All kośas › Dharaṇikośa

धरणिकोश Dharaṇikośa

धरणिदास · Dharaṇikośa of Dharaṇidāsa Part I · Published by S. M. Katre, for the Deccan College Post-graduate and Research Institute, Yervada, Poona - 6 · 1968 A.D. · Ekanath Dattatreya Kulkarni

1,382 verses · 11,274 words tagged · 1,895 marked doubtful (dashed)

यान्ताः · यपादः

॥ यपादः ॥

द्युरह्नि त्रिदिवेऽपि स्याज्ज्या स्यान्मौर्वी वसुंधरा ।द्योशब्दो गगने स्वर्गे यः सर्वनाम्नि योऽनिले ॥

25.1.1 · p. 147

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्व (wrong syllable)

द्यु=अहन्त्रिदिवज्या=मौर्वी वसुंधराद्यो=गगन स्वर्गय=सर्वनामन्अनिल

पूज्यौ श्वशुरपूजार्हावर्यः स्यात्स्वामिवैश्ययोः ।नयो नीतौ द्यूतभेदे मृत्युः स्यान्मरणे यमे ॥

25.1.2 · p. 147

अनुष्टुप्

पूज्य=श्वशुर पूजार्हअर्य=स्वामिन्वैश्यनय=नीति द्यूतभेदमृत्यु=मरण यम

मय उष्ट्रे दैत्यभेदे मन्युर्दैन्ये क्रतौ क्रुधि ।स्मयौ गर्वाद्भुतौ ज्ञेयौ गोप्यौ संरक्ष्यचेटकौ ॥

25.1.3 · p. 148

अनुष्टुप्

मय=उष्ट्र दैत्यभेदमन्यु=दैन्य क्रतु क्रुध्स्मय=गर्व अद्भुतगोप्य=संरक्ष्य चेटक

दस्युः पाटच्चरद्विषोर्मूल्यं वेतनव[71]स्नयोः ।गुह्यं रहस्युपस्थे च सव्यं दक्षिणवामयोः ॥

25.1.4 · p. 148

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 द्वि (wrong syllable)

दस्यु=पाटच्चर द्विष्मूल्य=वेतन वस्नगुह्य=रहस्उपस्थसव्य=दक्षिण वाम

पथ्यं हितेऽभया पथ्या वीक्ष्यं विस्मयदृश्ययोः ।दैत्योऽसुरः सुरा दैत्या गेयौ गातव्यगायनौ ॥

25.1.5 · p. 148

अनुष्टुप्

पथ्य=हित अभयावीक्ष्य=विस्मय दृश्यदैत्य=असुर सुरागेय=गातव्य गायन

भृत्यो दासे भूतिर्भृत्या पुष्यः कलियुगर्क्षयोः ।पद्यं श्लोके सृतिः पद्या लभ्यं लब्धव्ययुक्तयोः ॥

25.1.6 · p. 148

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भू (wrong syllable)

भृत्य=दास भूतिपुष्य=कलियुग ऋक्षपद्य=श्लोक सृतिलभ्य=लब्धव्य युक्त

इभ्य आढ्ये हस्तिनीभ्या सस्यं वृक्षफले गुणे ।अर्थ्यो विपश्चिते न्याये अन्यावसदृशेतरौ ॥

25.1.7 · p. 148

अनुष्टुप्

इभ्य=आढ्य हस्तिनीसस्य=वृक्षफल गुणअर्थ्य=विपश्चित्न्यायअन्य=असदृश इतर

चोद्ये चोदनाश्चर्ये चान्त्यावन्तभवाधमौ ।सेव्यमुशीरे सेवार्हे कुड्यं भित्तौ विलेपने ॥

25.1.8 · p. 149

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 चो (syllables merged); pāda 3, syllable 2 व्य (wrong syllable)

चोद्य=चोदना आश्चर्यअन्त्य=अन्तभव अधमसेव्य=उशीर सेवार्हकुड्य=भित्ति विलेपन

धान्यं व्रीहिषु धन्याके प्रियं हृद्ये धवे प्रियः ।शय्या तल्पे ग्रन्थगुम्फे व्रज्या त्वटनरङ्गयोः ॥

25.1.9 · p. 149

अनुष्टुप्

धान्य=व्रीहि धन्याकप्रिय=हृद्य धवशय्या=तल्प ग्रन्थगुम्फव्रज्या=अटन रङ्ग

त्रयी त्रये त्रिवेद्यां च इज्या यजनशुद्धयोः ।माया स्याच्छाम्बरी बुद्धिर्विशल्येऽशल्यदन्तिके ॥

25.1.10 · p. 149

अनुष्टुप्

त्रयी=त्रय त्रिवेदीइज्या=यजन शुद्धिमाया=शाम्बरी बुद्धिविशल्य=अशल्य दन्तिका

पौलस्त्यो रावणे श्रीदे शाण्डिल्य ऋषिबिल्वयोः ।बालेयो गर्दभे दैत्ये पर्यायोऽवसरे क्रमे ॥

25.1.11 · p. 149

अनुष्टुप्

पौलस्त्य=रावण श्रीदशाण्डिल्य=ऋषि बिल्वबालेय=गर्दभ दैत्यपर्याय=अवसर क्रम

अपत्ये दुहितृसुतौ लौहित्यौ व्रीहिसागरौ ।श्वशुर्यौ देवरश्यालौ विस्मयाऽद्भुतगर्वयोः ॥

25.1.12 · p. 149

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 दु (wrong syllable)

अपत्य=दुहितृ सुतलौहित्य=व्रीहि सागरश्वशुर्य=देवर श्यालविस्मय=अद्भुत गर्व

आदित्यौ सुरमार्तण्डौ भ्रातृव्यौ भ्रातृजद्विषौ ।व्यवायः सुरते शुद्धौ हृदयं चित्तवक्षसोः ॥

25.1.13 · p. 150

अनुष्टुप्

आदित्य=सुर मार्तण्डभ्रातृव्य=भ्रातृज द्विष्व्यवाय=सुरत शुद्धिहृदय=चित्त वक्षस्

अवश्यायो हिमे गर्वे रौहिणेयो बुधे बले ।वृषाकपायी श्रीगौर्योः समुदायो रणे गणे ॥

25.1.14 · p. 150

अनुष्टुप्

अवश्याय=हिम गर्वरौहिणेय=बुध बलवृषाकपायी=श्री गौरीसमुदाय=रण गण