सत्र
satraक्ली · neut.In 14 kośas: 20 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
गवां संदानिनी चाथावेशनं शिल्पिनां च षण् ।स्यान्मार्गे जलपानस्य प्रपा सत्री प्रतिश्रयः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इज्या स्त्रियां पुंसि मेनो धर्मो ना सत्रमस्त्रियाम् ।बर्हिः क्लीबे वितानं स्यादस्त्रियां च धृतिः स्त्रियाम् ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अरण्यमस्त्री कान्तारं षण्डो वाप्यटवी स्त्रियाम् ।क्लीबे चेल्कं वनं सत्रं गहनं विपिनं तलम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सायेन्द्रियकिशलयखेयद्रुवययोरपि ।भयद्वापरयोः क्षेत्रसत्रयोरजिरस्य च ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 य (wrong syllable)
genderक्लीneut.
क्लीबे दुःखमकं कलाकल अमानस्याऽऽमनस्ये तथा-ऽऽभीलं स्याद्गहनं प्रगाधमुदितं कष्टं च कृच्छ्रं समम् ।तृप्रः सूतिजकक्षसत्रमसुखं पुंस्याधिरर्त्तिः स्त्रियाम्आबाधाऽपि च वेदना निगदिता पीडा च बाधा व्यथा ॥ ४८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
अरण्यमस्त्री विपिनं कान्तारं समजं त्रसम् ।गहनं गुहिनं वार्क्षं सत्रं षण्डं च काननम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बर्हिर्वितानमस्त्री स्या[99a]त्सत्रमिज्याथ यज्ञियम् ।यज्ञकर्मोचितमथ कुण्डपाय्यः ससोमकः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
चित्यं चैत्यं माल्यं गद्यं पद्यं कवेः काव्ये ।क्षेत्रं सत्रं शिबिरं स्फारमगारं कलत्रमभ्रं च ॥ ६ ॥
उद्गीतिः
genderक्लीneut.
यावानिति समुच्चयो कश्चिद्यस्त्रान्तः शब्दः स नपुंसके बोद्धव्यः । पुत्रमन्त्रश्वित्रशब्दान् वर्जयित्वेत्यर्थः । यथा । सूत्रं शस्त्रं शास्त्रं मित्रं पत्रं पवित्रं च । गात्रं पोत्रं पात्रं दात्रं सत्रं परित्रं चेत्यादि । अयं पुत्रः सुतः । अयं मन्त्रो होमवाच्यो वेदश्च । हि शब्दोऽनुक्तसमुच्चयार्थः ।तेन छत्रछात्रविष्णुमित्रादीनां पुंस्त्वप्राप्तेः सिद्धिः । अयं छत्रो नर्त्तकः आतपवारणवाचकस्य छत्रशब्दस्य नपुंसकतैव । इदं छत्रं वर्षातपवारणम् । अयं छत्रोऽध्येता । अयं विष्णुमित्रः कश्चित्पुरुषः ।यात्रामात्राभस्त्रादंष्ट्रा विद्यात् स्त्रियां वरत्रा च ।इदूदन्तं यच्चैकाच् शरद्दरद्दृषत्प्रावृषश्चैव ॥ १२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
सवनैस्त्रिभिरेकाहास्तैरावृतैरहर्गणाः ।ते दीक्षितैः कृताः सत्राण्यहीना याजकैः कृताः ॥ १२६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 वृ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
प्रस्तारो गहनं षण्डं दवदावावपीरितौ ।सत्रं क्लीबेऽटवी स्त्री स्याद् झषः स्यात्तृणयुग्वने ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शयनीयं त्रिसन्ध्यं च सायखेयेन्द्रियाण्यपि ।भयं किशलयं सत्रकलत्रद्वापराणि च ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
यज्ञो यागः क्रतुः सत्रं सप्ततन्तुर्मखोऽध्वरः ।होमो होत्रं वषट्कारो हवनं देवतर्पणम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अम्बरमंशुकं वस्त्रं वासश्च वसनं पटः ।आच्छादनं च सिक् सत्रं चीरं चेलं च कर्पटम् ॥ १०८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
यज्ञो यागो मखो मन्युः स्तोमश्च संस्तरः सवः ।सप्ततन्तुः क्रतुः सत्रं वितानं बर्हिरध्वरः ॥ १३६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
वनं वार्क्षं दवो दावो विपिनं गहनं झषः ।अरण्यमटवी सत्रं कान्तारं काननं पुनः ॥ १९४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सत्रं सार्त्रं वस्त्यं पस्त्यं निवासा-ऽऽवास-वासकाः ।आवसथो वसितश्चोदवसितं न्याङ्युग्लयः ॥ ३५ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
सत्रं तालव्य-दन्त्यादि दवो दावोऽटव्यटविः ।चुरुम्बः सतुरुम्बश्चारामेऽपोपात्परं वनम् ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
काननं विपिनारण्यगहनानि वनं वनी ।अटवी दवदावौ च कान्तारं सत्रमित्यपि ॥ ४३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ते दीक्षितैः कृताः सत्राण्यहीना याजकैः कृताः ।अहीना द्वादशाहात् प्राक् सत्राण्यूर्ध्वं स तु द्वयः ॥ ८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सदाप्रदाने च मखेऽथ सूत्रंस्यात्सूचनाग्रंथकतन्तुवाचि ।न स्त्री च मित्रं तु युगे न सख्यौभासां निधौ[47a]पुंसि वदन्ति सन्तः ॥ ३१ ॥
उपजातिःmetre not read in every line
doubtful
जयादित्योऽवददथो सत्रमाच्छादने वने ।द्वादशाहादियज्ञेषु सदादानेऽथ सक्थिवाक् ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
स्वरुर्व्रजे यूपखण्डे सायकेऽप्यध्वरे पुमान् ।सद्रं (?) वनसदादानयज्ञाच्छादनकैतवे ।सरः पुंसि गतौ तुङ्गे दद्यग्रे च निगद्यते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
doubtful
सत्रं यज्ञे सदा दाने वनेऽन्नार्पणवेश्मनि ।हंसोऽर्के विहगे विष्णौ जीवे श्वेतवृषे स्मरे ॥ २०२७ ॥
अनुष्टुप्
सत्र as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश पूरणीपूरणः पूरके प्रोक्तो विष्णुतैले च पूरणः । पटारम्भकसत्रेषु पूरणी शाल्मली मता ॥ Dharaṇikośa 14.3.16
- नानार्थार्णवसंक्षेप संसद्संयद्युद्धेऽग्निचित्यायां द्वादशस्विष्टकासु च । संसत् सदसि सत्राख्यक्रतूनां त्वपि भूमनि ॥ ११४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.114
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रजागमएकाहाहीनसत्राख्ययज्ञक्रतुषु चाप्यथ । पराशरो व्यासताते शक्रे चाथ प्रभाकरः ॥ ८० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.80