दुःख

दुःख as a meaning in nānārtha verses

• नामलिङ्गानुशासनम् अघमूल्ये पूजाविधावर्घोंऽहोदुःखव्यसनेष्वघम् ॥ २७ ॥ Amarakośa 3.3.27
• हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) बाधाशलाकायुधयोः शल्यं बाधा दुःखनिषेधयोः । स्थूणास्तब्धत्वयोः स्तम्भ इला वागघ्न्ययोरपि ॥ ८३४ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.834
• धरणिकोश अघअघमंहसि दुःखे च व्यसनेऽप्यघमुच्यते । लघुः शोभननिःसारशीघ्रपृक्का[गुरुष्वपि ?] ॥ Dharaṇikośa 4.2.2
• धरणिकोश क्वाथक्वाथः स्याद्द्रवनिष्पाके क्वाथो दुःख उदाहृतः । समर्थः कथितः शक्ते संबद्धार्थे हितेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 16.2.6
• धरणिकोश बाधाश्रद्धा संप्रत्ययः काङ्क्षा बाधा दुःखनिषेधयोः । गोधा तले निहाकायां बोधी समाधिपिप्पलौ ॥ Dharaṇikośa 18.1.1
• धरणिकोश कृच्छ्रकृच्छ्रं दुःखं प्रायश्चित्तं सरः स्थाणुः सरो गतिः । ऐन्द्रिः काके जयन्ते च पुरुर्भूरिपरागयोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.10
• धरणिकोश हाह स्यात्संबोधने पादपूरणेऽनव्ययं शिवे । हा शोके [च] विषादे च दुःखार्थे च स्मृतो बुधैः ॥ Dharaṇikośa 34.21.2
• धरणिकोश हीहि हेतौ स्याद्विशेषार्थे एकार्थे पूरणेऽपि च । ही विषादे विस्मये स्याद्दुःखहेत्वोरपि स्मृतः ॥ Dharaṇikośa 34.21.3
• कल्पद्रुकोशः विषद्सोऽत्यन्तशब्दे सत्तिः प्रात् प्रीतावाङस्तु संनिधौ । वेर्दुःख आसने नेः स्यात्सेवने चोपपूर्वकः ॥ १०३ ॥ Kalpadrukośa 1.10.103
• कोषकल्पतरु परितपतिदुःखे परेर्निरः सोऽल्पतापे क्रोधे समः परः । उदः शोषे च तापे च तथैव च परिप्लवे ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.85
• कोषकल्पतरु ईई दुःख-चिन्ता-कोपेषु उ संबुद्धौ रुषोदिते । वाक्यारम्भे रुषोक्तावू ऋ वाक्ये कुत्सनेऽपि च ॥ ७९ ॥ Koṣakalpataru 5.1.79
• कोषकल्पतरु हाहा दुःखे शुचि ही तु विस्मयविषादार्थेऽथ हाहा तथा हू हूं खेद विषादयोरथ मतो हू विस्मयामन्त्रणे । हं हो विस्मयदुःखयोः सह पुनः साकल्यसादृश्ययोः संबन्धर्द्धिसमानकाल उदितं ही ही तु हास्येऽद्भुते ॥ २८ ॥ Koṣakalpataru 5.1.28
• कोषकल्पतरु अकअकं तु दुःखे दुरितेऽपि शस्तम् । शकस्तु देशे भुजगे च वर्णे शुको भवेद्व्याससुते च कीरे ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 6.1.3
• कोषकल्पतरु रागरागोऽनुरागे नृप-भैरवादौ मात्सर्यदुःखादिषु चारुणिम्नि । भोगस्तु सर्पस्य फणाङ्गयोः स्या- त्सुखेऽशने रक्षणवित्तयोश्च ॥ ९६ ॥ Koṣakalpataru 6.3.96
• कोषकल्पतरु अघअघं तु व्यसने मघे च । दुःखेंऽहसि स्यादथ मूल्यपूजा- विधौ नरेऽर्घोऽङ्घ्रिरपि द्रुमूले ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.4.32
• कोषकल्पतरु क्वाथनील्यां स्त्र्यथ स्याद्द्रवनिष्पवायां क्वाथो विपाके व्यसने च दुःखे । पृथुस्तु वैश्वानरराजभेद- त्वक्पत्रिका मेचकजीरके ना । त्रय्यां महत्येष हुताशने तु तुत्थः पुमानञ्जनगस्तु षण्ढे ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.18.95
• कोषकल्पतरु बाधाबाधा निषेधेऽपि च दुःख उक्ता सुधा तु मूर्वाविकसास्नुहीषु । विलेपवस्तुन्यमृतेऽथ संधा स्थितौ च संवि[8b]द्यथ लालसायाम् । श्रद्धातिभक्तौ क्रमतस्तु वृद्धौ स्पर्धापि संघर्षणसाम्ययोः स्यात् । मुग्धोऽन्यवत्सुन्दरमूढयोः स्या- द्विधुः सुधांशौ गरुडध्वजे च ॥ ६४ ॥ Koṣakalpataru 6.20.64
• कोषकल्पतरु गहनदुःखेऽप्यरण्ये कलिले गुहायां वदन्ति सन्तो गहनं तथैव । मेघध्वनौ स्यात् स्त[13a]ननं ध्वनौ च स्यात्कुन्थनेऽथो निधनं स्त्रियां न ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.21.16
• कोषकल्पतरु वेदनाअर्शोघ्नोऽथ करञ्जशस्त्रकभिदोः स्याद्वृश्चिकाल्यां शत- घ्नी चावृद्धबधूपुरप्रसृमरप्रेष्या त्वसिक्नी ध्वनो(?) । दृष्टौ च व्यस(ध)ने वधेऽप्यभिनये संसूचने सूचना ध्याने लेपन(?)वेदना मतिगता दुःखे तथा भावना ॥ ९९ ॥ Koṣakalpataru 6.21.99
• कोषकल्पतरु ?क्लीबे तु काष्ठे च घृते च दुःखे- ऽथौड्रो जने स्यादपि देशभेदे । जपातरौ पुण्ड्रमुशन्ति दैत्य- [49a]भेदेऽतिमुक्तेक्षुविशेषयोश्च ॥ ५५ ॥ Koṣakalpataru 6.27.55
• कोषकल्पतरु वेषपशुर्मृगादौ प्रमथे च मेषे तिर्यक्षु सर्वेष्वसुमत्सु पुंसि । वेषोऽपि दुःखव्यवसाययोस्तु क्लेशोऽपि रागादिषु संप्रदिष्टः । वंशस्तु पृष्ठावयवे च वेणौ कुले च वर्गेऽप्यथ दंश आद्ये ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.30.9
• नानार्थार्णवसंक्षेप अघअभ्रकाह्वयधातावप्यस्त्रमायुधचापयोः । अघं तु व्यसने पापे दुःखेऽथ स्यादलध्वनिः ॥ ३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.3
• नानार्थार्णवसंक्षेप रिप्ररिप्रं दुःखे च पापे चेत्यामनन्ति विचक्षणाः । रेतः शुक्रे जले चाथ रोधस्तीरान्तरिक्षयोः ॥ ५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.52
• नानार्थार्णवसंक्षेप तृप्रक्ली पापदुःखयोर्ना तु पुरोडाशे तृणं पुनः । क्लीबं स्यान्मल्लिकाभेदे सुरूपासंज्ञकेऽथ तत् ॥ ५६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.561
• नानार्थार्णवसंक्षेप पूतिदुःखदुर्गन्धयोश्च स्याद् दुर्गन्धवति तु त्रिषु । पवनाख्यक्रियायां तु स्त्री कुन्त्यां तु पृथा स्त्रियाम् ॥ ८०६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.806
• नानार्थार्णवसंक्षेप बाधाहिङ्गुपत्राह्वये बाधा न क्ली दुःखनिषेधयोः । ना तु क्षुद्रफले पूगे बले चाथ प्रवाहणे ॥ ८५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.855
• नानार्थार्णवसंक्षेप गहनगहनं क्ली जलेऽरण्ये दुःखगह्वरयोस्त्रि तु । दुष्प्रवेशे गह्वरं तु क्ली गुहादम्भवारिषु ॥ ६३४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.634
• नानार्थार्णवसंक्षेप अभिषङ्गदुःखे पराभवे त्वाह सिंहोऽभिक्रमवाक् पुनः । आरोहणक्रियायां चाभिमुखक्रमणेऽपि च ॥ ९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.9
• परमानन्दीयनाममाला हाह संबुद्धौ पादपूर्तौ हा दुःखे शुग्विषादयोः । ही विस्मये विषादे हुं स्वापे प्रश्नवितर्कयोः ॥ ४२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.42
• परमानन्दीयनाममाला अकअजः कृष्णे स्मरे रुद्रे मेषे ब्रह्मण्यकं पुनः । दुःखाघयोरघं पापे व्यसनाशर्मणोरपि ॥ २ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.2
• परमानन्दीयनाममाला उपतापउदुम्बरं कुष्ठभेदे ताम्रेऽथोदुम्बरो द्रुमे । उपतापं तु दुःखे स्याद्गदे तापेऽपि दृश्यते ॥ ७४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.3.74
• शब्दरत्नावली अङ्कक्रोडान्तिकापराधेषु तथाङ्कं पापदुःखयोः । एकः संख्याभेदे श्रेष्ठे त्रिषु स्यात् केवलान्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.3
• शब्दरत्नावली अघअघं तु दुरिते दुःखव्यसन … चिन्तने । अर्घः पूजाविधौ मूल्ये मङ्गलादिकयोजने । उद्घः हस्तपुटे वह्नौ देहजातसमीरणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.4.2
• शब्दरत्नावली बाधानद्धो बद्धे समुद्धृते वधो बन्धकरन्धयोः । बन्धुर्ना बान्धवे मित्रे बन्धूके भ्रातरीत्यपि ॥ बाधा निषेधे दुःखे च बुधः सोमजसूरिणोः । बुद्धो जिने पण्डिते ना बुधितेऽपि च वाच्यवत् ॥ बोधः समाधिभेदे ना तथा पिप्पलभूरुहे । मधु क्लीबं पुष्परसे मर्त्ये क्षौद्रे रसान्तरे ॥ पुंसि मधुद्रुमे चैव वसन्ते द्रैत्यभिद्यपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.19.8
• शब्दरत्नावली गहनगर्ज्जनं कोपनिनदभर्त्सनोभुजनेषु(?) च । गहनं गह्वरे दुःखे वने क्लीबं युते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.53
• शब्दरत्नावली वेदनावृषा कर्णेन्द्रयोः पुंसि वेदना ज्ञानदुःखयोः । वेष्टनं कर्णशष्कुल्यामुष्णीषे मुकुटे वृतौ ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.80
• शब्दरत्नावली परितापउपतापस्त्वराव्याधिसमुत्तापाशुभार्त्तिषु । जलकूपी पुष्करिण्यां कूपे गर्तेऽपि च स्त्रियाम् ॥ नागपुष्पं चम्पके स्यात्पुन्नागे नागकेशरे । परिवापो जलस्थाने पर्याप्तौ च परिच्छदे ॥ परितापः पुमान् दुःखे शोके च नरकान्तरे ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.21
• शब्दरत्नावली कर्मफलअक्षमाला चाक्षसूत्रे त्वरुन्धत्यामपि स्त्रियाम् । अङ्कपाली परिरभ्ये कोटिधात्रिकयोः स्त्रियाम् ॥ भवेदतिवलौषध्यां प्रबलेऽप्यभिधेयवत् । उदूखलं गुग्गुलौ स्याद्भवेदुलूखलेऽपि च ॥ एकाष्ठीला पापचेल्यां वकपुष्पेऽपि च स्त्रियाम् । भवेत्कलकलः कोलाहले सर्जरसेऽपि च ॥ भवेत्कर्मफलं कर्मरङ्गे च सुखदुःखयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.104
• शब्दरत्नावली क्लेशक्लेशो दुःखे च कोपे च व्यवसाये भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.5
• शब्दरत्नावली दुर्प्र प्रकर्षे गताद्यर्थे अरे सम्बोधने क्रुधि ॥ उर्य्युरी चोररी च स्याद्विस्तारेऽङ्गीकृतावपि । दुर्निषेधे च दुःखे च निर्निषेधे च निश्चये ॥ परि स्यात्सर्वतीभावभागवर्जनदूषणे । व्याप्ति वीप्सालक्षणेत्थम्भूतदोषप्रकाशने ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.52
• शब्दरत्नावली इःसु भृशार्थे चानुमतौ समृद्धिपूजयोरपि । आः पीडायां स्मृतौ कोपे साटोपतर्जनेऽपि च ॥ इः कोपेऽपि च सन्तापे दुःखभावनयोरपि । निः साकल्ये चोभयार्थे निषेधे निश्चयेऽपि च ॥ दुः गतौ दूषणेऽपि स्याल्लज्जासम्भावनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.59
• शब्दरत्नावली हीही विस्मये विषादे च दुःखहेतुशुचोरपि । हे च सम्बोधनाह्वानासूयादम्भादरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.62
• शब्दरत्नाकर व्यलीकविटपोऽस्त्री व्यलीकं स्यादप्रियेऽकार्यदुःखयोः । विलक्षेऽथ विमानोऽस्त्री देवतायानवेश्मनोः ॥ २१७२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2172
• शब्दरत्नाकर दुर्तुर्भेदावधारणयोर्दुरशोभनदुःखयोः । धिग्भर्त्सने कुत्सने च नि न्यग्भावनिषेधयोः ॥ २२५३ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2253
• त्रिकाण्डशेष गहनगहनं गह्वरे दुःखे वनेऽथाम्बुदमुस्तयोः । घनः युवा घनं वाद्यं चर्म स्यात्फलकत्वचोः ॥ २३७ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.237
• त्रिकाण्डशेष कर्म्मफलकर्म्मरङ्गतरौ कर्म्मफलं दुःखे सुखेऽपि च । करालो धूनतैलेऽपि देशे केशे च कुन्तलः ॥ ३८९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.389
• वैजयन्ती बाधापीडावमर्दकृपयोः प्रीतिः प्रेमप्रमोदयोः । प्रेक्षा नृत्तेक्षणे बुद्धौ बाधा दुःखनिषेधयोः ॥ २५ ॥ Vaijayantī 6.2.25
• वैजयन्ती अघमुष्के पक्ष्यादिकोशेऽण्डं दुःखैनोव्यसनेष्वघम् । अर्शसी व्याधिदुर्नाम्नी आज्ये श्रीवाससर्पिषी ॥ २ ॥ Vaijayantī 6.3.2
• वैजयन्ती व्यलीकवर्णकोऽस्त्री प्रकारे स्याच्चन्दने स्त्र्यङ्गलेपने । दुःखे विलक्षे व्यलीकमप्रियाकार्ययोस्तु ना ॥ ७९ ॥ Vaijayantī 7.5.79
• वैजयन्ती दुर्चान्वाचये समाहारे मिथोयोगे समुच्चये । तु भेदावधारणयोर्दुरशोभनदुःखयोः ॥ ४ ॥ Vaijayantī 8.7.4