रथ
rathaपुं · masc.In 24 kośas: 44 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 30 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
विदुलो वेतसः शीतो वानीरो वञ्जुलो रथः ॥ ११३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
हस्त्यश्वरथपादातं सेनाङ्गं स्याच्चतुष्टयम् ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अनः शताङ्गः शकटः स्यन्दनः कथ्यते रथः ।गन्त्री कम्बलिवाह्यस्तु कूवरी च निगद्यते ॥ ४४४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरग्वधे वालभीलुः सिते तु विधुलो रथः ।कपित्थो मन्मथश्च स्यादरिष्टे तु च फेनिलः ॥ २०८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सैरिको भोगभूमिः स्यादमर्त्यभवनं गिरिः ।देवा निलिम्पा मरुतः सुराः सूर्या बुधा रथाः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दतो रदा भक्षमल्लाः खरवोदंशका रथाः ।पुंसि क्लीबे च दशनाश्चत्वारस्तेषु मध्यगाः ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तिला नागस्तथा दासी रथः पृथ्वी गृहा अपि ।कन्या धेनुश्च कपिला दानान्येतानि वै दश ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हस्त्यश्वरथपादातं सेनाङ्गं स्याच्चतुष्टयम् ।षडङ्गं भारिकस्वाभ्यां वारदैशिकयोद्धृभिः ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रथो गजोऽश्वः पादातः सेनाङ्गं स्याच्चतुर्विधम् ।युद्धार्थे चक्रवद्याने शताङ्गः स्यन्दनो रथः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निर्यासगुल्फकेशानां पतद्ग्रहकुठारयोः ।रथाशनिश्वेतकण्टकफासीनामरेरपि ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
फडचुडगुडानां च तथैव फणशाणयोः ।वारिपर्णस्य गर्तस्य रथाजमोदयोरपि ॥ ११८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 चु (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 ज (wrong syllable)
genderपुंस्त्रीm. f.
उदुम्बरममं(यं?)त्वौदुम्बरं तद्विकृतौ त्रिषु ।वेतसो वुगुले(?)शीतो वञ्जुलो व्योमपुष्पकः ।वानीरो गन्धपुष्पश्च सुषेणः कलनो रथः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बलस्थितिर्निवेशं स्याच्छिबिरं च नपुंसके ।हस्त्यश्व-रथ-पादातं सेनाङ्गं स्याच्चतुष्टयम् ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आश्वर्कस्त्वथ चारः स्यात्तुरगी सादि-सादिनौ ।अश्वस्य विक्रयी यः स्यात्स हेलारुक उच्यते ।द्वयो रथः स्यन्दनोऽस्त्री शताङ्गश्चङ्कुरस्तथा ।पद्वः सांग्रामिके याने[117b] चक्रशालिन्यथेतरत् ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
इन्द्रियार्थ-रथ-वायु-रदानांकण्ठ-देश-रस-गण्ड-नदानाम् ।ओष्ठ-कोष्ठमिति-धान्य-कचानांपाणि-पाणिज-कुठार-कुचानाम् ॥ ५ ॥
स्वागता
genderपुंmasc.
आदि ना किरणे समुद्भेपतितगवाद्युद्धरणयष्टौ च ।ईतिश्च गर्मुन्निरये तु दुर्गति-र्हस्तस्तु भे मेथितिथी रथस्तथा ।तथाजमोदोपि च कन्दुरीरितोनेमौ प्रधिः स्यादिषुधिर्विधोपि च ॥ २५ ॥
upajati 12metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
एतेषां तृतीयाप्रकृतिः तृतीया स्थाने नपुंसकस्य दृष्टत्वात् पातालादीनि तृतीयाप्रकृतीनि विद्धि जानीहि । यथा इदं पातालं रसातलम् । जालं मत्स्यबन्धनं गवाक्षश्च । मलं पापम् । खलं मर्दनस्थानं व्रीहीणाम् । कपालं मस्तकास्थि खण्डं च । शैवालं जलसम्भवम् । शीलं विनयः[य] । नालं पद्मादीनाम् । चीरं जीर्णवस्त्रम् । चीवरं भिक्षाप्रावरणम् । वियदाकाशम् ।मुण्डनितम्बक्षपगुल्मसान्वङ्कवंशपूगशङ्खरथाश्च पुंसि स्युः ।जघनाम्बरफलमूलाङ्गानि तु विमुच्य ॥ ३८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
गन्धपुष्पो गुच्छफलोऽम्बुजातः कच्छपाल्यपि ।वेतसे विदुलः शीतो नदीकूलप्रियो रथः ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 गु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अस्मिंश्चक्रयुते गन्धः शताङ्गः स्यन्दनो रथः ।वहित्रं वाहनं चास्मिंश्चतुरस्रे सकूबरे ॥ १८५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करवीरो हयमारो बदर्यां कुवली स्मृता ।कर्कन्धुः कोलिरप्यत्र वेतसो वञ्जुलो रथः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 य (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पताका वैजयन्ती च केतनं ध्वज उच्यते ।पत्ती रथो गजो वाजी सेनाङ्गं तु चतुर्विधम् ॥ ३६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
युद्धार्थं चक्रवद्यानं विशेषोऽयं विभाव्यताम् ।स्यन्दनस्तु शताङ्गः स्यात्कर्णीरथरथावपि ॥ ३६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हस्तदन्तनखौष्ठान्धुगुच्छगुल्फपतद्ग्रहाः ।स्तननाककपोलारिरसवोलरथाः समाः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किटश्चपेटो गुडशुण्डशाणागर्ताजमोदौ रथवारिपर्णौ ।कुठारहारौ शफरो मसूरोवर्ध्रो विधो मुद्गरनालिकेरौ ॥ १११ ॥
उपजातिः
genderपुंस्त्रीm. f.
अश्वारोहो वाजिपालः सादी गन्धर्वधर्मवित् ।गोयानं शकटं षाड्गं हयगं स्यन्दनं रथः ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
योग्यं चास्मिन् चक्रयुते शताङ्गः स्यन्दनो रथः ।वहित्रं वहिनं चास्मिन् चतुरश्रे सकूबरे ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अश्वा वामी च वडवा किशोरो बालघोटकः ।अनश्च शकटो गन्त्री शताङ्गः स्यन्दनो रथः ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पत्ती रथो गजो वाजी स्यात् सेनाङ्गं चतुर्विधम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
युद्धार्थे चक्रवद्याने शताङ्गः स्यन्दनस्तथा ।रथश्चाथ पुष्परथः क्रीडार्थो यश्च क्रियते ॥ १२२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वेतसो वञ्जुलः शीतो विदुरो विदुलो रथः ।अभ्रपुष्पश्च वानीरश्चेति नामानि सन्ति वै ॥ २००३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वेतसः शीत-वानीर-वञ्जुला विदुलो रथः ।अभ्रपुष्पो गन्धपुष्पो रथाभ्रो वेतसीत्यपि ॥परिव्याधश्च विदुलो नादेयी जलवेतसे ।शोभाञ्जनः शिग्रूतीक्ष्नौ गन्धगन्धकमोचकाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपावृत्तश्च त्रिष्वेते समे लुठनवेल्लने ।शताङ्गस्यन्दनरथा युद्धमाने तु चक्रिणि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कौटजः कुटजः कोटी, तत्फले त्विन्द्र-भद्रतः ।यवं कलिङ्गं कलिङ्गा, वेतसे वेतसी रथः ॥ १५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मर्कटी पुंसि षड्ग्रन्थो गोजिह्वादार्विके समे ।शम्याकः कृतमालदीर्घकलिका वारेवतः प्रग्रहोराजद्रुश्चतुरङ्गलोऽपि च सुवर्णश्च स्युरारग्वधे ।नादेयी विदुलो रथाभ्रकुसुमौ वानीरशीतौ परि-व्याधो वञ्जुलवेतसौ च विदलश्चामी समाना नव ॥ ५०२ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
अन्तःपुराङ्गनास्वन्तःपुरिका अवरोधिकाः ।सेनाङ्गं रथहस्त्यश्वपादातं स्याच्चतुर्विधम् ॥ १३१२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रथनिकुरुम्बे रथ्या रथकट्या स्यन्दनः शताङ्गरथौ ।पुष्परथः क्रीडार्थः समरार्थः सांपरायिकोऽसौ स्यात् ॥ १३१३ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
आप्यायनी वासुदेवश्चोर्ध्वदन्तस्त्रिमातृकः ।रथः कपर्दी भुवनं मन्त्रेश ओ-स्वरः स्मृतः ॥ १५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हंससाचिः क्षुद्रहंसः क्षयिस्तु कुवलायिकः ।चक्रवाको रथः कोकश्चक्रश्चक्राह्वयाह्वयः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शीतेऽभ्रपुष्पो वानीरो वञ्जुलो वेतसो रथः ।विदुले प्रिय आम्राते द्वौ पीतनकपीतनौ ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
योग्यं चास्मिंश्चक्रयुते शतांगः स्यन्दनो रथः ।वहित्रं वहनं चास्मिंश्चतुरश्रे सकूबरे ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रथ as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश स्यन्दनराधनं तोषणे प्राप्तौ साधने राधनं विदुः । स्यन्दनं क्षरणे नीरे स्यन्दनौ रथपादपौ ॥ Dharaṇikośa 19.2.47
- धरणिकोश तार्क्ष्यतार्क्ष्ये शैलाञ्जनं ज्ञेयं तार्क्ष्यः स्याद्गरुडाश्वयोः । तार्क्ष्यो रथेऽश्वकर्णाख्यवृक्षे च रविसारथौ ॥ Dharaṇikośa 25.3.8
- कोषकल्पतरु स्यन्दनरथेऽस्त्रियां स्यन्दनमादिमे द्रौ स्यात्क्रन्दनं रोदनं सम्मदार्थम् । स्याद्वर्धनं छेदनवृद्धिवाचि वार्धानिकायां पुनरङ्गना स्यात् ॥ ५४ ॥ Koṣakalpataru 6.21.54
- कोषकल्पतरु ध्वजिन्अर्थी विवादिन्यपि सेवके च स्याद्याचकेऽसौ कथितश्च पुंसि । रागी तु रक्ते परवच्च कम्रे ध्वजी तु शैले रथविप्रयोश्च ॥ ८२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.82
- कोषकल्पतरु नेत्रनेत्रं तु न स्त्री नयने च वस्त्र- भेदे द्रुमूले रथवस्तिनाड्योः । मथो गुणेऽन्यत्र तु नेतृवाची क्षेत्रं तु केदारशरीरयोः स्यात् ॥ ३४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.34
- कोषकल्पतरु अङ्कुरखगद्रुभेदे च गिरौ चले तु विशेष्यगः स्यादथ चाङ्कुरोऽपि । रथे तरौ योषिति नाङ्कुरः स्या- दङ्कूरवद्रोम्णि जले च रक्ते ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.9
- कोषकल्पतरु उपह्वरउपह्वरः स्यान्निकटे रहोर्थे क्लीबे रथे ना परवत्पुनः स्यात् । अभ्यर्णगन्तव्य इहापि देशे- ऽथेन्दीवरं नीलसरोरुहेऽन्त्ये ॥ १ ॥ Koṣakalpataru 6.27.1
- कोषकल्पतरु पद्वपद्वो रथे स्यादपि भूमिलोके बह्व(प्राध्व)स्तु मार्गे महति त्रिलिङ्गः । अश्वस्तुरङ्गे नरभिद्यपि स्यात् विश्वे तु पुं भूम्नि सुरप्रभेदे ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.29.3
- नानार्थार्णवसंक्षेप द्वैपद्रुतं विलीने शीघ्रे च व्यवदीर्णेऽप्यथो रथे । द्वीपिचर्मावृते द्वैपं द्वीपिनोऽवयवे तथा ॥ १२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.12
- नानार्थार्णवसंक्षेप तार्क्ष्यताम्रा तु स्त्री कृष्णलाख्यवल्ल्यां तार्क्ष्यस्तु ना रथे । गरुडे शैलजे विष्णौ विष्णोर्वामनविग्रहे ॥ ५२७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.527
- नानार्थार्णवसंक्षेप वक्रिदशायां ना तु धातौ स्याद्वसा(पा?वा)दादिके तथा । वक्रिः पर्शुसमाख्येऽस्थ्नि पार्श्वस्य स्त्री पुमान् रथे ॥ ११९७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1197
- नानार्थार्णवसंक्षेप वेल्लितलीनेऽथ वेल्लितं वक्रे कम्पिते स्याद्रथे पुनः । व्याघ्रचर्मावृते ज्ञेयो वैयाघ्रो व्याघ्रयोगिनि ॥ ५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.56
- नानार्थार्णवसंक्षेप चङ्कुरना तु चन्द्रे हस्तिनि तु द्वयोः पुंसि तु चङ्कुरः । रथे भगाङ्कुरे च द्वे पुनर्दैत्येऽथ चङ्क्रमः ॥ ७१२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.712
- नानार्थार्णवसंक्षेप शताङ्गआरभ्य पञ्चमे भागे शकुटाथ शकोटवाक् । बाहौ ना भेद्यवच्छक्ते शताङ्गस्तु रथे पुमान् ॥ १७८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1785
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्यन्दनतिमिशाख्यद्रुमे क्ली तु स्यन्दनं स्रवणे जले । रथे तु ना स्यन्दनी तु स्त्रीलिङ्गा स्याद्ग्रहभ्रमे ॥ १८७६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1876
- नानार्थार्णवसंक्षेप देवरथदेवानां च रथे ज्ञेयो देवधूपन्तु गुल्गुलौ । देवानामपि धू? स्यादिति ना??दो विदुः ॥ ६४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.64
- नानार्थार्णवसंक्षेप आरोहणआभोगे चाथ पुंसि स्यादारोहण इति ध्वनिः । रथे क्ली त्वधिरोहस्य साधने चाधिरोहणे ॥ ६० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.60
- नानार्थार्णवसंक्षेप चक्रपादचतुर्वर्गः पुमान् धर्मकामार्थादिचतुष्टये । समासादिकमुन्नेयं चक्रपादस्तु ना रथे ॥ २१९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.219
- परमानन्दीयनाममाला यामूर्बन्धवेश्मनोर्योऽथ ब्रह्मवातयमेषु च । यं जले या रमायात्रोः खट्वाङ्गरथयोरपि ॥ ३५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.35
- परमानन्दीयनाममाला चक्रिन्चर्चा देव्यां च निन्दायां चिन्तायां स्थासकेऽपि च । चक्री कोके कुलालेऽपि सार्वभौमे रथे हरौ ॥ १७९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.11.179
- परमानन्दीयनाममाला चक्रपादचत्वरेऽप्यग्रजे [पुंसि?] चक्रपादो रथे पुनः । चतुष्पदस्तुरंगादौ स्त्रीणां च करणान्तरे ॥ १८७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.11.187
- परमानन्दीयनाममाला पत्रिन्पत्राणां निचये योग्ये पत्री बाणे खगे रथे । श्येने पालिः स्मृता सेतौ कर्णपाल्यां स्थितौ ततौ ॥ २८९ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.289
- शिवकोष वानीरवानीरः कपिचूते रथे विदारीक्षुगन्धायाम् । सौम्यायां च विचित्रो वरचित्रे चित्रशोके च ॥ ४१३ ॥ Śivakoṣa 22.3.413
- शब्दरत्नावली ध्वजिन्तोदनं व्यथने तोत्रे दंशनं वर्मदंशयोः । दर्शनं दर्पणे शास्त्रे नयनस्वप्नबुद्धिषु ॥ दमनः कुसुमे वीरे उपशान्तेऽपि कुत्रचित् । दशनः शिखरे दन्ते कवचे तु नपुंसकम् ॥ दहनो दुष्टचेष्टाग्निभल्लाते चित्रकेऽपि च । दृशानं तेजसि क्लीबं स्यात्पुमांस्तु विरोचने ॥ देवनन्तु जिगीषायां स्यात्क्रीडाव्यवहारयोः । अक्षेषु देवनः पुंसि सेवायामपि देवना ॥ ध्वजी रथे च भूदेवे भये सर्पे धराधरे । धन्वी ककुभवृक्षे स्यादर्जुने च धनुर्धरे ॥ धन्व क्लीबे स्थले चापे धन्वा ना मरुदेशके । धमनो नालभेदे भस्त्राध्मापकक्रूरयोस्त्रिषु ॥ धमनी च शिराहट्टविलासिन्योरपि स्त्रियाम् । धावनन्तु गतौ शुद्धै पृश्नीपर्ण्यान्तु धावनी ॥ धाम गेहे तनौ रश्मौ स्थाने प्रभावजन्मनोः । नन्दनं वासवोद्यानं पुमानात्यजहर्षयोः ॥ नन्दी हरद्वारपाले कन्दवाले वटद्रुमे । नन्दिन्युमाधेनुभेदगङ्गाननान्दृषु स्त्रियाम् ॥ नलिन्याकाशगङ्गायां पद्मिन्यां कमलाकरे । अम्भोरुहे तु न पुमान् नीलिकायां नपुंसकम् ॥ निदानं वत्सदामादिकारणे क्षयकारणे । निधनं नाशकुलयोः प्रधनं युधि दारुणे ॥ पवनं स्यात्कुम्भकारपाकस्थाने नपुंसकम् । स्यात्पुमांस्तु जगत्प्राणे निष्पावे प्रयतेऽपि च ॥ प्रधानं प्रकृतिप्रज्ञामहामात्यपरात्मसु । एकत्वे चोत्तमे क्लीबं वाच्यलिङ्गन्तु कुत्रचित् ॥ पद्मिनी स्त्रीविशेषे स्यात्पद्मसङ्घे सरोऽम्बुजे । प्रसन्ना स्त्री सुरायां स्यात्सन्तुष्टामलयोस्त्रिषु ॥ प्रसूनं पुष्पफलयोः क्लीबं जाते तु वाच्यवत् । पत्री पत्ररथे श्येनेऽत्रिकाण्डे रथिके त्रिषु ॥ पर्व स्यादुत्सवे ग्रन्थौ प्रस्तावचिह्नभेदयोः । स्याद्दर्शप्रतिपत्सन्धौ विषुवत्प्रभृतिष्वपि ॥ पक्ष्मसूत्रांशमुद्रादिकिञ्जल्कनेत्ररोमसु । पाठीनः पाठके मीनभेदे च गुग्गुलुद्रुमे ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.57
- शब्दरत्नावली स्पन्दनसंस्थानं मरणाकृत्योः सन्निवेशे चतुष्पथे । स्पन्दनं क्षरणे नीरे रथेऽस्त्री तिनिशे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.91
- शब्दरत्नाकर स्यन्दनबदरे देशभेदे ना स्यन्दनो रथवृक्षयोः । संगरस्तु प्रतिज्ञायां विपत्त्यां सांपरायिके ॥ २१८४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2184
- शब्दरत्नाकर चक्रपादअर्कानलौ चित्रभानू चक्रपादो रथेभयोः । जने देशे जनपदः चन्द्रेऽक्रेऽग्नौ तमोनुदः ॥ २२०९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2209
- तन्त्राभिधान ममातङ्गमालिनी बिन्दुः श्रवणाभं रथो वियत् ॥ १३८ ॥ Tantrābhidhāna 2.42.138
- त्रिकाण्डशेष स्यन्दनऋतौ स्नाने च सवनं मारणेऽपि समापनम् । स्यन्दनं स्रवणे ना तु रथे तिनिशपादपे ॥ २६९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.269
- वैजयन्ती चक्रपादघनाघनो मत्तगजे वासवे वार्षुकांबुदे । चक्रपादौ रथगजौ चित्त्रभानू इनानलौ ॥ २२ ॥ Vaijayantī 8.1.22