व्यथा
vyathāस्त्री · fem.In 14 kośas: 12 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
मनसः कर्म संकल्पः स्यादथो शर्म निर्वृतिः ।सातं सौख्यं सुखं दुःखं त्वसुखं वेदना व्यथा ॥ १३७० ॥पीडा बाधार्तिराभीलं कृच्छ्रं कष्टं प्रसूतिजम् ।आमनस्यं प्रगाढं स्यादाधिः स्यान्मानसी व्यथा ॥ १३७१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पीडा बाधा व्यथा दुःखमामनस्यं प्रसूतिजम् ।स्यात्कष्टं कृच्छ्रमाभीलं त्रिष्वेषां भेद्यगामि यत् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
यातना कारणा प्रोक्ता कारा बन्धनमुच्यते ।आबाधा वेदना दुःखमर्तिः पीडा व्यथा तथा ॥ ६२६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्यात्पीडनं विडहनं पीडा पीडिश्च पीड्यपि ।अतिरार्त्तिर्व्यथा पीडा बाधौ पुंसि स्त्रियामुभौ ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
क्लीबे दुःखमकं कलाकल अमानस्याऽऽमनस्ये तथा-ऽऽभीलं स्याद्गहनं प्रगाधमुदितं कष्टं च कृच्छ्रं समम् ।तृप्रः सूतिजकक्षसत्रमसुखं पुंस्याधिरर्त्तिः स्त्रियाम्आबाधाऽपि च वेदना निगदिता पीडा च बाधा व्यथा ॥ ४८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderस्त्रीfem.
श्रवणा श्रवणशीर्षा प्रव्रजिता तपस्विनी ।महाश्रावणिकायां तु व्यथा कदम्बपुष्पिका ॥ २१६ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
सौख्यं सातं तथा दुःखं पीडा स्यादर्तिवेदने ।कष्टं कृच्छ्रं व्यथा बाधा स्यादाभीलं तथाशुभम् ॥ २६० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दुःखं कष्टं व्यथा पीडा वेदना यातनासुखम् ।कृच्छ्रं बाधार्तिराभीलं विधुरं व्यसनं विपत् ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दुःख व्यथाऽसुखं पीडा बाधा बाघश्च वेदना ।आमनस्यममानस्यं प्रगाढञ्च प्रसूतिजम् ॥ २४९२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पीडा कष्टं व्यथा दुःखं अर्तिरार्तिश्च पीडनम् ।आबाधा बाधनं बाधा कृच्छ्रं दुःखं प्रसूतिजम् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अलक्ष्मीनिर्ऋतिज्येष्ठा विष्टिराजूरथ व्यथा ।पीडा बाधा कारणा स्याद्यातना तीव्रवेदना ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सख्यं साप्तपदीनं स्यात् कौतुकं तु कुतूहलम् ।कौतूहलं विनोदश्च दुःखं पीडाव्यथार्तयः ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रतेर्भिनत्तिर्व्यथार्थाविष्कृत्योः स्फुटने निरः ।समः सरित्संगमे स्यात्प्रान्मातङ्गमदस्रुतौ ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsप्रतिभिनत्ति
आङस्तङ्किर्व्यथाताप-शङ्कासु मुर[ज]ध्वनौ ।जन्म[215b]नि स्याद्रोहतीति प्रादुर्भावेऽपि रोहति ।खच्ञाति जायते हिठ्णात्यपि मूलयते भवेत् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
meaningsआतङ्कते
चण्डौषधिः खरश्चण्डो दण्डौ सैन्यार्कपार्श्वगौ ।व्यथा कृपा च पीडे द्वे पाण्डुः कुन्तीपतौ सिते ॥ ११३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपीडा
व्यथा as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप पीडापीडा कृपाशिरोमालाव्यथासु प्रीतिवाक् पुनः । प्रेम्णि हर्षेऽप्यथ प्रेक्षा प्रज्ञायां नृत्तदर्शने ॥ ७० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.70
- नानार्थार्णवसंक्षेप दुःखदुर्गा द्रुणी तु कच्छप्यां स्त्री मौर्व्यां तु द्रुणाथ नप् । द्रुणं धनुषि दुःखं तु क्ली व्यथायामथ त्रिषु ॥ ६०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.608
- परमानन्दीयनाममाला रुच्रक्षणादित्ययो रीस्तु भ्रमे रूग्रुचिवाञ्छयोः । घृणिरुग्व्यथयोश्चपि रे हूतावव्ययं स्मृतम् ॥ ३७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.37