समास
samāsaपुं · masc.In 10 kośas: 9 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
समासः स्यात्समाहारः संक्षेपः सङ्ग्रहस्तथा ।व्यासः प्रपञ्चो विस्तारः स च शब्दस्य विस्तरः ॥ ७६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विकल्पना पृथक्क्रियावधारणान्यनिह्नुतिः ।समस्या तु समासः स्यात् सङ्क्षेपः स्यादविस्तरः ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रतियातना प्रतिनिधिस्तूर्मी स्थूणा च लौहेऽस्मिन् ।संक्षेपणं समसनं समाहृतिः संग्रहः समासश्च ॥ ३५ ॥
उद्गीतिः
genderपुंmasc.
आत्म-मेघ-तरि-कूप-रिपूणांनिभ( ? )गाङ्गि-किरणासि-कफानाम् ।वृक्ष-तण्डुल-समास-कन्दुक-प्रोन्दुकाशनि-कपर्द-विषाणाम् ॥ ४ ॥
metre not recognisednearly स्वागता: pāda 2, syllable 1 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आरोह उदयोच्छ्रायौ समासः संग्रहः समः ।संक्षेपश्च समाहारो व्यासाभोगौ तु विस्तरे ॥ ३२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समासश्च समाहारः संक्षेपश्च संग्रहः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विकल्पना पृथक्क्रियावधारणान्यनिह्नुतिः ।समस्या तु समासः स्यात् संक्षेपः स्यादविस्तरः ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रत्याहार उपादानमभिहारस्त्वभिग्रहः ।समास उपसंहारः समाहारः समुच्चयः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वार्निर्गमे स्यात्सुनिषण्णकेऽथस्याल्लालसा तर्षविशेषकेऽपि ।औत्सुक्ययाच्ञास्वपि युग्मलिङ्गासमास उक्तोऽपि समर्थवाची ॥ ९० ॥
उपजातिः
meaningsसमर्थ
संक्षेपणे द्वंद्वमुखादिषु स्या-न्ना कीकसः स्यात्कृमिजातिवाची ।अस्थ्न्यन्तिमे पायस ईरितो नाश्रीवासवृक्षे परमान्नकेऽन्त्ये ॥ ९१ ॥
इन्द्रवज्रा
doubtful
समास as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप द्वन्द्वन स्त्री भागेऽथ ना द्वन्द्वः समासे चार्थचोदिते । नृशण्डस्तु युधि क्ली तु रहस्ये मिथुनेऽपि च ॥ ५७७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.577
- शब्दरत्नावली द्वंद्वसमासे तु भवेत्पुंसि रोगभेदे च कुत्रचित् । दार्वी दारुहरिद्रायां स्त्रियां गोजिह्विकौषधौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.10