विषाद
viṣādaपुं · masc.In 14 kośas: 11 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 23 as a meaning of another word.
जाड्यं मौर्ख्यं विषादोऽवसादः सादो विषण्णता ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवसादस्तु सादः स्याद्विषादश्च निगद्यते ।उग्रता तूग्रिका रौद्रिः करुणा तु दया कृपा ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करञ्जः कपिवृक्षे स्यान्मञ्जरीपुष्प इत्यपि ।मातुलुङ्गे विषादः स्यान्मन्मथे विलकः स्मृतः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूच्यास्या वानरास्याश्च पिशाचा नामतो गणाः ।दुःपूरणा विषादाश्च ज्वलनाः कुम्भमात्रकाः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जडता जडिम-स्तम्भौ मौर्ख्यं स्त्री तु विषादिता ।विषादः खेद-सादौ चावसादोऽप्यथ संलयः ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अहितुण्डिक उक्तोऽथ विषादो विषभक्षकः ।विष्यो विषेण वध्यो यो व्यालग्राह्यादयस्त्रिषु ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विषादस्त्ववसादः स्यात्सादोऽपि च विषण्णता ।शोकः शोचनखेदौ शुक् क्रोधः कोपक्रुधारुषाः ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शोकः शुक् शोचनं खेदः पश्चात्तापोऽप्यनिर्वृतिः ।विषाद आधिरुद्वेगश्चिन्ता कम्पश्च वेपथुः ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्रीडा लज्जा तथा ह्रीश्च ज्ञेया साऽपत्रपाऽन्यतः ।अथ जाड्यं तथा मौर्ख्यं विषादस्तु विषण्णता ॥ ४५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इति भावाश्च सात्त्विकाः ।निर्वेदो ग्लानिशङ्कास्मृतिधृतिमतयः प्रीतिनिद्रावहित्थाव्रीडेर्ष्यासुप्त्यसूया मरणमलसतोन्मादहर्षावमर्षाः ।तर्कापस्मारमोहश्रममदजडिमव्याधिवेगा विषादोगर्वश्चिन्तौग्य्रदैन्ये भयमपि चपलत्वं च संचारिभावाः ॥ ९५८ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
वैवर्ण्यक्लीअश्रुक्लीप्रलयपुंसात्त्विकभावपुंनिर्वेदपुंग्लानिस्त्रीशङ्कास्त्रीस्मृतिस्त्रीधृतिस्त्रीमतिस्त्रीप्रीतिस्त्रीनिद्रास्त्रीअवहित्थास्त्रीव्रीडास्त्रीईर्ष्यास्त्रीसुप्तिस्त्रीअसूयास्त्रीमरणक्लीअलसतास्त्रीउन्मादपुंहर्षपुंअमर्षपुंतर्कपुंअपस्मारपुंमोहपुंश्रमपुंमदपुंजडिमन्पुंव्याधिपुंवेगपुंविषादपुंगर्वपुंचिन्तास्त्रीऔग्र्यक्लीदैन्यक्लीभयक्लीचपलत्वक्लीसंचारिभावपुं
genderपुंmasc.
संपत्संपत्तिलक्ष्म्यौ श्रीर्विपत्तिर्विपदापदौ ।अवसादस्तु सादः स्याद्विषादश्च श्लिकुर्न ना ॥ १९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वीतरागे विषादस्तु विषस्यात्तरि भेद्यवत् ।चित्तावसादे तु पुमान् विश्वस्ता तु स्त्रियामियम् ॥ १७१० ॥
अनुष्टुप्
विषाद as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् हन्तहन्त हर्षेऽनुकम्पायां वाक्यारम्भविषादयोः ॥ २४५ ॥ Amarakośa 3.3.245
- नामलिङ्गानुशासनम् हातिरोऽन्तर्धौ तिर्यगर्थे हा विषादशुगर्तिषु ॥ २५७ ॥ Amarakośa 3.3.257
- धरणिकोश हन्तहन्त हर्षेऽनुकम्पायां वाक्यारम्भविषादयोः । बत मन्त्रणसंतोषखेदानुक्रोशविस्मये ॥ Dharaṇikośa 34.7.4
- धरणिकोश हाह स्यात्संबोधने पादपूरणेऽनव्ययं शिवे । हा शोके [च] विषादे च दुःखार्थे च स्मृतो बुधैः ॥ Dharaṇikośa 34.21.2
- धरणिकोश हीहि हेतौ स्याद्विशेषार्थे एकार्थे पूरणेऽपि च । ही विषादे विस्मये स्याद्दुःखहेत्वोरपि स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 34.21.3
- कोषकल्पतरु इआस्ताप-कोपयोरां[243a]तु स्मृति निश्चयार्थकम् । इ संबुद्धावमर्षोक्तौ विषादे च प्रकीर्तितम् ॥ ७७ ॥ Koṣakalpataru 5.1.77
- कोषकल्पतरु बतसंतोषसंबोधनविस्मयानु- कम्पाविषादेषु च तत्प्रदिष्टम् । हन्त प्रदाने प्रमदे दयायां खेदे तथा[244a]वाक्यमुखे वदन्ति ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 5.1.92
- कोषकल्पतरु अयेप्रश्नानुनीत्योरपि संभ्रमे तु क्रोधे विषादे स्मरणेऽप्यये स्यात् । मध्यान्तिकेऽर्थे समया प्र तु स्या- द्गते प्रकर्षेऽप्यथ दुश्च कष्टे ॥ १२ ॥ Koṣakalpataru 5.1.12
- कोषकल्पतरु हीहा दुःखे शुचि ही तु विस्मयविषादार्थेऽथ हाहा तथा हू हूं खेद विषादयोरथ मतो हू विस्मयामन्त्रणे । हं हो विस्मयदुःखयोः सह पुनः साकल्यसादृश्ययोः संबन्धर्द्धिसमानकाल उदितं ही ही तु हास्येऽद्भुते ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 5.1.28
- नानार्थार्णवसंक्षेप श्लिकुश्लिकुर्न ना विषादे ना ज्योतिषेऽपि मृगास्थनि । शिखी नाग्न्यंशुवृक्षेषु शरे केतुग्रहे द्विजे ॥ १३७१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1371
- परमानन्दीयनाममाला हाह संबुद्धौ पादपूर्तौ हा दुःखे शुग्विषादयोः । ही विस्मये विषादे हुं स्वापे प्रश्नवितर्कयोः ॥ ४२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.42
- शब्दरत्नावली हाहकारः पापहरणे हरे हिमकरेऽपि च । हा विषादे गुणेष्वत्तौ हे च सम्बोधनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.1
- शब्दरत्नावली ईई विषादे समुत्त्रासे तथानुकम्पनेऽपि च । Śabdaratnāvalī 8.1.5
- शब्दरत्नावली उउ पादपूरणे रोषे सम्बोधनविषादयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.6
- शब्दरत्नावली अयेअयि सम्बोधने सानुनयप्रश्नानुरागयोः ॥ अये विषादे क्रोधे च स्मृतौ सम्बोधनेऽपि च । पश्य प्रशंसास्मययोर्दिष्ट्या मङ्गलहर्षयोः ॥ समया निकटे मध्ये कालविज्ञायनेऽपि च । Śabdaratnāvalī 8.1.51
- शब्दरत्नावली भोस्भोः स्यात्सम्बोधने प्रश्ने विषादेऽपि निगद्यते । अञ्जसा च द्रुते तत्त्वे निरस्त्वर्द्धिवक्रयोः ॥ नीचैः स्वच्छन्दाल्पयोः स्यात्पुरश्च प्रथमाग्रयोः । पूर्वेद्युः प्रातःसमये धर्मादौ पूर्ववासरे ॥ पतस्ततः प्रभृतयस्तूहनीयाः प्रयोगताः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.60
- शब्दरत्नावली हाह पादपूरणे कुत्सानियोगक्षेपनिग्रहे । हा विषादे शोककुत्सादुःखार्थेषु निगद्यते । हि सम्भ्रमासूययोः स्यात्पादपूरणशोकयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.61
- शब्दरत्नावली हीही विस्मये विषादे च दुःखहेतुशुचोरपि । हे च सम्बोधनाह्वानासूयादम्भादरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.62
- शब्दरत्नावली अहोअह कोपे प्रशंसायां नियोगे च विनिग्रहे । अहो धिगर्थे शोके च करुणार्थविषादयोः ॥ सम्बोधने प्रशंसायामाश्चर्ये पादपूरणे । असूयायां वितर्के च खेदाख्याने निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.64
- शब्दरत्नाकर हीआमन्त्रणे भर्त्सने हुं हुं संप्रश्नवितर्कयोः । ही विषादे विस्मये च हा विषादशुगर्तिषु ॥ २२५७ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2257
- शब्दरत्नाकर हन्तप्रत्यक्षसत्ययोः साक्षात् पृथगर्थेऽन्तिके हिरुक् । हन्त हर्षेऽनुकम्पायां वाक्यारम्भविषादयोः ॥ २२७८ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2278
- वैजयन्ती हासमभेदे समीचीने सुष्ठुपूजासुखेषु सु । प्रत्यारंभे प्रसिद्धौ ह हा विषादशुगार्तिषु ॥ ८ ॥ Vaijayantī 8.7.8
- वैजयन्ती हन्तसाक्षात्प्रत्यक्षसदृशोः पृथगर्थेऽन्तिके हिरुक् । वाक्यारंभेऽनुकंपायां हन्त हर्षविषादयोः ॥ ३० ॥ Vaijayantī 8.7.30