शर्मन्
śarmanक्ली · neut.In 17 kośas: 17 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 7 as a meaning of another word.
मनसः कर्म संकल्पः स्यादथो शर्म निर्वृतिः ।सातं सौख्यं सुखं दुःखं त्वसुखं वेदना व्यथा ॥ १३७० ॥पीडा बाधार्तिराभीलं कृच्छ्रं कष्टं प्रसूतिजम् ।आमनस्यं प्रगाढं स्यादाधिः स्यान्मानसी व्यथा ॥ १३७१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुत्प्रीतिः प्रमदो हर्षः प्रमोदामोदसम्मदाः ॥ २४ ॥स्यादानन्दथुरानन्दः शर्मशातसुखानि च ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रमोदप्रमदौ हर्षः प्रीतिरुत्कर्ष उद्धवः ।सम्मदो मुत्तथानन्दः शर्म जोषं च शं सुखम् ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सौख्यं सुखं शर्मशातमयः शुभफलो विधिः ।संपल्लक्ष्मीश्च संपत्तिर्विपत्तिर्विपदापदौ ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्लीबाव्ययं तु कं जोषमुपजोषमथो सुखम् ।कमव्ययं च खं शर्म सौख्यं श्वःश्रेयसं पुनः ॥ ८८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
रिष्टं हितं शर्म सुखं प्रियं चजोषं च कं शं मतमव्ययाह्वम् ।त्रिष्वानु[5a]कूल्येन सुखादिकारीप्रियाकरोऽसौ च सुखाकरश्च ॥ ४५ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly इन्द्रवज्रा: pāda 2, syllable 1 प्रि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
आख्याभिक्षा(ख्या?)भिधा संज्ञाह्वा गोत्रं नाम चास्त्रियाम् ।शर्माह्वया नामधेयमभिधानं च न स्त्रियाम् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मूर्द्धन् उक्षन् तक्षन् मज्जन् श्लेष्मन् आत्मन् अश्मन् युवन् पूषन् इत्येतैः शब्दै रहितं वर्जितं यदन्यत् द्व्यच्कं द्विस्व[श्व]रं च नान्तं प्रातिपदिकं तत्सर्वं नपुंसकं भवति । यथा इदं चर्म वर्म शर्म भस्म सद्म लोम इत्येवमादयः । मूर्द्धादयोऽपि नान्तत्वात् द्व्यच्का अतस्तेषामपि नपुंसकता प्राप्नोति । तदर्थमिति प्रतिषेधः कृतः मूर्द्धोऽक्षतक्षेत्यादि पुंल्लिङ्गाधिकारात्पुंसि भवन्ति । यथा अयं मूर्द्धा शिरः । उक्षा वृषभः । मज्जा सारः । तक्षा वर्द्धकिः । श्लेष्मा धातुविकारः । आत्मा शरीरस्थः । अश्मा नीलः । युवा तरुणः । पूषादित्यः पुंसि वा भवेद्ब्रह्मेति । द्वच्कत्वान्नान्तत्वाच्च ब्रह्मशब्दस्य नपुंसकत्वे प्राप्ते पुंस्त्वं वा विधीयते ब्रह्मशब्दो वा नपुंसकलिङ्गो भवति । इदं ब्रह्मा वेदाध्ययनमीश्वरश्च । अयं ब्रह्मा प्रजापतिः । यद्येवं यत् द्व्यच्कं नान्तं तन्नपुंसकम् । एवं सति राजन् शब्दस्यापि नपुंसकता स्यात् पुंस्यन्तर्भावो द्रष्टव्यः ।त्रुटिसीमसन्ध्यारात्रयः स्त्रियां धूलिवेणिखार्यश्च ।पुंसि निशीथो ज्योत्स्नादयाशलाका स्त्रियां नित्यम् ॥ २० ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
हृदन्तःकरणं चेतश्चित्तं स्वान्तं तथोच्चलम् ।संकल्पः स्यान्मनःकर्म सुखं निर्वृतिशर्मणी ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वृषः श्रेयश्च पुण्ये स्यान्मुदे मोदो मदोऽपि च ।सुखे शान्तं(तं?) शर्म नर्म मङ्गले भावुकं मतम् ॥ १४५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कवचे शीषर्कं शीर्षं शीर्षण्यं शीर्षणं तथा ।शिरस्त्रं च शिरस्त्राणं तनुत्रं वर्म शर्म च ॥ ३२५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ष (wrong syllable)
genderक्लीneut.
शान्तं सौख्यं सुखं शर्म शंसा वा शुभवेदनम् ।विधिश्च नियतिर्दिष्टं दैवं भाग्यं शुभं त्वयः ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुखं सातं तथा शातं शर्म शर्मं च निर्वृतिः ।सौख्यं चेति प्रसिद्धानि सप्त नामानि सन्ति वै ॥ २४९१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सौख्यं शर्मोपजोषं स्यादानन्दं जोषमित्यपि ।मुदादिजोषमित्यन्तं एकपर्याय इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वान्तमास्वनिताऽऽस्वान्ते, निर्वृत्तौ सुख-सौख्यके ।सर्म-सर्मे नान्तादन्ते दन्ततालव्याद्ये मते ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.doubtful
मुत्प्रीतिर्हर्ष आनन्दाह्लादानन्दथवः सुखम् ।शर्म शातमलिङ्गे शमयस्तु शुभदो विधिः ॥ २८४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शर्म शातं सुखं सौख्यमयः शुभफलो विधिः ।विधौ दैवं दिष्टभाग्ये विपाको भवितव्यता ॥ १८९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
योगान्तरेऽप्यृत्विजि भास्वतीन्दौस्त्रियां तु नाध्यात्मतपःसु तत्त्वे ।ज्ञाने परात्मन्यपि तद्वदाहुःशर्मान्तिमे नाम्नि सुखे द्विजे नो ॥ ८७ ॥
उपजातिः
शक्ष्यं जले सुखे चाथ शकृद्गोमयविष्ठयोः ।जले च शर्म तु सुखे गृहे चाथ श्वयो बले ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsगृह
शर्मन् as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश सुखमुखमादावुपाये च वक्त्रं निःसरणं मुखम् । सुखं शर्म सुखं स्वर्गो वरुणस्य पुरी सुखा ॥ Dharaṇikośa 2.2.2
- कोषकल्पतरु भन्दशर्मण्यपि स्यादथ मन्दमीष- ज्जडाविजातेषु खलेऽप्यभाग्ये । पुमांस्तु दन्तावलजातिभेदे शनैश्चरे ना तु घने च कन्दः ॥ २१ ॥ Koṣakalpataru 6.19.21
- कोषकल्पतरु श्वःश्रेयसषष्ठीजागरगोष्ठ्यां शृङ्गारे स्यात्परीहासे । श्वःश्रेयसं तु भद्रे परमानन्दे च शर्मणि च ॥ १९ ॥ Koṣakalpataru 6.31.19
- नानार्थार्णवसंक्षेप सुखतनौ च शोणिते चाथ स्यादजे द्वे सुखं तु नप् । लग्नाद्राशौ चतुर्थेऽप्सु शस्तखे शर्मणि त्रि तु ॥ १५२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1526
- शब्दरत्नावली सुखसखा सहाये मित्रे च वयस्यासु स्त्रियां सखी । सुखा वरुणपूर्यान्तु सुखं त्रिदिवशर्मणोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.8
- शब्दरत्नावली शातश्वेतं रूप्ये सिते नाद्रौ श्वेताम्रे च कपर्दके । शितं शातञ्च निशिते शातं स्यात्कृशशर्मणोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.62
- शब्दरत्नावली भन्दवन्दा तु भिक्षुकी वन्द्यालताभेदेष्वपि स्त्रियाम् । विन्दुर्दन्तक्षतभिदि भ्रूमध्ये प्रकृतावपि ॥ रूपकार्थे ज्ञानशीले पृषति च पुमानयम् । वाच्यलिङ्गो वेदितव्ये भन्दं(?) मङ्गलशर्मणोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.18.5