व्यास
vyāsaपुं · masc.In 16 kośas: 25 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.
प्राचेतसस्तु वाल्मीकिर्वल्मीककुशिनौ कविः ।मैत्त्रावरुणवाल्मीकौ वेदव्यासस्तु माठरः ॥ ८४६ ॥द्वैपायनः पाराशर्यः कानीनो बादरायणः ।व्यासोऽस्याम्बा सत्यवती वासवी गन्धकालिका ॥ ८४७ ॥योजनगन्धा दाशेयी शालङ्कायनजा च सा ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ज (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
उक्तोऽगस्तिरगस्त्यो लोपामुद्रापतिश्च घटयोनिः ।सात्यवतेयः पाराशर्यो द्वैपायनो व्यासः ॥ ४१३ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
समासः स्यात्समाहारः संक्षेपः सङ्ग्रहस्तथा ।व्यासः प्रपञ्चो विस्तारः स च शब्दस्य विस्तरः ॥ ७६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथान्येऽप्यवताराः स्युर्नरनारायणावृषी ।अश्वो हयशिराः शेषः कपिलो व्यास इत्यपि ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यासः कृष्णः सात्यवतः कानीनो बादरायणः ।पाराशरो माठरोऽपि पाराशर्यस्ततः पुनः ॥ १२७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परिसर्या परीसारः स्यादास्या त्वासना स्थितिः ।विस्तारो विग्रहो व्यासः स च शब्दस्य विस्तरः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यासस्तु माठरः कृष्णः कानीनो वादरायणः ।पाराशर्यः सत्यवतीसूनुर्वैयासिकिः शुकः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भोगः प्रपञ्चो विस्तारो व्यासो विग्रह इत्यपि ।विस्तरस्तु स शब्दस्य प्लववस्तु न योषिति ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरोह उदयोच्छ्रायौ समासः संग्रहः समः ।संक्षेपश्च समाहारो व्यासाभोगौ तु विस्तरे ॥ ३२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सांवत्सरो ज्योतिषिको मौहूर्तो गदहा भिषक् ।चिकित्सको भेषजविद्वैद्यो व्यासः पुराणकृत् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वेदव्यासस्तथा व्यासो माठरो बादरायणः ।द्वैपायनश्च कानीनः पाराशर्योऽपि कथ्यते ॥ १४१३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रपञ्चाऽऽभोगविस्तारव्यासाः विस्तारवाचकाः ।विस्तरो विग्रहः शब्दे समस्तपदस्फोटने ॥ २६०४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 द (wrong syllable)
genderपुंmasc.
देवर्षयो नारदाद्या उक्ताः शास्त्रानुसारतः ।कृष्णद्वैपायनो व्यासो माठरो वादरायणिः ।वेदव्यासः सत्यरतस्तथा सत्यवतीसुतः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
विस्तीर्णतायां विस्तारो विग्रहो व्यास इत्यपि ।विस्तरः शब्दसम्बन्धी लोकात्तुगुणविस्तरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मैत्रावरुणिः समैत्रावरुणो, बादरायणे ।वेदव्यासश्च व्यासः, स्याद् रामः परशुरामवत् ॥ ३०९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 रु (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पराशरव्यासशङ्खलिखितोशनसोऽङ्गिराः ।कात्यायनो याज्ञवलक्यः शातातपबृहस्पती ॥ ९२१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 4 तप (syllable split)
genderपुंmasc.
विस्तारो विग्रहो व्यासः स तु शब्दस्य विस्तरः ।इज्यायामपि दीक्षा स्यात् प्रतीक्षा प्रतिपालनम् ॥ १७३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जाया त्वसिक्नी दक्षस्य दाक्षायण्योऽस्य कन्यकाः ।कृष्णद्वैपायनः कृष्णो व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ १७५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथान्ये ह्यवताराः स्युर्नरनारायणादृषी ।अश्वो हयशिराः शेषः कपिलो व्यास इत्यपि ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दत्तात्रेयश्च कल्कीच बुध्दश्चेत्येवमादयः ।कपिलस्तु महाविष्णुर्व्यासः सत्यवतीसुतः ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
केतनं पंचविंशत्या पलैर्द्वे द्विगुणे परे ।करीरपृष्ठं व्यासं च सहितं तु शतैस्त्रिभिः ॥ १७६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
परभागो गुणोत्कर्षः प्राग्भारोऽतिशयो भरः ।विस्तारो विग्रहो व्यासस्स तु शब्दस्य विस्तरः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यासो द्वैपायनमुनौ विस्तारे चाप्यसौ तु नप् ।धनुर्विशेषे विगतक्षेपादौ तु त्र्यथो पुमान् ॥ १२१९ ॥
अनुष्टुप्
व्यास as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) विग्रहव्यासेऽपि विग्रहः स्यान्मानविशेषेऽपि पौरुषव्यामौ । हेला प्रस्तावेऽपि प्रग्रह आबन्धनेऽप्युक्तः ॥ ८०५ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.805
- धरणिकोश कृष्णकृष्णाः स्युः शस्त्रकव्यासविष्णुनीलधनंजयाः । कृष्णं च [म]रिचे कृष्णां पिप्पलीं द्रौपदीं विदुः ॥ Dharaṇikośa 14.3.8
- धरणिकोश कानीनआपन्नः सापदि प्राप्ते विलग्नो मध्यलग्नयोः । सेनान्यौ गुहसेनापौ कानीनो व्यासकर्णयोः ॥ Dharaṇikośa 19.1.17
- धरणिकोश कृपरेपः स्यादधमे क्रूरे छुपः स्पर्शे क्षुपे तथा । कृपा दया कृपो व्यासो वपा विवरमेदसोः ॥ Dharaṇikośa 20.1.2
- धरणिकोश माठरमाठरो विप्रभेदे स्याद्व्यासे भास्करपार्श्वगे । कुञ्जरो द्विरदे केशे कुञ्जरी धातकी मता ॥ Dharaṇikośa 26.2.35
- कोषकल्पतरु कानीनव्यासे कर्णे कन्यकानन्दने च कानीनः स्यात्काननं स्याद्गृहेऽपि । धातुर्वक्त्रे स्याद्वने काञ्चनस्तु चाम्पेये स्याच्चम्पके काञ्चनारे ॥ ६४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.64
- कोषकल्पतरु कृपस्रुवेऽपि शिल्पं कृतिकौशले च व्यासे कृपो द्रोणजमातुले च । स्त्रियां दयायां कुलटाह्रियोस्तु त्रपा वपा मेदसि गर्त्तके च ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.22.8
- कोषकल्पतरु योग्यछेकेषु शाखानगरे पुनः स्त्री योग्यः प्रवीणे त्रिषु योगकार्हे । शक्तेऽथ ऋद्ध्यौषधिवाचकः स्त्री व्यासार्कदाराभ्यसनेषु तद्वत् ॥ १८ ॥ Koṣakalpataru 6.26.18
- कोषकल्पतरु माठरस्तम्बेऽथ द्विजभेदसूर्यगणयोर्व्यासे तथा माठरो ऽथोद्धारोऽपि समुद्धृतावपि ऋणे रोद्ध्रे पुनः शाबरः । पापे चाप्यपराधकेऽथ योषिति मतो ज्ञैः शूकशिम्ब्यामयं शारीरस्तु वृषे शरीरजनिते स्याद्वाच्यलिङ्गोपमम् ॥ ५४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.54
- नानार्थार्णवसंक्षेप कृष्णकरमर्दफले चाथ पुमान् विष्णौ हुताशने । ध्वान्तपक्षे व्रीहिभेदे व्यासे मध्यमपाण्डवे ॥ २६२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.262
- नानार्थार्णवसंक्षेप कानीनकानीनः पुंसि कर्णे स्याद् व्यासे च रभसोऽपठीत् । द्वयोस्त्वपत्ये कन्याया लुब्धे त्वेष त्रिषु स्मृतः ॥ ४६० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.460
- परमानन्दीयनाममाला कृष्णक्रोडः कोले शनावङ्के कृष्णो विष्णौ पिकेऽर्जुने । काके वर्णे तथा व्यासे कृष्णं मरिचलोहयोः ॥ ९० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.90
- परमानन्दीयनाममाला कानीनकानीनः कन्यकासूनौ व्यासे चम्पाधिपे नुपे । करको दाडिमे मेघपाषाणेऽपि कमण्डलौ ॥ १२२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.122
- शब्दरत्नावली कृष्णकीर्णः श्लक्ष्णे विनिक्षिप्ते हिंसिते वाच्यलिङ्गकः । कृष्णो व्यासे वायसे च केशवार्जुनयोरपि । कृष्णा च द्रौपदी द्राक्षा कणा नीलीषु च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.6
- शब्दरत्नावली सिद्धस्कन्धश्छन्दो विशेषाकेसयुद्धभूषतिवर्ष्मसु । तरुप्रकाण्डे भद्रादौ समूहे च भवेत्पुमान् ॥ अथ साधुर्वार्द्धुषिके सुन्दरे सज्जने त्रिषु । सिद्धो योगभिदि व्यासे देवयोनिसुसिद्धयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.18
- शब्दरत्नावली न्यग्रोधन्यग्रोधस्तु वटे व्यासे शमीभूमिरुहे पुमान् । न्यग्रोधी चोपचित्रायां न्यग्रोधापि च कुत्रचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.28
- शब्दरत्नावली कानीनकामी पारावते चक्रवाके चटककामुके । कानीनः कन्यकाजातसुते च व्यासकर्णयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.44
- शब्दरत्नावली पावनपावनं सलिले कृच्छे व्यासपावकयोः पुमान् । पाचनं दशमूल्यादौ प्रायश्चित्ते पुमानशुचौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.58
- शब्दरत्नाकर कृष्णकचः केशे जीवपुत्रे कृष्णो नीलेऽनले हरौ । व्यासेऽर्जुने च कृष्णा तु पिप्पली द्रुपदात्मजा ॥ १९०० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1900
- त्रिकाण्डशेष कृष्णकरणं पुसि सङ्कीर्णे कल्याणं काञ्चने शुभे । कृष्णो वर्णे हरौ व्यासे कृष्णं मरिचलोहयोः ॥ १२३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.123
- वैजयन्ती कृष्णशूद्रे काके पिके व्यासे ध्वान्तपक्षेऽर्जुने हरौ । कोशोऽस्त्री कुड्मले दिव्ये शास्त्रेऽर्थौघे गृहे तनौ ॥ १५ ॥ Vaijayantī 6.5.15