मर्कटी
markaṭīस्त्री · fem.In 15 kośas: 23 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
प्रकीर्यः पूतिकरजः पूतिकः कलिमारकः ।करञ्जभेदाः षड्ग्रन्था मर्कट्यङ्गारवल्लरी ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आत्मगुप्ताजहाव्यण्डा कण्डुरा प्रावृषायणी ॥ ८६ ॥ऋष्यप्रोक्ता शूकशिम्बिः कपिकच्छुश्च मर्कटी ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
क्षुब्धस्तदर्गले तु स्यात्कुठरोप्यथ मर्कटी ।स्त्रियां प्रत्यर्गले नेत्रं क्लीबे व्यावर्तनं च तत् ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सैषा सुतिक्तघण्टाली कोशातक्यथ मर्कटी ।शूकशिम्बिः शूकशिम्बी शूकशिम्बा च वानरी ॥ ३९४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
धामार्गवोऽपि क्षवको मालाकण्टोऽपि मर्कटी ।रक्ते तत्राघट्टकः स्यात् क्षुद्रापामार्ग इत्यपि ॥ ४८६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अष्टापदो मर्कटी च जाली तज्जालके पुमान् ।आशाबन्धस्तद्विभेदास्तेषां भेदाश्च भूरिशः ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विषस्वेदा मर्कटी स्यादजीलाका हलाहलः ।वक्रकीटास्तत्प्रभेदा बहवोप्यथ वृश्चिकः ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कलिङ्गश्चोदकीर्या सुंतुं(?)षड्ग्रन्थो हस्तिचारणी ।वल्लीकरञ्जशार्ङ्गेष्टा(?) कासघ्नी करभण्डिका ॥कैडर्यश्च सुमन्तश्च मातृनन्दन एव च ।दन्तधावनकोऽङ्गारवल्लरी मर्कटी तथा ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अधःशल्यः क्षारमध्यो दुर्ग्रहो दुरतिग्रहः ।मर्कटी मर्कटकरा किणिही स्वरमञ्जरी ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
महावृषा मौसली स्यादात्मगुप्ता तु मर्कटी ।ऋष्यप्रोक्ता शूकशिम्बिः कण्डूरा प्रावृषायणी ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
च्युतिर्बुलिः कामरूपी मर्कटी च स्त्रियामिमे ।कामगेहं स्त्रीकरणं वराङ्गं शौक-धैनुके ॥ ६१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 स्त्री (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
घण्टा घोण्टा कुक्कुटिः शाटि-पट्यौराटिश्चाटिर्गृष्टि-विष्टी वटिश्च ।त्रोटिः कोटी कर्कटी पर्कटी चपोटा चोटी वर्चटी मर्कटी च ॥ ४५ ॥
शालिनी
genderस्त्रीfem.
कपिकच्छ्वामात्मगुप्ता कण्डुरा दुरभिग्रहा ।अजहा मर्कटी व्यण्डा कच्छुरा कपिकच्छुरा ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कपिकच्छूर्लाङ्गली तु स्वयंगुप्ता जहर्षभी ।आत्मगुप्ता मर्कटी च तुम्ब्यलाबूश्च कथ्यते ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शृगाली वञ्चकी क्रोष्ट्री वानरी मर्कटी प्लवी ।एणी कुरङ्गी हरिणी महिषी सैरिभी बला ॥ १४३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अपामार्गः सैकरिको मर्कटी पक्तिकण्टकः ।वराहकर्णी तुरगी हयगन्धा हयप्रिया ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कण्डूरा कण्डुराऽव्यण्डा कपिकच्छूर्जहाऽजहा ।ऋष्यप्रोक्ताऽऽत्मगुप्ता च मर्कटी प्रावृषायणी ॥ २०५४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अङ्गारमञ्जी षड्ग्रन्थो मर्कट्यङ्गारवन्नरी ।करञ्जभेदाश्चत्वारो विज्ञेया लोकतस्त्विमे ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कपिकच्छुः कपिकच्छूः कच्छुरा प्रावृषायनी ।शूकशिम्बा च कण्डूरा जहा ऋण्डा च मर्कटी ॥ऋष्यप्रोक्ता स्वयंगोप्ता स्वगुप्ता शूकपिण्डिका ।आत्मगुप्ता शूकपिण्डिः शूकपिण्डी कपिप्रभा ॥रण्डा मूषिकपर्णा स्यान्न्यग्रोधा सम्बरी वृषा ।प्रत्यक्श्रेणी सुतश्रेणी द्रवन्ती मूषिपर्णिका ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 पि (wrong syllable)
कपिकच्छुस्त्रीकपिकच्छूस्त्रीकच्छुरास्त्रीप्रावृषायनीस्त्रीशूकशिम्बास्त्रीकण्डूरास्त्रीजहास्त्रीऋण्डास्त्रीमर्कटीस्त्रीऋष्यप्रोक्तास्त्रीस्वयंगोप्तास्त्रीस्वगुप्तास्त्रीशूकपिण्डिकास्त्रीआत्मगुप्तास्त्रीशूकपिण्डिस्त्रीशूकपिण्डीस्त्रीकपिप्रभास्त्रीरण्डास्त्रीमूषिकपर्णास्त्रीन्यग्रोधास्त्रीसम्बरीस्त्रीवृषास्त्रीप्रत्यक्श्रेणीस्त्रीसुतश्रेणीस्त्रीद्रवन्तीस्त्रीमूषिपर्णिकास्त्री
genderस्त्रीfem.
मर्कटी पुंसि षड्ग्रन्थो गोजिह्वादार्विके समे ।शम्याकः कृतमालदीर्घकलिका वारेवतः प्रग्रहोराजद्रुश्चतुरङ्गलोऽपि च सुवर्णश्च स्युरारग्वधे ।नादेयी विदुलो रथाभ्रकुसुमौ वानीरशीतौ परि-व्याधो वञ्जुलवेतसौ च विदलश्चामी समाना नव ॥ ५०२ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderस्त्रीfem.
ऋश्यप्रोक्ताजडाध्यण्डा मर्कटी प्रावृषायणी ।शेफालिका तु निर्गुण्डी नीलिका सुवहा च सा ॥ ५४२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
… शुकशिम्बिस्तु मर्कटी ।शुकशिम्बा च … ॥ १०८ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
सूचिस्त्वयोऽर्गलैषा चेद्द्वारोर्ध्वे तूर्ध्वसूचिका ।मर्कटं मर्कटी सूची विष्कंभार्थमथांकुटः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कपिकच्छ्वां नखभेदेशाखामृग्यां कुरण्टी तु ।दारुमयपुत्रिकायांझिण्टीभेदे तु पुंसि स्यात् ॥ ४३ ॥
metre not recognised
doubtful
कवाटबन्धनार्थायाः सूचेर्विष्कम्भयन्त्रके ।मर्कटं मर्कटी चेति स्त्रियां त्वेव हि मर्कटी ॥ १३४५ ॥
अनुष्टुप्
meanings
आत्मगुप्ताख्यवल्ल्यां च करञ्जाख्यस्य शाखिनः ।भेदेष्वेकत्र भेदे च मुद्गभेदे तु पुंस्ययम् ॥ १३४६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
मर्कटी शूकशिम्बायां चक्राङ्ग्यां करजान्तरे ।अपामार्गस्य भेदे च धान्यभेदे तु मर्कटः ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
मोरटं गोर्नवे क्षीरेऽङ्कोटपुष्पेक्षुमूलयोः ।म्लिष्टं म्लाने कुवचने मर्कटी शूकशिम्ब्यऽपि ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
meaningsशूकशिम्बी
मर्कटी as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु लोमशाबाले च मूर्खेऽथ मुनौ सलोम्नि स्याल्लोमशो मद्रकवाचकश्च । कासीसकेऽन्त्ये जटिलाशृगाल्योः स्त्री शूकशिम्ब्यामपि मर्कटीषु ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.30.16