गर्व
garvaपुं · masc.In 15 kośas: 13 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 33 as a meaning of another word.
आलस्यं तन्द्रा कौसीद्यं हर्षश्चित्तप्रसन्नता ॥ ३१५ ॥ह्लादः प्रमोदः प्रमदो मुत्प्रीत्यामोदसम्मदाः ।आनन्दानन्दथू गर्वस्त्वहंकारोऽवलिप्तता ॥ ३१६ ॥दर्पोऽभिमानो ममता मानश्चित्तोन्नतिः स्मयः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ह (wrong syllable)
genderपुंmasc.
गर्वोऽभिमानोऽहङ्कारो मानश्चित्तसमुन्नतिः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दर्पो मदोऽवलेपो मानो गर्वो भवेदहङ्कारः ।आवेशः संवेगः संरम्भः सम्भ्रमस्तथाटोपः ॥ ७२२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पातकं दुरितं पापं … किल्बिषे ।अहङ्कारोऽभिमानश्च स्मयो गर्वस्तु विस्मिता ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पुंसि स्वप्नः श्वासहेती रागसंगौ च गृध्नुता ।अहंकारोऽभिमानोऽस्त्री मानो गर्वश्च गर्वरः ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निकारो विप्रकारः स्यात्खलीकारोऽपि सम्मतः ।दर्पोऽवलेपोऽहंकारोऽभिमानो गर्व-गर्वरौ ॥अहंता ममता मानोऽस्त्री स्मयो मानसोन्नतिः ।मानग्रन्थिर्भवेन्मन्तुः स स्थिरस्तु ग्रहो मतः ॥अहं पूर्वमहं पूर्वमित्यहंपूर्विका स्त्रियाम् ।अहोपुरुषिका दर्पाद्या स्यात्संभावनात्मनि ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मुदामोदप्रमोदाश्च ह्लादश्चित्तप्रसन्नता ।गर्वश्चित्तोन्नतिर्दर्पोऽभिमानश्चावलिप्तता ॥ २१८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गर्वोऽभिमानोऽहंकारो मानश्चित्तसमुन्नतिः ।हठो मदः स्मयो दर्प औद्धत्यमवलिप्तता ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ गर्वश्च दर्पश्च मानश्चित्तोन्नतिः स्मयः ।ममता चाऽभिमानः स्यादहङ्कारोऽवलिप्तता ॥ ४६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मनो विकारो भावोऽनुभावः स्याद्भावबोधकः ।गर्वो मदोऽभिमानः स्यादहङ्कारस्त्वहंकृतिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इति भावाश्च सात्त्विकाः ।निर्वेदो ग्लानिशङ्कास्मृतिधृतिमतयः प्रीतिनिद्रावहित्थाव्रीडेर्ष्यासुप्त्यसूया मरणमलसतोन्मादहर्षावमर्षाः ।तर्कापस्मारमोहश्रममदजडिमव्याधिवेगा विषादोगर्वश्चिन्तौग्य्रदैन्ये भयमपि चपलत्वं च संचारिभावाः ॥ ९५८ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
वैवर्ण्यक्लीअश्रुक्लीप्रलयपुंसात्त्विकभावपुंनिर्वेदपुंग्लानिस्त्रीशङ्कास्त्रीस्मृतिस्त्रीधृतिस्त्रीमतिस्त्रीप्रीतिस्त्रीनिद्रास्त्रीअवहित्थास्त्रीव्रीडास्त्रीईर्ष्यास्त्रीसुप्तिस्त्रीअसूयास्त्रीमरणक्लीअलसतास्त्रीउन्मादपुंहर्षपुंअमर्षपुंतर्कपुंअपस्मारपुंमोहपुंश्रमपुंमदपुंजडिमन्पुंव्याधिपुंवेगपुंविषादपुंगर्वपुंचिन्तास्त्रीऔग्र्यक्लीदैन्यक्लीभयक्लीचपलत्वक्लीसंचारिभावपुं
genderपुंmasc.
रुट्क्रुधावक्षामेर्ष्याथ संरम्भः कोपैवकृतम् ।अवष्टम्भस्मयाटोपगर्वाहंकारदर्पकाः ॥ ९७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्मयोऽभिमानोऽहंकारो गर्वः स्त्री गर्विरस्मिता ।शौटीर्यञ्चाथ शृंगारगर्वे घंघोरवेंघरौ ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आधानकर्मणि नितोगर्वे तूदोन्नसंस्खले मद्दे ।उत्क्षेपे वृषिरभितोव्याप्तौ व्यावर्तने निपरः ॥ ९२ ॥
metre not recognised
meaningsउत्सिञ्चति
गर्व as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश मदमदो हर्षे च गर्वे च नदे शुक्रे कटोदके । मदः कस्तूरिकायां स्यान्मदः कल्याणवस्तुनि ॥ Dharaṇikośa 17.3.2
- धरणिकोश अभिमानआस्कन्दनं समाख्यातं तिरस्कारे रणेऽपि च । अभिमानश्च विज्ञप्तौ गर्वे प्रणयहिंसयोः ॥ Dharaṇikośa 19.2.76
- धरणिकोश अवलेपअवलेपः स्मृतो गर्वे दूषणे लेपनेऽपि च । उपतापो गदे तापे त्वरायामपि दृश्यते ॥ Dharaṇikośa 20.2.8
- धरणिकोश स्मयमय उष्ट्रे दैत्यभेदे मन्युर्दैन्ये क्रतौ क्रुधि । स्मयौ गर्वाद्भुतौ ज्ञेयौ गोप्यौ संरक्ष्यचेटकौ ॥ Dharaṇikośa 25.1.3
- धरणिकोश विस्मयअपत्ये दुहितृसुतौ लौहित्यौ व्रीहिसागरौ । श्वशुर्यौ देवरश्यालौ विस्मयाऽद्भुतगर्वयोः ॥ Dharaṇikośa 25.1.12
- धरणिकोश अवश्यायअवश्यायो हिमे गर्वे रौहिणेयो बुधे बले । वृषाकपायी श्रीगौर्योः समुदायो रणे गणे ॥ Dharaṇikośa 25.1.14
- कोषकल्पतरु अवलिम्पतेअनोः प्रसाधनेऽवात्तु लिपिर्दूषण-गर्वयोः । समो दिहिः संशये स्यादुपाद्वृद्धौ प्रकीर्तितः ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 3.5.17
- कोषकल्पतरु अवडिपिप्रेरणे स्याच्चूर्णयति डिपिर्गर्वेऽवतः परः । निरोऽस्यतिर्वधे त्यागे क्षेपण-प्रतिघातयोः ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.63
- कोषकल्पतरु मन्तथा संविदते संतस्त्विच्छायां मन्यतिर्मतः । अनुज्ञानेऽनुतोऽभेस्तु गर्वप्रणयहिंसने ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 3.5.8
- कोषकल्पतरु मदशुक्रेभदानैणमदेषु मद्ये मनोविकारेऽपि पुमान्मदः स्यात् । स्त्री क्षेत्रिवस्तुन्यथ शब्दवाक्य- व्याजोद्यमत्राणपदार्थपत्सुः ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.19.19
- कोषकल्पतरु गन्धआमोदलेलीतकलेशगर्व- संबन्धहिंसास्वपि पुंसि गन्धः । स्कन्धः प्र[8a]काण्डव्रजबाहुमूल- भूपालकायप्रधनांशकेषु ॥ ५७ ॥ Koṣakalpataru 6.20.57
- कोषकल्पतरु अभिमानतथा वदन्ति प्रतिबिम्बवाचि ज्ञानेऽभिमानः प्रणये च गर्वे । वधेऽप्यधिष्ठानमिति प्रभावे- ऽप्यध्यासने पत्तनचक्रयोश्च ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.21.21
- कोषकल्पतरु अवलेपउपतापस्तूत्तापे गदे त्वरायां च निर्दिष्टः । अवलेपो नरि गर्वे दुष्टौ लिप्तौ च संप्रोक्तः ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.22.19
- कोषकल्पतरु स्मयतथा विलासेऽद्भुतगर्वयोस्तु स्मयोऽपि गेयोऽपि[35a]च गायनेऽपि । क्षयो निवासेऽपि च राजरोगे कल्पान्तकालेऽपचये, प्रियस्तु ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.26.5
- कोषकल्पतरु विस्मयन च योषिति स स्त्रियां पुनः त्रिवृति स्यादथ विस्मयोऽद्भुते । अपि गर्वगतेऽथ मृत्युवाची प्रलयः कल्पविराममूर्च्छिते च ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 6.26.59
- कोषकल्पतरु अवश्यायशीते त्ववश्यायमुशन्ति गर्वे वृन्दे च युद्धे समुदाय उक्तः । स्यात्संपरायः समरे विपत्तौ तथायतौ चाथ निरामयः स्यात् ॥ ८३ ॥ Koṣakalpataru 6.26.83
- नानार्थार्णवसंक्षेप गण्डगण्डः कपोले ना गर्वे स्याद्विस्फोटकवर्मणोः । बालाया भूषणेऽश्वस्य ग्रीवाया भूषणेऽपि च ॥ ३२७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.327
- नानार्थार्णवसंक्षेप मदतत्रैवेत्यब्रुवन् हर्षे गर्वे गन्धे च रेतसि । मदी तु मत्तावस्थायां स्त्री मध्यं तु नपुंसकम् ॥ ९३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.931
- नानार्थार्णवसंक्षेप अवलेपगर्वेऽथावक्रयो मूल्ये सूत्रनिर्दिष्टवक्रये । क्रयभेदेऽप्यदत्तार्धाधिकमूल्ये परे विदुः ॥ १७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.17
- परमानन्दीयनाममाला अभिमानअभिमानोऽथ हिंसायां प्रेम्णि गर्वे च विश्रुतः । अवदातो विशुद्धे स्यात्स्वर्णवर्णे सिते तथा ॥ ४१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.41
- शब्दरत्नावली ध्वजध्वजः स्याच्शौण्डिके पुंसि पताकायान्तु न स्त्रियाम् । खटवाङ्गमेद्रचिह्नेषु स्याद्गर्वदर्पयोरपि ॥ निजः स्वीये च नित्ये च वाच्यलिङ्गन्तु कुत्रचित् । न्युब्जो दर्भस्रुचि क्लीबं कर्मरङ्गफलेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.11
- शब्दरत्नावली पर्वरीणनारायणयभीरु-गौर्योः केशवे पुंसि कीर्त्यते । पर्वरीणः पर्ववृन्तरसे गर्वे च मारुते ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.82
- शब्दरत्नावली मदभेदो विदारणे द्वैधे स्याद्विशेषोपजापयोः । मदो गर्वे च कस्तूर्यां वीर्ये च हर्षदानयोः ॥ मन्दः स्वैरे च तीक्ष्णे च मूर्खे चाभाग्यरोगिणोः । अल्पे च त्रिषु पुंसि स्यात्कविजात्यान्तरे शतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.6
- शब्दरत्नावली क्षेपक्षेपः स्यात्प्रेरणे गर्वे निन्दाविक्षेपलेपने । गोपः पुंसि नृपे गोष्ठ्याध्यक्षे गोपालकेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.5
- शब्दरत्नावली स्मयस्मयोऽद्भुते च गर्वे च सव्यं वामप्रतीपयोः । सायो दिनान्ते बाणे च साध्यो योगभिदि स्मरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.36
- शब्दरत्नाकर टङ्कझषो मीने च मकरे झम्पाश्वादिगतौ गते । प्रमाणगर्वयोष्टङ्को मृगे पाषाणदारणे ॥ १९२७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1927
- शब्दरत्नाकर अवलेपअवगाहो जलद्रोण्यामापगाद्यवमज्जने । गर्वे लेपेऽवलेपः स्यादनुतर्षः सुरातृषोः ॥ २२०२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2202
- त्रिकाण्डशेष मदगर्वे शुक्रेऽथ माकन्द्यामलक्यां नाऽम्रपादपे । मर्यादा धारणासीम्नोर्महानादो गजेऽपि च ॥ २१० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.210
- त्रिकाण्डशेष गन्धराहौ शिरःशून्यकाये कबन्धः क्लीबमम्बुनि । गोधा तले निहाकायां गन्धो गर्वे लवेऽपि च ॥ २१७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.217
- त्रिकाण्डशेष अवलेपसजले महिषेऽनूपोऽवलेपः सङ्गगर्वयोः ॥ २७३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.273
- वैजयन्ती गण्डगण्डो गर्वेऽप्यथार्कादिसत्त्वादानाग्रहा ग्रहाः । गुणस्त्वावृत्तिशब्दादिज्येंद्रियामुख्यतन्तुषु ॥ २० ॥ Vaijayantī 6.1.20
- वैजयन्ती टङ्कवशाभिप्राययोश्छंदो जूर्णी रविहविर्भुजौ । टंकौ प्रमाणगर्वौ च डिंबः प्लीहखगांडयोः ॥ २४ ॥ Vaijayantī 6.1.24
- वैजयन्ती अवलेपवह्निवातावपांगर्भौ गुह्यगूधाववस्करौ । कूर्मेशेऽब्धावकूपारोऽवलेपो लेपगर्वयोः ॥ १५ ॥ Vaijayantī 8.1.15