अमात्य
amātyaपुं · masc.In 21 kośas: 28 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
स्वाम्यमात्यः सुहृत्कोशो राष्ट्रदुर्गबलानि च ।राज्याङ्गानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ॥ ७१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ॥ १७ ॥राज्याङ्गानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्त्री बुद्धिसहायः स्यादमात्यः सचिवस्तथा ।सौवस्तिक इति प्रोक्तः पुरोधाश्च पुरोहितः ॥ ४२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुमाटूमान्त्रिको मन्त्रिवर्गोऽमात्योऽथ धार्मिकः ।भटे विकर्मको धुर्यां चौरिको दण्डपाणिकः ॥ ३३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आमात्यः स्यादमात्योऽग्रेसराप्यग्रसरः समौ ।मौहूर्तिकः स्यान्मौहूर्तो ज्योतिषं ज्यौतिषं भवेत् ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स च ग्रन्थिहरोऽमात्यः स्यात्प्रधानं च न स्त्रियः ।अमात्याः कर्मसचिवास्तत्तत्कर्माधिकारिणः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ।सप्तैवाङ्गान्यमूनि स्युरथ पौरास्तु पुंस्यमी ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्त्री त्वमात्य आमात्यः सचिवः सामवायिकः ।धीसखो व्यापृतस्त्वन्य आयुक्तश्च नियोग्यपि ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यथार्हवर्णो विश्वस्तस्त्वाप्तः प्रत्ययितस्त्रिषु ।स्वाम्यमात्य-सुहृत्कोश-राष्ट्र-दु*[र्ग]बलानि च ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ।राज्याङ्गानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पादासनं पादपीठं भद्रकुम्भः शुभो घटः ।मन्त्री तु धीसखोऽमात्यः सचिवः सामवायिकः ॥ ३४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बुद्धिप्रदायकेऽमात्यो मन्त्री धीसचिवोऽपि च ।स्यात्कर्मसचिवः कार्यव्यापारव्यवहारकः ॥ २५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजपुत्रो राजसूनुर्युवराजो नृपात्मजः ।कुमारोऽमात्यसचिवौ मन्त्री राज्यप्रचारकः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सार्वभौमश्चक्रवर्ती नृपोन्यो मण्डलेश्वरः ।मन्त्र्यमात्यौ सुधीः कर्मसहायो राजकीयकः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाम्यऽमात्यस्तथा सुहृत् कोशो राष्ट्रं दुर्गो बलम् ॥ ११६२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
राजन्यकं क्षत्रवृन्दो राजवृन्दे च राजकम् ।अमात्यः स्याद्ग्रन्थिहरो मन्त्री धीसचिवोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वामात्यश्च राष्ट्रञ्च दुर्गं कोषो बलं सुहृत् ॥
genderपुंmasc.
परस्परोपकारीदं सप्ताङ्ग राज्यमुच्यते ।अमात्यराष्ट्रदुर्गाणि कोषो दण्डश्च पञ्चमः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ङ्ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पौरश्रणी तदङ्गञ्च व्रूवते शब्दवेदिनः ।स्वाम्यमात्यः सुहृत् कोषो राष्ट्रं दुर्गं बलं तथा ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमात्य आमात्यो मन्त्री मन्त्रिश्च, द्वारपालके ।प्रतीहारः प्रतिहारो द्वाःस्थो द्वाःस्थितदर्शकः ॥ २४७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मन्त्री तु सचिवोऽमात्यः पुरोधाः स्यात् पुरोहितः ।प्रधानानि महामात्रा बलं मौलादिषड्विधम् ॥ १२७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ।षाड्गुण्यं षड्गुणाः संधिविग्रहो यानमासनम् ॥ १२७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मन्त्री ग्रन्थिहरोऽमात्यो द्वाःस्थितो वेत्रधारकः ।द्वोःसाधिको वर्तरूको गर्वाटी दण्डवासिनिः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाम्यमात्यसुहृत्कोशराष्ट्रदुर्गबलानि च ।राज्यांगानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सामन्ता राज्यसंधिस्था आरक्षाः पुररक्षिणः ।मन्त्र्यमात्यौ तु धीकर्मसहायेऽतः परे त्रिषु ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमात्य as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् शुचिविपर्यासे विस्तरे च प्रपञ्चः पावके शुचिः ॥ २८ ॥ मास्यमात्ये चाप्युपधे पुंसि मेध्ये सिते त्रिषु । Amarakośa 3.3.56
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) प्रकृतिसत्त्वादीनां साम्यावस्थां प्रकृतिं वदन्ति तत्त्वज्ञाः । पौरामात्यादीनि च कारणकारुस्वरूपाणि ॥ ८६४ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.864
- धरणिकोश प्रकृतिसम्मतिः स्यादनुज्ञायामभिलाषोऽपि सम्मतिः । प्रकृतिः सहजे योनावमात्ये परमात्मनि ॥ Dharaṇikośa 15.2.38
- कोषकल्पतरु वहतिभवेत्स्रवन्त्यौषधिसिन्धुभेदे वाते त्वमात्ये वहतिर्वृषे ना स्त्री दुर्गतिः स्यान्निरये च निःस्वे । डिम्बे गदे स्याद्विकृतिर्विकारे शठे तु शाठ्ये निकृतिर्निकारे ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.36
- कोषकल्पतरु शमथतथार्धरात्रेऽपि च ना निशीथो नि थः( ? )सामनि हिंसने च । शान्तावमात्ये शमथोऽथ दण्डे दमेऽपि ना स्याद्दमथोऽथ डिम्भे ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.18.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रकृतिप्रकृतिः पञ्चभूतेषु स्वभावे मूलकारणे । कारणे शिश्नयोन्योश्च जन्त्वमात्यादिमातृषु ॥ ४७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.47
- नानार्थार्णवसंक्षेप वहतिवात्स्यायनमुनौ चाथ व्यवायो मैथुनेऽपि च । व्यवधानेऽथ वहतिः कुटुम्बेऽमात्यपुत्रयोः ॥ १८६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.186
- शब्दरत्नावली कुल्यपुंसि क्लीबन्तु कायं स्यान्मनुष्यतीर्थभिद्यपि । क्रिया कर्मणि पूजायामारम्भे सम्प्रधारणे ॥ उपाये निष्कृतौ शौचे चेष्टायामपि च स्त्रियाम् । कुड्यं विलेपने भित्तौ क्लीबं कौतुहलेऽपि च ॥ कुल्यं सूर्पे कीकशे स्यादामिषे द्रोणभिद्यपि । कुल्या जीवन्तिकौषध्यां प्रणाल्यां सरिति स्त्रियाम् ॥ अमात्ये पुंसि च कुलीद्भवे कुलहिते त्रिषु । कृत्या कर्मणि देवे स्त्री विद्विष्टकार्ययोस्त्रिषु ॥ गयो ना पशुराजर्षिभेदे तीर्थे पुनः स्त्रियाम् । गव्या गोसंहतौ क्लीबं रागद्रव्ये धनुर्गुणे ॥ गोदुग्धादिगोहितयोस्त्रिषु गव्यं निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.11
- त्रिकाण्डशेष प्रकृतिप्रकृतिर्गुणसाम्ये स्यात्स्वभावामात्ययोरपि । प्रतीकारे प्रतिकृतिः प्रतिबिम्बेऽथ पद्धतिः ॥ १६४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.164
- त्रिकाण्डशेष मूर्धाभिषिक्तपृथिवीजननीगावो ब्रह्माण्याद्याश्च मातरः । मूर्धाभिषिक्तोऽमात्येऽपि मुक्तौ निर्वृतमोचितौ ॥ १७७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.177
- उत्पलिनी प्रकृतिपौरामात्यादिलिङ्गेषु स्वभावे प्रकृतिर्भगे । सत्त्वरजस्तमसां च समवस्थापि दृश्यते ॥ ५४ ॥ Utpalinī 54