लक्ष्मण
lakṣmaṇaपुं · masc.In 18 kośas: 38 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
लक्ष्मीवांल्लक्ष्मणः श्रील इभ्य आढ्यो धनीश्वरः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौमित्रिर्लक्ष्मणो वाली वालिरिन्द्रसुतश्च सः ॥ ७०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सारसस्तु लक्ष्मणः स्यात्पुष्कराख्यः कुरंकरः ॥ १३२८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
लक्ष्मीवान्लक्ष्मणः श्रीलः श्रीमान्स्निग्धस्तु वत्सलः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
बौद्धो बुद्धो भवेद्दाशरथिर्दाशरथस्तथा ।सौमित्रिरपि सौमित्रो लक्ष्मणो लक्षणो भवेत् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भासः स्याद्भासा भासश्च रुग्रुची रुचयः समाः ।शोभा शुभा भवेदङ्के लक्ष्म लक्ष्मणलक्षणम् ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 सा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
लक्ष्मणस्तूर्मिलाकान्तो महेन्द्रद्वेषिसूदनः ।अनिद्रः सुन्दरः शूरो लक्ष्मीवान् लक्ष्मिवर्धनः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालपृष्ठं जयो धन्वा स्यैषा दुष्टचतुष्टयी ।सुयोधनादिका सौयोधनिर्लक्ष्मण इत्यपि ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लक्ष्मीवांल्लक्ष्मणः श्रीमांल्लक्ष्मणो लक्षणोपि च ।अथ स्निग्धो वत्सलोऽथ दयालुरपि सूरतः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
लक्ष्मणो रक्तप्रसवः करुणी ग्रीष्मपुष्प्यपि ।रक्तपुष्पा सारुणी स्याच्चन्द्रवल्ली तु माधवी ॥ २६६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क्त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अभव्यः स च हंसः स्यादथ लक्ष्मणसारसौ ।लक्ष्मणो रसिकः कामी काकुवाक्कामिवल्लभः ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात् क्लीबे शकलं भित्तं शल्कं च मण्डलं त्रिषु ।कलङ्कोऽस्त्री लाञ्छनं च चिह्नं लक्ष्म च लक्ष्मणम् ॥ १७९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
गोत्रं स्त्रियामभिख्याख्या संज्ञाह्वा ना समाह्वयः ।लक्षणं लक्ष्मणं क्लीबेऽभिधानमभिधा स्त्रियाम् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भरतः स च कैकेयः कैकेयी केकयी च सूः ।अस्याथ लक्ष्मणोऽपि स्याल्लक्षणस्तदनूद्भवः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कौसल्यासुत-रामचन्द्र-रघुपाऽहिल्याघहृन्मैथिली-नाथा दाशरथिर्दशास्यदमनो वाल्यन्तको राघवः ।रक्षोरिर्भरताग्रजोऽथ भरतः स्यात्केकयीनन्दनःसौमित्रिस्त्विह लक्ष्मणो निगदितस्त्रैमातुरो लक्षणः ॥ ४० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
अंशः स्याद्वण्टको भागः पादस्तु स तुरीयकः ।लक्षणं लक्ष्मणं लक्ष्म लाञ्छनं केतनोऽस्त्रियाम् ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वारला बरला हंसी वारटा बरटा[69b]पि सा ।रक्तमूर्धा पुष्कराह्वः सारसो लक्ष्मणोऽपि सः ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
धनवान्धनिको हिरण्यवो-ऽप्ययमाढ्योऽपि धनीभ्य ऋद्धिमान् ।अथ लक्ष्मण ईरितः श्रियासहितः श्लील उदीरितोऽपि सः ॥ २३ ॥
वियोगिनी
genderविadj.
सारसः पुष्कराख्यः स्यात्कुरंकरकलक्ष्मणौ ।क्रौञ्चे क्रुङ् चातको बप्पीहः स्तोकः स्यान्नभोऽम्बुपः ॥ २३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यदृच्छा नाथवान्निघ्नगृह्यकौ श्लीललक्ष्मणौ ।लक्ष्मीवानीश्वरश्चेभ्यो धमाढ्योऽपि विभाव्यते ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रामपुत्रौ तु कुशलवावेकोक्त्या च कुशीलवौ ।सौमित्रिर्लक्ष्मणः प्रोक्तो मारुतिर्वज्रकङ्कटः ॥ ३३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सत्कृत्यालंकृतां कन्यां यो ददाति स कूकुदः ।लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणः श्रीलो दयालौ सुब्र(र?)तः स्मृतः ॥ ६४२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सीतापतिर्दाशरथिः काकुत्स्थो भरताग्रजः ।रघुनाथो रामचन्द्रः स्यात्सौमित्रिस्तु लक्ष्मणः ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ श्रीमान् च लक्ष्मीवान् श्लीलः श्रीलश्च लक्ष्मणः ॥ ५२८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderपुंmasc.
सारसो लक्ष्मणः कामी मैथुनी रक्तमस्तकः ।श्येनाक्षश्चापि श्येनास्यो गोनर्दो दीर्घजानुकः ॥ २४०७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सौमित्रिरपि सौमित्रो लक्ष्मणो लक्षणोऽपि च ।इन्द्रजिद्विजयी स्यात्तु शत्रुघ्नः शत्रुमर्दनः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रसन्नता प्रसादस्तु प्रसन्नर्धे (?) हि सर्वतः ।लाञ्छनं लक्ष्मणं लक्ष्म चिह्णं लक्षणमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्यपदेशाह्वयौ संज्ञा गोत्रमाख्या च लक्ष्मणम् ।स्यादभिख्या तथाह्वा च नामपर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
लक्ष्मणो लक्षणोऽपि स्यात् सरसीकः सरोत् (सरुः) सवः ॥
genderपुंmasc.
श्रीमान् श्रीलश्च लक्ष्मीवान् लक्ष्मणः श्रीयुते जने ।स्निग्धस्तु वत्सलो वत्स-स्नेहयुक्तजने भवेत् ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
लाञ्छने लक्ष्मणं लक्ष्म, लक्षणं चन्दिरातपे ।चन्द्रिका चन्द्रिमाऽपि स्यात्, मण्डले मण्डली मता ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सर्वंदमः, सीतापतौ रामः स्याद्रामचन्द्रवत् ।रामभद्रोऽपि, सौमित्रौ लक्ष्मणो लक्षणान्वितः ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ता (wrong syllable)
genderपुंmasc.
खञ्जरीटः, सारसे तु लक्ष्मणो लक्षणोऽपि च ।सारस्यां लक्ष्मणा लक्ष्मणी च लक्षणया सह ॥ ३५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रीलस्तु लक्ष्मणः श्रीमानस्तिमान् धनिको धनी ॥ १५९४ ॥
genderविadj.
अर्घीशो भैरवः सूक्ष्मो दीर्घघोणा सरस्वती ।विलासिनी विघ्नकर्त्ता लक्ष्मणो रूपकर्षिणी ।महाविद्येश्वरी षष्ठी षण्डो भूः कान्यकुब्जकः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौमित्रिर्लक्ष्मणो मेघनादजिच्चाथ रावणः ।राक्षसेन्द्रो दशमुखो लङ्केशो धनदानुजः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
लक्ष्मीवान् लक्ष्मणः श्रीलो महामात्रोऽधिकर्द्धिकः ।उदारोदीर्णधन्यास्तु महात्मा सुकृतीति च ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
लक्ष्मणः सहलक्ष्मीके चिह्ने दशरथात्मजे ।लक्ष्मणा सारसस्त्री स्याल्लक्ष्मणा काचिदोषधिः ॥
अनुष्टुप्
ज्योतिष्मतीसंज्ञके तु स्थावरे रभसोऽपठीत् ।त्रि तु लक्ष्मवति ज्ञेयं लडहस्तु पुमानयम् ॥ १५५४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsलक्ष्मवत्
प्रतीत्यनुपपत्तौ स्त्री सारस्यां लक्षणापि च ।लक्ष्मणोऽपि च सश्रीके सुमित्रानन्दनेऽपि च ॥
अनुष्टुप्
लक्ष्मण as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप रामरामो दाशरथौ विष्णौ रतौ परशुरामके । बलभद्रे ध्वजे शब्दे मौलौ लक्ष्मणि वर्णयोः ॥ १०९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1097