अपदेश
apadeśaपुं · masc.In 10 kośas: 5 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
व्याजोऽपदेशो लक्ष्यं च क्रीडा खेला च कूर्दनम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याजापदेशौ लक्षं षण् भङ्गिर्भङ्गी निमीलिका ।पदं लक्ष्यं कुर्दनं तु क्रीडा खेला च कूर्दनम् ॥ १२५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माया स्त्री कुसृतिस्तथा च निकृतिर्व्याजोऽपदेशोपधीदम्भः कैतवपक्ष(त्र?)शाठ्यकुहकं दण्डाजिनं स्यान्मिषम् ।* * * * * * * * * * * * *छद्म स्याच्छलमस्त्रियां तु कपटं कूटं च संश्चन्निभम् ॥ १९७ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
genderपुंmasc.
क्रीडा लीला देवना च केलिर्ना नर्म देवनम् ।तथापदेशो व्याजश्च लक्ष्यं लक्षं निमीलिका ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपदेशोपधिव्याजदम्भाः कपटमस्त्रियाम् ।छलं लक्षं पदं छद्म कैतवं कृतकं मिषम् ॥ १०१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याजे निमित्तेऽप्यथ जीवितेशोजीवातुजीवाधिपयोः कृतान्ते ।कान्तेऽथ शंभौ हरिसारथौ चभवेद्गुडाकेश इहानले तु ॥ २७ ॥
उपजातिः
doubtful
अपदेशो व्याजलक्ष्यनिमित्तसङ्कटेषु च ।अपभ्रंशोऽपशब्दे स्याद्भाषाभेदे च पतने ॥आश्रयाशः पुमानग्नौ त्रिषु चाश्रयनाशके ।उपस्यर्शस्त्वाचमने स्नानस्पर्शनयोरपि ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त्त (wrong syllable); pāda 4, syllable 6 प (wrong syllable)
अपदेश as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पदपदं स्थानेऽपदेशे च लक्षे स्याद्वाक्यशब्दयोः । व्यवसाये परित्राणे पादतच्चिह्नवस्तुषु ॥ Dharaṇikośa 17.3.1
- कोषकल्पतरु व्याजवाजो मुनौ निस्वनपक्षयोर्ना जवे मखान्ने तु घृते च षण्ढे । व्याजोऽपदेशे शठकर्मणि स्या- त्पाणौ सुबाहौ च भुजो द्विलिङ्गः ॥ २४ ॥ Koṣakalpataru 6.7.24
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्याजवाजोऽन्ने पक्षिपक्षे च वेगे सङ्ग्रामरेतसोः । इषुच्छदावलौ चैके व्याजश्छद्मापदेशयोः ॥ १०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.109
- नानार्थार्णवसंक्षेप पदशाखायां त्वपि वैचित्र्ये नान्तशब्दं प्रचक्षते । पदमङ्घ्रौ शरे त्राणे व्यवसायापदेशयोः ॥ ३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.36
- शब्दरत्नावली व्याजबहुत्वे पुंसि लाजाः स्युर्व्याजोऽपदेशशाठ्ययोः । ब्रजो गोष्ठे पथिच्छन्दे वाजः पक्षे च निस्वने । मुनौ पुमान् जले क्लीबं यज्ञे चैव घृतान्नयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.8.16
- शब्दरत्नावली लक्ष्यलयः सङ्गीतसाम्ये स्यात्संश्लेषणविनाशयोः । लक्ष्यं शरव्ये क्लीबं स्यादपदेशेऽपि कीर्त्यते ॥ व्रज्या पर्यटने वर्गे प्रस्थाने संगतेऽपि च । वाच्यं हीने कुत्सिते स्याद्वचनार्हे तु वाच्यवत् ॥ वन्या वनाम्बुसन्दोहे वन्यं बनभवे त्रिषु । विन्ध्यो व्याधाचलभिदोर्विन्ध्याचलवलीद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.30
- शब्दरत्नाकर छिद्रछन्दः पद्यश्रूतीच्छासु च्छद्म सद्मनि कैतवे । छिद्रं तु रन्ध्रावसरापदेशेष्वथ संहतौ ॥ १९२३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1923
- त्रिकाण्डशेष व्याजव्याजः शाठ्येऽपदेशे च स्वेदरक्तात्मजाः स्वजाः । निसर्गे सहजः पुंसि सहोत्थे वाच्यलिङ्गकः ॥ ८८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.88
- वैजयन्ती व्याजवेणू वेदसहस्रांशू गोष्ठाध्वनिवहा व्रजाः । वालौ पुच्छाश्वपुच्छौ च व्याजश्छद्मापदेशयोः ॥ ५४ ॥ Vaijayantī 6.1.54
- वैजयन्ती पदपदं स्थाने शरे त्राणे पादांके पादचिह्नयोः । शब्देंऽशुवस्तुवाक्येषु व्यवसायापदेशयोः ॥ १८ ॥ Vaijayantī 6.3.18