दैन्य
dainyaक्ली · neut.In 12 kośas: 7 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
दैन्यं कार्पण्यं श्रमस्तु क्लमः क्लेशः परिश्रमः ॥ ३१९ ॥प्रयासायासव्यायामा उन्मादश्चित्तविप्लवः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 चि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
हासिका क्रमतो हासः शोक-खेदौ च शोचनम् ।शुक् स्त्रियामथ दैन्यं स्यात्कार्पण्यं दीनता खिदा ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संवर्तकः कर्षफलः कल्को हार्यः कलिद्रुमः ।कर्षो दैन्यो मधुबीजो धर्मद्वेषी बिभेदकः ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 धु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आयासश्च प्रयासोऽपि दैन्यं कार्पण्यमुच्यते ।नटो भरतपुत्रः स्याच्छैलाली भरतोऽपि च ॥ २२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उग्रत्वं चण्डता स्याद्वै ग्लानिस्तु बलहीनता ।प्रबोधः स्याद्विनिद्रत्वं दैन्यं कार्पण्यमुच्यते ॥ ४७० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इति भावाश्च सात्त्विकाः ।निर्वेदो ग्लानिशङ्कास्मृतिधृतिमतयः प्रीतिनिद्रावहित्थाव्रीडेर्ष्यासुप्त्यसूया मरणमलसतोन्मादहर्षावमर्षाः ।तर्कापस्मारमोहश्रममदजडिमव्याधिवेगा विषादोगर्वश्चिन्तौग्य्रदैन्ये भयमपि चपलत्वं च संचारिभावाः ॥ ९५८ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
वैवर्ण्यक्लीअश्रुक्लीप्रलयपुंसात्त्विकभावपुंनिर्वेदपुंग्लानिस्त्रीशङ्कास्त्रीस्मृतिस्त्रीधृतिस्त्रीमतिस्त्रीप्रीतिस्त्रीनिद्रास्त्रीअवहित्थास्त्रीव्रीडास्त्रीईर्ष्यास्त्रीसुप्तिस्त्रीअसूयास्त्रीमरणक्लीअलसतास्त्रीउन्मादपुंहर्षपुंअमर्षपुंतर्कपुंअपस्मारपुंमोहपुंश्रमपुंमदपुंजडिमन्पुंव्याधिपुंवेगपुंविषादपुंगर्वपुंचिन्तास्त्रीऔग्र्यक्लीदैन्यक्लीभयक्लीचपलत्वक्लीसंचारिभावपुं
genderक्लीneut.
शोकस्तु मन्युरुत्खेवदः शुक् स्त्री दैन्यानुशोचने ।क्रोधः कोपोऽमर्षरोषौ रुषा रुट्क्रुत्क्रुधाः स्त्रियः ॥ १८३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
दैन्य as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् मन्युप्रायो भूम्न्यन्तगमने मन्युर्दैन्ये क्रतौ युधि । Amarakośa 3.3.292
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) मन्युत्वाष्ट्रे तमसि शत्रौ च वृत्रशब्दस्त्रिषु स्मृतः । मन्युर्दैन्ये क्रतौ कोपे नाडीस्वर्गक्षितिष्विडा ॥ ८४६ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.846
- धरणिकोश मन्युमय उष्ट्रे दैत्यभेदे मन्युर्दैन्ये क्रतौ क्रुधि । स्मयौ गर्वाद्भुतौ ज्ञेयौ गोप्यौ संरक्ष्यचेटकौ ॥ Dharaṇikośa 25.1.3
- कोषकल्पतरु मन्युपीयुस्तु काले च रवौ ययुस्तु क्रत्व[श्व]चेष्टासु [हये]मयुस्तु । [तु]रङ्गवक्त्रेऽथ मखे च मन्युः क्रोधे च दैन्ये च तथा प्रदिष्टः ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.26.9
- नानार्थार्णवसंक्षेप मन्युमन्युर्दैन्ये कृपायां च शोके क्रोधे क्रता च ना । त्रिषु मेधाविनि द्वे तु मद्गुः सलिलवायसे ॥ ९६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.963
- नानार्थार्णवसंक्षेप करुणदैन्ये करुणमित्येतन्ना तु च्छागाख्यपादपे । कर्मण्या तु भृतौ स्त्री स्यात् कर्मसाधौ तु भेद्यवत् ॥ ४१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.416
- शब्दरत्नावली निकृतिनिकृतिः स्त्री शठे शाठ्ये दैन्ये क्षेये च भर्त्सने । निर्वृतिः सुत्थितौ सौख्ये तथास्तङ्गमने स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.112
- शब्दरत्नावली मन्युअथ भाग्यं क्लीबलिङ्गं स्याच्छुभाशुभकर्मणोः । मयो दैत्ये च करभे शिल्पिन्यश्वतरेऽपि च ॥ मध्यमस्त्री विलग्ने स्यान्न्याय्येऽन्तरेऽधमे त्रिषु । मत्स्याः पुंभूम्नि देशे तु मीने नारायणे पुमान् ॥ मन्युर्ना दैन्यशोकेष्टिक्रोधेष्वहङ्कृतौ क्वचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.22
- वैजयन्ती मन्युमन्त्रावृगादिगुह्योक्ती मन्युर्दैन्येऽध्वरे क्रुधि । मर्को मनसि वायौ च मोहाः क्रुन्मौर्ख्यमूढताः ॥ ४५ ॥ Vaijayantī 6.1.45