लीला
līlāस्त्री · fem.In 17 kośas: 28 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
स्वगुणेनोपमानेन मनोज्ञादिपदेन च ॥ ५०५ ॥विशेषिताङ्गकर्मा स्त्री यथा तरललोचना ।अलसेक्षणा मृगाक्षी मत्तेभगमनापि च ॥ ५०६ ॥वामाक्षी सुस्मितास्याः स्वं मानलीलास्मरादयः ।लीला विलासो विच्छित्तिर्विव्वोकः किलकिञ्चितम् ॥ ५०७ ॥मोट्टायितं कुट्टमितं ललितं विहृतं तथा ।विभ्रमश्चेत्यलंकाराः स्त्रीणां स्वाभाविका दश ॥ ५०८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क्ष (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
केलिर्द्रवः परीहासः क्रीडा लीला च नर्म च ॥ ५५५ ॥देवनं कूर्दनं खेला ललनं वर्करोऽपि च ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्त्रीणां विलासबिब्बोकविभ्रमा ललितं तथा ॥ ३१ ॥हेला लीलेत्यमी हावाः क्रियाः शृङ्गारभावजाः ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
द्रवकेलिपरीहासाः क्रीडा लीला च नर्म च ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हेलाविलासविब्बोकलीलाललितविभ्रमाः ।स्त्रीणां शृङ्गारचेष्टाः स्युर्हावपर्यायवाचकाः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अश्रुरोदनमात्रं च क्रीडा खेला च कुर्दनम् ।ध्रुवः केलिः परीहासः क्रीडा लीला च नर्म च ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चातुरं स्वल्पभृकुटीः रेचिकं त्वेकया भ्रुवा ।चेष्टा भृङ्गारजा स्त्रीणां भावा लीलादयोऽपि च ।वल्लभानुगतिर्लीलाविलासाशिष्टवत्क्रिया ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वामाक्षी सुस्मितास्याः स्वं मानलीलास्मितादयः ।लीला विलासो विच्छित्तिर्विव्वोकः किलकिञ्चितम् ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हेला लीलेत्यमी भावाः क्रियाः शृङ्गारभावजाः ।द्रवकेलिपरीहासाः क्रीडा लीला च नर्म च ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
लीला विलासो विच्छित्तिर्बिब्बोकः किलकिञ्चितम् ।मोट्टायितं कुट्टमितं विभ्रमो ललितं मदः ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रियस्यानुकृतिर्लीला क्रीडा खेला च खेलनम् ।देवनं नर्मकेलिस्तु द्वयोः पुंसि तु बर्करः ॥ १८० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
काली जाली[226b] चिल्ली शूलावेला मेला दोला गोला ।शाला माला हेला लीलालोला झाला झुल्लिश्चालुः ॥ ७१ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
एषां प्रयोगः पुंसि गदितः कथितः । राशिर्धान्यादीनाम् । पलाण्डुर्लसुनजातिः । कमण्डलुः काष्ठमयं जलपात्रम् । गडुः कुब्जम् । तूलः कार्पासादेः । मुहूर्त्तो द्वादशात्मकः । परशुर्वृक्षभेदी । शङ्कुः चिह्नं किलश्च । दृतिश्चर्म । अयं सीधुः सुरा । अयं कङ्कटो हस्तिकवचम् ।शालामालादोलावेलाफेलाशिलातुलालीला-सेनापालिबलिदद्रुवागुराश्च स्त्रियामुदिताः ॥ ३६ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
सुस्मितास्या धनं लीलामानादिः स्यादनेकधा ।विच्छित्तिश्च विलासोऽपि विव्वोको लीलया सह ॥ १७३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रतिसीरा दशा भद्रा भस्त्रा छत्रा कशा कुशा ।यात्रा मात्रा बला माला दंष्ट्रा लीला च शङ्कुला ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
क्रीडा लीला विलासश्च केलिर्नर्म रतिर्द्रवः ।स्नेहः प्रीतिः प्रेमरागौ मैत्री सख्यं च सौहृदम् ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रतीपदर्शिनी क्वापि काव्ये शास्त्रे निरूपिता ।लीला शृङ्गारचेष्टा स्यात् मानः वीणां धनं स्मृतम् ॥ ७९२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
क्रीडा केलिः किलः खेला लीला तथा सुखोत्सवः ॥ ८८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
हेलालीलादयः स्त्रीणां क्रियाशृङ्गारभावजाः ।अत्रैव हावा विज्ञेया इति भावविदो विदुः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
क्रीडा लीला देवना च केलिर्ना नर्म देवनम् ।तथापदेशो व्याजश्च लक्ष्यं लक्षं निमीलिका ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विषाणी वीरणीपूगी चज्जूरी च नदादिषु ।पुटिकेन्मालिकाद्यास्तु स्त्रियामादादिषु स्मृता ।लक्ष्मीर्वाणी भवानी रजनिजविरतिकान्तिसीता जुगुप्सा ।चिन्ताऽसूयाविभूतिद्युतितरणिमतिक्षेपणीविष्टि पीडा ।तन्त्रीस्तन्द्री विपञ्चिद्रुणिविपणिकृपावेदनामुक्तिविद्या ।ज्योत्स्ना वेश्या कलावाक्सरणिविषहरीहूतिकाकूप्रपाश्च ।…वदितिकथादेवताद्योदिवौ च ।ढक्काव्रीडावहित्थासुरभिकुमुदिनीपद्मिनीपूर्णिमाश्च ।ताराश्रेणी च वीथीद्युतिरवनि नदीपुष्करिण्यम्बिकोम्रा ।निद्राहेला च लीलायुवतिरनुमतिर्दिक्कुहुः पक्षतिश्च ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
विषाणीस्त्रीवीरणीस्त्रीपूगीस्त्रीखर्जूरीस्त्रीपुटिकास्त्रीमालिकास्त्रीलक्ष्मीस्त्रीवाणीस्त्रीभवानीस्त्रीरजनिस्त्रीविरतिस्त्रीकान्तिस्त्रीसीतास्त्रीजुगुप्सास्त्रीचिन्तास्त्रीअसूयास्त्रीविभूतिस्त्रीद्युतिस्त्रीतरणिस्त्रीमतिस्त्रीक्षेपणीस्त्रीविष्टिस्त्रीपीडास्त्रीतन्त्रीस्त्रीतन्द्रीस्त्रीविपञ्चिस्त्रीद्रुणिस्त्रीविपणिस्त्रीकृपास्त्रीवेदनास्त्रीमुक्तिस्त्रीविद्यास्त्रीज्योत्स्नास्त्रीवेश्यास्त्रीकलास्त्रीवाच्स्त्रीसरणिस्त्रीविषहरीस्त्रीहूतिस्त्रीकाकूस्त्रीप्रपास्त्रीकथास्त्रीदेवतास्त्रीद्योस्त्रीदिव्स्त्रीढक्कास्त्रीव्रीडास्त्रीअवहित्थास्त्रीसुरभिस्त्रीकुमुदिनीस्त्रीपद्मिनीस्त्रीपूर्णिमास्त्रीतारास्त्रीश्रेणीस्त्रीवीथीस्त्रीअवनिस्त्रीनदीस्त्रीपुष्करिणीस्त्रीअम्बिकास्त्रीनिद्रास्त्रीहेलास्त्रीलीलास्त्रीयुवतिस्त्रीअनुमतिस्त्रीदिश्स्त्रीकुहूस्त्रीपक्षतिस्त्री
genderस्त्रीfem.
विप्रलम्भो विसंवादो जृम्भस्तु त्रिषु जृम्भणम् ।द्रवः केलिः परीहासः क्रीडा लीला च नर्म च ॥ १०२१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मृगीदृशां च लीलाद्याः क्रियाः शृङ्गारभावजाः ।प्रियानुकरणं लीला मनोवागङ्गचेष्टितैः ॥ १०२२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
लीला केलिर्विलासश्च शृङ्गारभावजा क्रिया ॥ ७० ॥
genderस्त्रीfem.
सुभगा सुमुखी चण्डी पार्वती सुरतप्रिया ।उर्वशी चैन्द्रि(चित्रि)णी लीला कङ्काली मेखला शची ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
न स्त्री केलिः परीहामः क्रीडा लीला च नर्म च ।जृंभणं तु त्रयी जृंभा मुखभेदस्तु जृंभिका ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वल्लभानुकृतिर्लीला विलासः श्लिष्टविक्रिया ।विच्छित्तिर्वस्त्रमाल्यादेर्न्यासोऽनास्थोपशोभितः ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सत्त्वाद्भावस्ततो हावो लीला हावात्समुत्थिता ।अंगहारोंऽगविक्षेपो नानाकरणसंहतिः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आङः परोऽकूजने तु समोऽसावात्मनेपदी ।वेर्लसिर्भावलीलार्थः उदस्तूद्भासने मतः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
meanings
लोला प्रदिष्टा रसनाश्रियोः स्त्रीचले सतृष्णे च विशेष्यलिङ्गा ।शृङ्गारभावप्रभवक्रियायालीला विलासेऽपि च खेलकेल्योः ॥ ८५ ॥
उपजातिः
मौलिः किरीटे चूडायां धम्मिल्लाशोकवृक्षयोः ।लीलाशृङ्गारचेष्टायां स्त्रियां केलिविलासयोः ॥
अनुष्टुप्
लीला as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश भावभावः सत्ताभिप्राये च चेष्टाधात्वर्थयोनिषु । क्रियालीलोपदेशेषु विभूतिबुधजन्मसु ॥ Dharaṇikośa 28.3.5
- कोषकल्पतरु भावआकूतचेष्टात्मजनुःषु भूतौ सत्तासु चेष्टासु पदार्थकृत्योः । लीलासु न स्त्री नृपतौ तु मेघे सुरे च देवोऽथ हृषीकगोऽन्त्ये ॥ ९८ ॥ Koṣakalpataru 6.29.98
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्रीडाकालगोत्रविशेषेऽपि क्रोष्टुजात्यन्तरेऽल्पके । क्रीडा नर्मणि लीलायामपि क्रेणिस्तु विक्रये ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.25
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऌएलाखेलो वेणौ स्त्रियां खेला लीलायामथ खोडवाक् । ना कुलाये त्रिपुटके त्रि तु खञ्जेऽथ गव्यवाक् ॥ ३२३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.323
- नानार्थार्णवसंक्षेप भावआस्ये तु क्लीबमाचार्याः केचिदेनं प्रचक्षते । भावो लीलाक्रियाचेष्टाभूत्यभिप्रायजन्तुषु ॥ ८९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.892
- नानार्थार्णवसंक्षेप विलासलीलायां भावभेदे च स च स्याच्छ्लिष्टविक्रिया । विकुस्रस्तु समुद्रे च चन्द्रे चाथ विकारवाक् ॥ २०३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.203
- शब्दरत्नावली विहारविदारी रोगभेदे स्याच्छालपर्णीक्षुगन्धयोः । विवरं दूषणे गर्ते विसरः प्रसरे व्रजे ॥ विहारी भमणे स्कन्धे सुगतालमलीलयोः । शल्वरः(?) शङ्करम्लेच्छविशेषखलभित्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.101
- शब्दरत्नावली विलासविलासो हारभेदे स्याल्लीलायाञ्च पुमानयम् । विद्वानात्मविदि प्राज्ञे दैवज्ञेऽप्यभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.35
- शब्दरत्नाकर भावभावश्चेष्टाक्रियालीलासत्ताभिप्रायजन्तुषु । आत्मभावेन्द्रियज्ञानमनोविकृतिभूतिषु ॥ १९७१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1971
- वैजयन्ती भावभावो लीलाक्रियाचेष्टाभूत्यभिप्रायजन्तुषु । पदार्थमात्रे सत्तायामात्मयोनिस्वभावयोः ॥ ४३ ॥ Vaijayantī 6.1.43