शीत
śītaपुं · masc.In 18 kośas: 37 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
विदुलो वेतसः शीतो वानीरो वञ्जुलो रथः ॥ ११३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
शीते तुषारः शिशिरः सुशीमः शीतलो जडः ।हिमोऽथोष्णे तिग्मस्तीक्ष्णस्तीव्रश्चण्डः खरः पटुः ॥ १३८५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ति (wrong syllable)
genderविadj.
शीतं गुणे तद्वदर्थाः सुषीमः शिशिरो जडः ।तुषारः शीतलः शीतो हिमः सप्तान्यलिङ्गकाः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
वानीरो वञ्जुलः शीतो विदुलो वेतसः स्मृतः ।गोक्षुरः स्थलशृङ्गाटः श्वदंष्ट्रा स्यात्त्रिकण्टकः ॥ २०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनद्धापुरुषो माषो जडकाण्डोऽप्यनेडकः ।शीतोलसोप्यनुष्णः स्यादनेडो मातृशासितः ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भृत्यः कडारो मन्दस्तु तुन्दोनुष्णोलसोपि च ।आलस्यः स्यात्परिमृजः शीतो दक्षस्तु पेलवः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वरतिक्तः पिचुमर्दः शीतो ज्येष्ठामलः पुनः ।छर्दनो हिङ्गुनिर्यासो महानिम्बस्तु कार्मुकः ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 चु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
शीतः शीतप्रियः पांशुः सुतिक्तो बहुकण्टकः ।कृशशाखो रक्तपुष्पः पित्तारिः कवचः पुनः ॥ ५३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीतं गुणे तद्वदर्थं सुषीमः शिशिरो जडः ।तुषारः शीतलः शीतो हिमः सप्तान्यलिङ्गकाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
धूमरी धूममहिषी कुहरिर्दिग्वगुण्ठनम् ।शिशिरं शीतलं शीतं सुशीतमहिमास्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्पार्शनः स्पर्शनः स्पर्शस्त्वङ्मयः स चतुर्विधः ।उष्णः शीतः कठोरश्च मृदुस्तद्वत्त्वमी त्रिषु ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
genderपुंmasc.
वार्तं दुरितं पृषत्तु बिन्दौजगन्महत्सूनृत जृम्भिते च ।अङ्गारितं यातु च शीतमत्या-हितं च वाहित्थवदुक्थ-गूथे ॥ १०० ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 1, syllable 4 रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वसन्तकुसुमः शेलुः कफेलुर्लेखशाटकः ।विषघाती बहुवारः शीत उद्दालकः सेलुः ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
गन्धपुष्पो गुच्छफलोऽम्बुजातः कच्छपाल्यपि ।वेतसे विदुलः शीतो नदीकूलप्रियो रथः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 गु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पीलौ स्रंसी सहस्राङ्गी शीतः करभवल्लभः ।गुल्मारिर्गुडफलश्च तस्मिंस्तु गिरिसंभवे ॥ १३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 फ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वानीरः शीतविदुलौ पिचुलो झाबकः समौ ।नीपः कदम्ब आख्यातः ककुभे त्वर्जुनो मतः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तुषारः शीतलः शीतो हिमोऽपि कथितो बुधैः ।उष्णस्तीव्रः खरस्तीक्ष्णः पटुतिग्मौ मनागथ ॥ २७८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वृन्तं शीताश्मन्तभूतानि वार्त्तंतूस्तं तुन्दं गोदमुक्थं कुशीदम् ।वृन्दाच्छोदे शिल्पतल्पास्पदानिवाहित्थं स्यात्कूर्परूपे पदं च ॥ ९१ ॥
शालिनी
genderक्लीneut.
रङ्गं चङ्गं त्रपुः शीतं नागं सर्पाह्वसीसके ।अभ्रकं गगनाकाशौ गन्धकं शक्तिशुक्रकम् ॥ २४९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शोचिर्दीप्तिर्महो वर्चो रोचिर्भा रुग्रुचिर्वसुः ।शिशिरः शीतलः शीतस्तुषारश्च हिमो जडः ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वेतसो वञ्जुलः शीतो विदुरो विदुलो रथः ।अभ्रपुष्पश्च वानीरश्चेति नामानि सन्ति वै ॥ २००३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderविadj.
निशातं निशितं शातं शीतं क्ष्णुतञ्च तेजितम् ॥ २६९८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
शीतं गुणे तद्वदर्थाः सन्त्येते वाच्यलिङ्गकाः ।सुषीमः शीतलः शीतस्तुषारः शिशिरो हिमम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वेतसः शीत-वानीर-वञ्जुला विदुलो रथः ।अभ्रपुष्पो गन्धपुष्पो रथाभ्रो वेतसीत्यपि ॥परिव्याधश्च विदुलो नादेयी जलवेतसे ।शोभाञ्जनः शिग्रूतीक्ष्नौ गन्धगन्धकमोचकाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुम्भोलूखलकं कुम्भमनूखलकमित्यपि ।बहुवारः शेलुशीतौ श्लष्मातो बहुवारकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वातकोऽशनपर्णी च शीतः शीतलवातकम् ।शीतकं शनपर्णी च सनपर्ण्यपराजिता ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चाटुकारे चक्र-गण्डावपि, स्परिशः स्पर्शवत् ।शिशिरे शीतलः शीतः सुसीमश्च सुषीमवत् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 शः (wrong syllable)
genderविadj.
हिमानी हिमसंघाते शिशिरः शीतलो जडः ।हिमः शीतस्तुषारश्च षडमी तद्वदर्थकाः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कुलवृक्षो रज्जुदारुरुद्दालो बहुवारकः ।शीतः श्लेष्मातकः शेलुर्विषघ्नो द्विजकुत्सितः ॥ ४८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मर्कटी पुंसि षड्ग्रन्थो गोजिह्वादार्विके समे ।शम्याकः कृतमालदीर्घकलिका वारेवतः प्रग्रहोराजद्रुश्चतुरङ्गलोऽपि च सुवर्णश्च स्युरारग्वधे ।नादेयी विदुलो रथाभ्रकुसुमौ वानीरशीतौ परि-व्याधो वञ्जुलवेतसौ च विदलश्चामी समाना नव ॥ ५०२ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
चन्द्रिका चन्द्रशाला स्यान्नीहारः खनिशाजलम् ।शीतं तु शीतलं पत्रहिमं तु हिमदुर्दिनम् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शीतेऽभ्रपुष्पो वानीरो वञ्जुलो वेतसो रथः ।विदुले प्रिय आम्राते द्वौ पीतनकपीतनौ ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीतले शीकरः शीतः सुषिकः सुषिमो जडः ।समीकः सोलिकः सोलः स्कन्दोलो मेकलस्तलः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सीता स्त्रियां लाङ्गलपद्धतौ स्यात्रामाङ्गनायां सुरनिम्नगायाम् ।आकाशनद्यां त्रिषु मारिते स्या-च्छीतोऽभ्रपुष्पे बहुवारके च ॥ ४४ ॥
इन्द्रवज्रा
doubtful
स्याज्जानकीलाङ्गलरेखयोः स्त्रीहिमेऽन्तिमे तद्वति तु त्रिलिङ्गः ।मन्दक्रिये चाथ चितं त्रिषु स्या-देकीकृतं संहतिचित्ययोस्तु ॥ ४५ ॥
उपजातिः
doubtful
श्लेष्मातके वेतसे च शीघ्रो ना मारुते त्रिषु ।क्षिप्रे क्लीबं त्वसत्त्वे चेत्याहुरेकेऽथ शीरवाक् ॥ १३७४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वानीरे बहुवारे च शुक्तिः शङ्खे नखेऽपि च ।श्वेता सिता वचाशङ्खाविदारीपाटलाभिदि ॥ १८६ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वेतसेऽपि च शीतो ना शुक्तं पूताम्लनिष्ठुरम् ।शितिर्भूर्जे सिते कृष्णै श्रीमन्तौ तिलकेश्वरौ ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsवेतस
शीत as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश हिमहि[68]मं चन्दनमाख्यातं हिमं शीततुषारयोः । क्षेमं शुभे च गोरक्षे गन्धे लब्धानुरक्षणे ॥ Dharaṇikośa 24.2.2
- कोषकल्पतरु अवश्यायशीते त्ववश्यायमुशन्ति गर्वे वृन्दे च युद्धे समुदाय उक्तः । स्यात्संपरायः समरे विपत्तौ तथायतौ चाथ निरामयः स्यात् ॥ ८३ ॥ Koṣakalpataru 6.26.83
- कोषकल्पतरु शिशिरशीतेऽन्यवत्स्याद्वशिरः किणिह्यां शिन्धूद्भवे चेभकणासु न स्त्री । स्यान्मूषके ना शुषिरोऽन्तिमे तु वंश्यादिवाद्ये विवरेऽपि तद्वत् ॥ १२ ॥ Koṣakalpataru 6.27.12
- कोषकल्पतरु शीतलकासीसके चासनपर्णिकायां शीतेऽन्यवत्स्यात्प्रमदे तु शत्रौ । कल्लोल उल्लोलकवाचकश्च ज्योत्स्न्यां पटोलो द्वितयेऽम्बरे ना ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.28.36
- नानार्थार्णवसंक्षेप शिशिरसम्बन्धि तत्र त्रिः शीतगुणे तु शिशिरः पुमान् । त्रि तु तद्वति शैखाख्ये त्वृतुभेदे नृशण्डयोः ॥ १८२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1826
- परमानन्दीयनाममाला तुषारतिलकं च ललामे स्याद्रुचके तिलकालके । क्लोमचित्रकयोश्चाथ तुषारः शीतशीकरौ ॥ २२८ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.15.228
- शिवकोष हिमसोमा ब्राह्मीसोमराजाकुण्डलीषु पुमाञ्जले । कर्पूरसोमलतयोर्हिमं कर्पूरशीतयोः ॥ ३३४ ॥ Śivakoṣa 20.1.334
- शब्दरत्नावली हिमकर्पूरवसुभिन्नीर कपि सोमलतासु च । हिमं शीते मलयजे क्लीबं स्याच्छीतलेऽन्यवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.29
- शब्दरत्नावली सुषीमसम्भ्रमः पुंसि संवेगादरयोः साध्वसेऽपि च । सरमा राक्षसीभेदे कुक्कुर्यामपि च स्त्रियाम् ॥ सुषमाऽत्यन्तशोभायां स्त्री मनोज्ञे समे त्रिषु । सुषीमो नागभेदे ना मनोज्ञशीतयोस्त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.44
- त्रिकाण्डशेष हिमसीमा वाटे स्थितौ क्षेत्रे हिमं शीतलशीतयोः । Trikāṇḍaśeṣa 3.3.318