हेला
helāस्त्री · fem.In 15 kośas: 19 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
प्रागल्भ्यौदार्यमाधुर्यशोभाधीरत्वकान्तयः ।दीप्तिश्चायत्नजा भावहावहेलास्त्रयोऽङ्गजाः ॥ ५०९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रीणां विलासबिब्बोकविभ्रमा ललितं तथा ॥ ३१ ॥हेला लीलेत्यमी हावाः क्रियाः शृङ्गारभावजाः ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हेलाविलासविब्बोकलीलाललितविभ्रमाः ।स्त्रीणां शृङ्गारचेष्टाः स्युर्हावपर्यायवाचकाः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आगूः सङ्गरसन्धाप्रतिश्रवाः संश्रवः प्रतिज्ञा च ।हेला स्यादवहेलं रीढावज्ञावलीढा च ॥ ७१५ ॥
आर्या
genderस्त्रीfem.
प्रागल्भ्यौदार्यमाधुर्यशोभाधीरत्वकान्तयः ।दीप्तिश्चायत्नजा भावहावहेलास्त्रयोङ्गजाः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हेला लीलेत्यमी भावाः क्रियाः शृङ्गारभावजाः ।द्रवकेलिपरीहासाः क्रीडा लीला च नर्म च ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चित्तोन्नतिरथावज्ञा हेला चैवावमानना ।अवहेला परीभावोऽवमानश्च पराभवः ॥ १३१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मेला माला मेखला स्याद्रसाला लालया समा ।सुवर्चला सिध्मलाऽपि हेलया सर्वला समा ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अनुरागोऽपि रागोऽथ भावो मानसविक्रिया ।ईषद्व्यक्ता रतिर्हावो हेला व्यक्ततरा रतिः ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हेला त्रिष्ववहेलं स्यादसूर्क्षणमसूक्षणम् ।अनादरोऽथाभिभव-परिभाव-पराभवाः ॥ १४१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
काली जाली[226b] चिल्ली शूलावेला मेला दोला गोला ।शाला माला हेला लीलालोला झाला झुल्लिश्चालुः ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
पामाशब्दः स्त्रियां कथितः । इयं पामा विचर्च्चिका कच्छूः । वेमादयः पुंसि भवन्ति । अयं वेमा तन्तुवायस्य । कुणपो मृतशरीरम् । कूर्चः श्मश्रु । अयं कन्दरः पर्वतस्यैकदेशः । यूथः सङ्घातः । प्रोथोऽश्वस्य नासिकाविवरयोरुपरिदेशः । वंशो वेणुः । रेणुः पांसुः । ध्वजः केतुः ।केदारखण्डप्रशमाश्च पुंसि नित्यं कपाटाश्च ।हेलाकाञ्चीला[ली]लासुधायुधाः स्युः स्त्रि[स्त्री]यां प्रवेणी च ॥ ७४ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
गोला दोला वेला मेला हेला फेला नासा बाहा ।स्वाहा कक्षा रिक्षामिक्षा राक्षा भिस्सा मूर्वा त्रोटिः ॥ ५७ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
निगालस्तु गलोद्देशे कश्यं मध्यम इष्यते ।अश्वस्वने तु हेला च हेषा ह्रेषा च सम्मता ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हेला हावश्च भावोऽपि स्त्रीणामङ्गजाऽलङ्कृतिः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 जाऽ (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 व (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
अवहेला च हेला स्यादवहेलनहेलने ।अनादरस्त्वभिभवः सूक्ष्मेणञ्चापि सूक्ष्मणम् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हेलालीलादयः स्त्रीणां क्रियाशृङ्गारभावजाः ।अत्रैव हावा विज्ञेया इति भावविदो विदुः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विषाणी वीरणीपूगी चज्जूरी च नदादिषु ।पुटिकेन्मालिकाद्यास्तु स्त्रियामादादिषु स्मृता ।लक्ष्मीर्वाणी भवानी रजनिजविरतिकान्तिसीता जुगुप्सा ।चिन्ताऽसूयाविभूतिद्युतितरणिमतिक्षेपणीविष्टि पीडा ।तन्त्रीस्तन्द्री विपञ्चिद्रुणिविपणिकृपावेदनामुक्तिविद्या ।ज्योत्स्ना वेश्या कलावाक्सरणिविषहरीहूतिकाकूप्रपाश्च ।…वदितिकथादेवताद्योदिवौ च ।ढक्काव्रीडावहित्थासुरभिकुमुदिनीपद्मिनीपूर्णिमाश्च ।ताराश्रेणी च वीथीद्युतिरवनि नदीपुष्करिण्यम्बिकोम्रा ।निद्राहेला च लीलायुवतिरनुमतिर्दिक्कुहुः पक्षतिश्च ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
विषाणीस्त्रीवीरणीस्त्रीपूगीस्त्रीखर्जूरीस्त्रीपुटिकास्त्रीमालिकास्त्रीलक्ष्मीस्त्रीवाणीस्त्रीभवानीस्त्रीरजनिस्त्रीविरतिस्त्रीकान्तिस्त्रीसीतास्त्रीजुगुप्सास्त्रीचिन्तास्त्रीअसूयास्त्रीविभूतिस्त्रीद्युतिस्त्रीतरणिस्त्रीमतिस्त्रीक्षेपणीस्त्रीविष्टिस्त्रीपीडास्त्रीतन्त्रीस्त्रीतन्द्रीस्त्रीविपञ्चिस्त्रीद्रुणिस्त्रीविपणिस्त्रीकृपास्त्रीवेदनास्त्रीमुक्तिस्त्रीविद्यास्त्रीज्योत्स्नास्त्रीवेश्यास्त्रीकलास्त्रीवाच्स्त्रीसरणिस्त्रीविषहरीस्त्रीहूतिस्त्रीकाकूस्त्रीप्रपास्त्रीकथास्त्रीदेवतास्त्रीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीढक्कास्त्रीव्रीडास्त्रीअवहित्थास्त्रीसुरभिस्त्रीकुमुदिनीस्त्रीपद्मिनीस्त्रीपूर्णिमास्त्रीतारास्त्रीश्रेणीस्त्रीवीथीस्त्रीअवनिस्त्रीनदीस्त्रीपुष्करिणीस्त्रीअम्बिकास्त्रीनिद्रास्त्रीहेलास्त्रीलीलास्त्रीयुवतिस्त्रीअनुमतिस्त्रीदिश्स्त्रीकुहूस्त्रीपक्षतिस्त्री
genderस्त्रीfem.
व्यवधाऽन्तर्द्धिरन्तर्धा, नाऽऽदृते मत-मानिते ।अवादवज्ञायां हेलाऽवहेलमवहेलया ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
व्यासेऽपि विग्रहः स्यान्मानविशेषेऽपि पौरुषव्यामौ ।हेला प्रस्तावेऽपि प्रग्रह आबन्धनेऽप्युक्तः ॥ ८०५ ॥
आर्याmetre not read in every line
meaningsप्रस्ताव
लीला विलासक्रिययोर्हेलावज्ञाविलासयोः ।आलिः सेतुः सखी पङ्क्तिः पल्ली ग्रामकुटी तथा ॥
अनुष्टुप्
meaningsअवज्ञा
हलो हले सुरायां स्त्री हलाहाली च कुत्रचित् ।हेला स्त्रियां स्त्रीविलासेऽवज्ञायाञ्च निगद्यते ॥
अनुष्टुप्
हेला as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु उत्कलिकास्यात्पर्फरीकं किसले मृदुत्वे तथा भवेदुत्कलिकाम्बुवीचौ । हेलाशृगालीगिरिकन्यकासु चण्डालिका त्वौषधिभिद्युमायाम् ॥ ५८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.58
- कोषकल्पतरु क्रीडापात्रे वाजिविभूषणे च तटिनीपात्रेऽथ गोभूबुध- स्त्रीवाणीमखपात्रभित्स्वपि शिरासृष्ट्योरिडेले मते । क्रीडा खेलनहेलयोरथ भवेच्चूडा वलभ्यां शिखा- दोर्भूषास्वथ मौलिमाल्यसरलानुक्रोशमर्दार्तिषु ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.12.80
- कोषकल्पतरु क्षेपआक्रोशे शपथे च शाप उदितः स्वापस्तु निद्राज्ञता- स्पर्शाज्ञत्व उदीरितस्त्रपु पुनः स्यात्सीसके रङ्गके । नीपो धूलिकदम्बरायधरयो(?)नीलेऽप्यशोके तथा गोष्ठग्रामगणाधिकारिणि नृपे गोपो भवेद्बल्लवे । गोपी तु गोपाल[26a]नितम्बिनी स्या- त्स्यात्सारिकायामपि रक्षिकायाम् । क्षेपो विलम्बेऽपि च निन्दने ना हेलामदप्रेरणलङ्घनार्थाः ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.22.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप टागरअजयः प्राह रभसो हेलाविभ्रमगोचरे । ना भेद्यलिङ्गं तु तथा केकराक्षे शरीरिणि ॥ ८१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.816
- शब्दरत्नावली उत्कलिकाशूकरे मूषिके चौरे भवेदाखनिकः पुमान् । हेलोत्कण्ठातरङ्गेषु भवेदुत्कलिका स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.159
- त्रिकाण्डशेष उत्कलिकास्त्रियामुत्कलिका हेलोत्कण्ठासलिलवीचिषु । कोशज्ञे कौशिको विश्वामित्रे गौर्यां च कौशिकी ॥ ६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.6