उपदेशः उपसर्गः इत्यण्प्रत्ययः । निघः पर्वतः । किञ्चान्यौ मन्युमृत्यू पुंसि भवतः । अयं मन्युर्दया शोकश्च । मृत्युर्नाशः ।पटपुटकटघटचण्टवाटजूटवटा हि पुंस्युक्ताः ।अवटखटपट्टकिराटकीटाश्च कूटतटयोश्च नपुंसकता ॥ २८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
खेदो द्वेषोऽप्यमर्षश्च रुट्कोपक्रोधमन्यवः ।हर्षः प्रमोदः प्रमदो मुत्तोषानन्दमुत्सवः ॥ १०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्युः प्रतिघरोषौ रुड् उद्योगः प्रौढिरुद्यमः ।प्रगल्भताभियोगौ चोत्साहश्च कियदेति [18] का ॥ २११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिध्याने तितिक्षा स्याच्छोके मन्युश्च शुक् स्त्रियाम् ।स्नेहे प्रेमा प्रेम हार्दं सौहार्दं प्रियतेति च ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोपः क्रोधोऽमर्षरोषौ प्रतिघो मन्युरुट्क्रुधः ।ईर्षासूयाभिषङ्गश्च संरम्भोऽक्षान्तिरक्षमा ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्युश्चाथाऽभियोगश्चोत्साहः प्रौढिः प्रगल्भता ।उद्योग उद्यमश्चोर्जः तथापि कियदेतिका ॥ ४३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यज्ञो यागो मखो मन्युः स्तोमश्च संस्तरः सवः ।सप्ततन्तुः क्रतुः सत्रं वितानं बर्हिरध्वरः ॥ १३६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मन्युः शोकःस्त्रियां शुक् च शुचा निःशम इत्यपि ।पश्चात्तापोऽनुतापश्च विप्रतीसार इत्यपि ।कोपः क्रोधः क्रोधाभीमः आमर्षः प्रतिघोऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
यज्ञो यागः सप्ततन्तुरिष्टिरिष्टं मखः क्रतुः ।वितानमध्वरो मन्युराहवः सवनं सवः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्युः शोकोऽथ विद्वेषो विरोधो वैरमित्यपि ।समाः स्युर्विप्रतीसारपश्चात्तापानुतापकाः ॥ ९७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमहीयुर्दीर्घतमा मारीचांहोमुचौ लुशः ।मन्युदेवापिकर्णश्रुद्वरुणा मथितः सुदाः ॥ १७७३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 र्दी (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शोकस्तु मन्युरुत्खेवदः शुक् स्त्री दैन्यानुशोचने ।क्रोधः कोपोऽमर्षरोषौ रुषा रुट्क्रुत्क्रुधाः स्त्रियः ॥ १८३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ भाग्यं क्लीबलिङ्गं स्याच्छुभाशुभकर्मणोः ।मयो दैत्ये च करभे शिल्पिन्यश्वतरेऽपि च ॥मध्यमस्त्री विलग्ने स्यान्न्याय्येऽन्तरेऽधमे त्रिषु ।मत्स्याः पुंभूम्नि देशे तु मीने नारायणे पुमान् ॥मन्युर्ना दैन्यशोकेष्टिक्रोधेष्वहङ्कृतौ क्वचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्त (wrong syllable)