सूत
sūtaपुं · masc.In 19 kośas: 43 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
नियन्ता प्राजिता यन्ता सूतः सव्येष्ठृसारथी ।दक्षिणस्थप्रचेतारौ क्षत्ता रथकुटुम्बिकः ॥ ७६० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घाण्टिकाश्चाक्रिकाः सूतो बन्दी मङ्गलपाठकः ॥ ७९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
सादी सव्येष्ठोऽपि सूते कवचितोऽपि वर्मिते ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नियन्ता प्राजिता यन्ता सूतः क्षत्ता च सारथिः ॥ ५९ ॥सव्येष्ठदक्षिणस्थौ च संज्ञा रथकुटुम्बिनः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
प्रबोधका मागधवन्दिसूता,वैतालिका मङ्गलपाठकाश्च ।अच्छोटनं स्यान्मृगया मृगव्यं,पापर्द्धिराखेटक इत्यभिन्नम् ॥ ४३५ ॥
उपजातिः
genderपुंmasc.
सव्येष्ठः कथ्यते सूतो वरूथं रथगोपनम् ।वाहनं धोरणं युग्यं यानं पत्त्रमिति स्मृतम् ॥ ४४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रथगुप्तिर्वरूथाऽस्त्री स्यू रथाङ्गा न्युपस्कराः ।नियन्ता प्राजिता यन्ता सूतः सव्येष्ठृसारथी ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमृतोत्थं च सूतस्तु पारदः पारतो रसः ।रसराजो महातेजा रससिंहो महारसः ॥ ५८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूतो रसोत्तमो जैत्रश्चपलो रुद्रजः प्रभुः ।शिवाह्वः शिवबीजाह्वो लोकेशो दुर्द्धरोऽमृतः ॥ ५८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षडेते षड्विलोमोत्थाः क्षत्रियाद्ब्राह्मणीभवः ।सूतो वैश्याद्ब्राह्मणीजः स्याद्वैदेहिक इत्यपि ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माठरः पिङ्गलो दण्डः सूर्यस्य परिपार्श्वगाः ।अस्य सूतोरुणोनूरुः काश्यपिर्गरुडाग्रजः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एकाद्रात्रः समाहारे तथा सूतकुकूलकौ ।वलीकवैनीतकयोस्तद्वद्भ्रमरकस्य च ॥ १४३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
रसो रसेन्द्रः सूतश्च पारदः पारतोऽस्त्रियाम् ।हरबीजं च चपलः स्वामी स्नेहनिधिश्चलः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नियन्ता प्राजिता यन्ता सव्येष्टा क्षत्तृ-सारथी ।सूतो रथकुटुम्बी च प्रचेता दक्षिणस्थवत् ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूतो मङ्गलपाठी स्याद्बन्दी स च निगद्यते ।आलोकस्तूच्यते सद्भिर्वन्दिनां भाषणं हि यत् ।संसप्तकास्तु समयात्संग्रामादनिवर्तिनः ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शूद्र्यां तु करणो वैश्यात्सूतः क्षत्राद्द्विजस्त्रियाम् ।[143b] वैश्याद्वैदेहिकस्तस्यां चाण्डालः शूद्रतोऽपि च ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रङ्गताम्रोद्भवं कांस्यं घोषं सौदामिनीप्रियम् ।असुराह्वं प्रकाशं च पारदे सूतपारतौ ॥ ३२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षारस्तु काचेऽथ स्यात्तु पारदे पारतोऽपि च ।रसः सूतश्च चपलं गवलं त्वथ इष्यते ॥ ५४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षत्रियाद्ब्राह्मणीजाते सूत इत्यभिधीयते ।ब्राह्मण्यां वैश्यसंभूतो वैदेहिक इतीष्यते ॥ ५६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हेमरुक्पित्तलं रीतिः लोहोऽयस्तीक्ष्णमायसम् ।सूतो रसः शम्भुशुक्रं पारदो रसराजकः ॥ २४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आधोरणो हस्तिपको माहामात्रो निषाद्यपि ।यन्ता सादी त्वश्ववारो नियन्ता सूतसारथी ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सव्येष्ठो दक्षिणस्थश्च प्रवेता प्राजिता तथा ।यन्ता सूतो नियन्ता च नामानि प्रथितानि वै ॥ १२४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
घाण्टिकाश्चाक्रिकाः बन्दी सूतो मङ्गलपाठकः ।मगधो मागधो मङ्खः इति नामानि स्युः पुनः ॥ १३२० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सूतस्तु क्षत्रियाज्जातः द्विजस्त्रियां हि मन्यते ।इति च द्वादश भेदाः कथ्यन्ते शूद्रकस्य वै ॥ १५१२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्त्रि (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
सूतः क्षत्ता नियन्ता च प्रवेता प्राजितापि च ।सव्येष्ठोऽपि च सव्येष्ठा दक्षिणस्थश्च सारथिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रसो रसेन्द्रश्चापलः सूतपारदसूतकाः ।हरवीजं सिद्धधातुः पारतोऽपि च कुत्रचित् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 श्चा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
माहिष्यः क्षत्रवैश्याजः वैश्यात् क्षत्रासु मागधः ।ब्राह्मणी क्षत्रजः सूतो वैदेहो ब्राह्मणीविशोः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फाण्टमनायासकृते स्वनिते ध्वनितं भवेत् ।उद्दितं सन्दितं बद्धं सूतं सन्दानितं सितम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ण्ट (wrong syllable)
genderविadj.
पारतः पारदः सूते चलश्च चपलोऽभ्रके ।अभ्रं गिरिजामलं स्याद् गिरिजं चामलं तथा ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
परासं हेमजं रङ्गं वङ्गं तमरुकं शठम् ।काचः क्षारोऽथ चपलो रसः सूतश्च पारदः ॥ ४२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अराणि चक्रावयवाश्चक्रनाभिस्तु पिण्डिका ।सूतस्तु सारथिर्यन्ता नियन्ता प्राजिता च सः ॥ १३२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूतवैदेहचण्डाला ब्राह्मण्यां क्षत्रियादिजाः ।शूद्रायां क्षत्रियादुग्रस्तस्यां तु करणो विशः ॥ १५११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पारतस्तु मनाक्पाण्डुः सूतस्तु रहितो मलात् ।पारदस्तु मनाक्शीतः सर्वे तुल्यगुणाः स्मृताः ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुलुत्थिका तु चक्षुष्या कुम्भकारी कुलालिका ।रसस्तु पारतः सूतो हिंगुलो दारदो रसः ॥ ४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बाले तु बर्करः सूता तूबरः शृंगवर्जितः ।हिंस्रो व्याघ्रादिको व्यालः श्वापदो मरुलः शरिः ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूतं विप्रा नृपाद्वैश्या माहिष्यं यवनश्च सः ।अश्वपण्यमनूढा सा शूद्रानूढैव शूलिकम् ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
नियन्ता प्राजिता क्षत्ता यन्ता सूतश्च सारथिः ।सव्येष्ठो दक्षिणेस्थश्च स्यन्दने पार्ष्णिसारथिः ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सूतः क्षत्राद्ब्राह्मणीजे तक्ष्णि सारथिबन्दिनोः ।लिप्तं च लेपिते भुक्ते लिप्तोऽथ विषदिग्धके ॥
अनुष्टुप्
स्यात्सारथौ बन्दिनि पारदे चक्षत्राद्द्विजस्त्रीतनयेऽपि तद्वत् ।प्लुतं तुरंगादिगतौ प्रलिप्तेत्रिमात्रके गुम्फितवस्त्रयोस्तु ॥ ९ ॥
उपजातिः
doubtful
सूर्या स्याद्गिरिकर्ण्यां च श्वेतायां स्यूतवाक् तु ना ।प्रसवेऽथ त्रिरूते स्थात् सूतस्तु नरि सारथौ ॥ १५३६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsसारथि
पारदे द्वे तु तक्ष्णि स्याद् वन्दिन्यपि पठन्त्यमुम् ।ब्राह्मण्यां क्षत्त्रियाज्जाते जनिते तु त्रिषु स्मृतः ॥ १५३७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
सूत as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् यन्तृयन्ता हस्तिपके सूते भर्ता धातरि पोष्टरि ॥ ५९ ॥ Amarakośa 3.3.59
- धरणिकोश यन्तृयन्ता हस्तिपके सूते भर्ता धातरि पोष्टरि । शास्ता च शासके शुल्के (?) वप्ता पितरि वापके ॥ Dharaṇikośa 15.1.13
- धरणिकोश रसरसः शृङ्गारादौ द्रवगरलरागेष्वपि रसो रसस्तिक्तादौ च…तनुधात्वोरपि रसः । रसो वीर्ये सूते चपलजलस्वादेष्वपि रसा [106] रसा पाठाशल्लक्यवनिरपि धीरैर्निगदिता ॥ Dharaṇikośa 31.3.2
- कोषकल्पतरु वोढृषण्ढस्तृतीयाप्रकृतौ च वर्ष- धरे तथा गोपतिवन्ध्ययोश्च । वोढा तु सूते त्रिषु भारिके स्या- त्सोढा तु शक्ते त्रिषु मर्षितेऽपि ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.14.95
- कोषकल्पतरु यन्तृसमन्तभद्रे नरि शासके तु त्रय्यां च शास्ता करिपे तु यन्ता । सूतेऽथ नप्तात्मजपुत्रकाजे क्षत्ता प्रतीहारिणि सारथौ च ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.16.38
- कोषकल्पतरु स्थपतिचापे स्यात्तृणताथ गोपतिरपि क्ष्मापे च शण्डे शिवे सूर्ये[296b]श्रीपतिरच्युते स्मरहरेऽथो शिल्पिभेदे नरि । जीवेऽथ स्थपतिश्च यष्टरि भवेत् सूते तथा सौविदे । कालेन्द्वोरमतिः स्मरे तु रमतिः कान्तेऽपि काले दिवि ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.16.29
- कोषकल्पतरु सादिवेदिर्बुधे नाङ्गुलिमुद्रिकाया- मलंकृते भूमितलेऽपि च स्त्री । वादिर्बुधे ना भणितौ तु योषि- त्सादिस्तु सूते नरि पीडितेऽस्त्री ॥ २७ ॥ Koṣakalpataru 6.19.27
- नानार्थार्णवसंक्षेप सादिस्वभूर्विष्णौ विरिञ्चेऽथ साद्यश्वारोहसूतयोः । स्तीभिः समुद्रे हृदये स्फीतिर्वृ(क्ष?द्ध) उदश्विति ॥ १३१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.131
- नानार्थार्णवसंक्षेप न्यूङ्खअतिप्रिये द्वयोस्तु स्तः सूतमागधयोः पृथक् । नूधा ( नूधाश्च स? अनूधाश्च ) प्रोक्तौ सकारान्तौ मनीषिभिः ॥ ६९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.697
- नानार्थार्णवसंक्षेप यन्तृआदिक्षत्त्रियभेदे तद्वंशजेषु तु स द्वयोः । मनुष्ये चाथ यन्ता ना सूते हस्तिषके त्रि तु ॥ १०५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1055
- परमानन्दीयनाममाला यन्तृयन्ता हस्तिपके सूते यतिर्भिक्षुविरामयोः । Paramānandīyanāmamālā 5.21.3
- शिवकोष पतङ्गपतङ्गः शालिभेदेऽर्के क्लीबं पत्तूरसूतयोः । प्रियङ्गुः पिप्पलीकङ्गुराजिकाफलिनीषु च ॥ ९२ ॥ Śivakoṣa 3.2.92
- शिवकोष दिव्यदिव्यं कोले लवे सूते शिवे ब्राह्म्यां तु योषिति । दीप्यो यवान्यां मोदायां धन्या धात्र्यां वितुन्नके ॥ ३४२ ॥ Śivakoṣa 21.1.342
- शिवकोष चपलगौरिलस्तु कटुस्नेहे लोहचूर्णेऽपि चक्रला । गुञ्जायां छत्रमुस्ते च चपलः सूतसिल्हयोः ॥ ४५६ ॥ Śivakoṣa 23.2.456
- शिवकोष रसमिसिः स्त्री मधुरामांस्योः शतपुष्पाजमोदयोः । मृत्सा काक्षीश्रेष्ठमृदो रसो सूते विषे बले ॥ ५२६ ॥ Śivakoṣa 27.1.526
- शिवकोष महारसमहारसो दीर्घपत्रे खर्जूरेऽपि कसेरुणि । सूते मलीमसं पुष्पकासीसे सर्वतैजसे ॥ ५३३ ॥ Śivakoṣa 27.3.533
- शब्दरत्नावली रोमहर्षणरोमहर्षणं रोमाञ्चे सूते विभीतके पुमान् । बादरायण उन्मत्ते काण्डे च करपात्रके ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.99
- शब्दरत्नावली क्षत्तृक्षत्ता सूते प्रतीहारे क्षत्रियाशूद्रजेऽपि च । नियुक्ते च विरिञ्चे च भुजिष्यातनये पुमान् । कर्ता विधातरि स्यात्तु कारके वाच्यलिङ्गकः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.7
- शब्दरत्नावली यन्तृयुक्तिर्न्याये च योगे च यन्ता स्यान्मठसूतयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.43
- शब्दरत्नावली स्यूतसितं धवलबद्धावसिते खण्डान्तरे सिता । स्यूतिः सीवनसन्तत्योः स्यूतः सूतप्रसेवयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.67
- वैजयन्ती यन्तृमृगस्तु मृगशीर्षेऽपि मोक्षो मृत्यौ मरुद्गिरौ । यन्ता हस्तिपके सूते यज्ञोऽग्न्यात्महरीष्टिषु ॥ ४७ ॥ Vaijayantī 6.1.47
- वैजयन्ती सादिन्स्कन्दो धाता नदीकूलं साद्यश्वारोहसूतयोः । सालो मत्स्ये वृक्षभेदे प्राकारद्रुममात्रयोः ॥ ६५ ॥ Vaijayantī 6.1.65