प्रवाल
pravālaपुं · masc.In 23 kośas: 43 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
विराटजो राजपट्टो राजावर्तोऽथ विद्रुमः ।रक्ताङ्को रक्तकन्दश्च प्रवालं हेमकन्दलः ॥ १०६६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
शोणरत्नं लोहितकः पद्मरागोऽथ मौक्तिकम् ॥ ९२ ॥मुक्ताथ विद्रुमः पुंसि प्रवालं पुन्नपुंसकम् ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
आवाल आलवालः स्यादावापः स्थानकं तथा ।लतोद्गमोऽवरोहस्तु प्रवालः पल्लवाङ्कुरः ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शोणरत्नं रोहितकं पद्मरागोऽरुणोपलः ।लतारत्नं प्रवाले स्याद्वज्रो हीरक इत्यपि ॥ २०० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 रो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चक्रवर्ती सृगालश्च वास्तुके क्षारपत्रकः ।प्रवाले वीरशाकस्य भूषाया कासमर्दकः ॥ २३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
किसलः स्यात् किसलयः प्रवालप्रवलौ समौ ।कलिः कली च कलिका जालका जालिकापि च ॥ ९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रवालो विद्रुमो वल्लिमणि … करभूषणम् ।रक्तमाला महारूपा कर्षणाङ्ग इतीर्यते ॥ ११४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तूणी तूणा च तूणीर उपासङ्गो निषङ्गकः ।चन्द्रहासस्त्वसिः पुंसि प्रवालः सायकोऽपि च ॥ २८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिरोम्भःकरिकोलाहिमकरेभ्यो भवन्त्युत ।भौमरत्नं प्रवालोऽस्त्री विद्रुमो नाब्धिवल्लभः ॥ ५९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चलः पुमान्प्रवालोऽस्त्री कोशीशुङ्गे उभे स्त्रियौ ।स्त्रियां माटिस्तु पर्णानामन्तरा व्यापिका शिरा ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
निबन्धनं तूपनाहः प्रवालो दण्डमस्त्रियाम् ।प्रसेवकस्तु ककुभः कलिका कूणिका स्त्रियौ ॥ ६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वोलप्रवालमुरजद्विपानामभ्रपङ्कयोः ।सेवध्यम्बुधिमन्थानां विषयस्याशुगस्य च ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कपालशैलकवलप्रवालानां चलस्य च ।शवलोत्पलयोः शीलोपलयोर्मुसलस्य च ॥ १८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कायो स्यात् शारिका कोणोऽस्त्रियां वीणादिवादनम् ।न स्त्री प्रवालो दण्डोऽस्या उपनाहो निबन्धनम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शिखरोऽस्त्री तस्य खण्डं वैडूर्यं वालवायजम् ।प्रवालोऽस्त्री विद्रुमो ना रक्ताङ्गो हेमकन्दलः ॥ ७५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पलाशं छदनं पर्फरीकं कि[स]लयं नवे ।किसलं पल्लवस्त्वस्त्री प्रवालस्त्वचिरोद्गतः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रवालं विशालं चषालं तमालं ।कपालं च भालं सतैलालवाले ।सजम्बाल-कङ्काल-कोलाहलानिस्मृतान्यत्र काकोलहालाहलानि ॥ ६७ ॥
भुजङ्गप्रयातम्
genderपुंक्लीm. n.
पल्लवशब्दः पुंसि भवति । अयं पल्लवः । इदं किशलयं प्रवालम् । लाक्षा स्त्रियां स्यात् । इयं लाक्षा जतु । ऋगादयः शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । इयमृक् वेदावयवः । रोचना गोपित्त[त]म् । पि[पिं]डका शरायगम्? । कण्डूः खर्जूः । क्षपा रात्रिः ।कललकफपूयकुल्माषकल्ककल्पगेहमखलौहित्याः ।झर्झरपुङ्खचषालाश्च पुंसि कटाहमत्स्यौ च ॥ ५८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
वास्तुके तु शाकज्येष्ठः प्रवालः क्षारपत्रकः ।शाकवीरो वीरशाकस्ताम्रपुष्पः प्रसादकः ॥ ३४८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पीतेऽस्मिन्वसुखण्डीरप्रवालजयशारदाः ।वनमुद्गे तु कुट्टः स्यान्निगूढकुलिकाकुलाः ॥ २१० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोलम्बो वल्लकीदेहः प्रवालो दण्ड इष्यते ।निबन्धनं तूपनाहः ककुभश्च प्रसेवकः ॥ २०१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रवालं सूर्यकान्ते तु सूर्याश्मा दहनदृषत् ।चन्द्रकान्तश्चन्द्रमणिश्चान्द्रोपलौ समौ ॥ ३४२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
छदनं च नवे तस्मिन्कशलं पल्लवोऽपि च ।तथा किसलयं तत्र प्रवालः कोशिकास्य तु ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कर्पूरजठरौ तक्रशरीरे शरतोमरे ।आलवालं पलं भालं प्रवालकवले मलम् ॥ १५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सिन्धुवल्ली रागतालिः प्रवालं विद्रुमाद्रुमे ।सार्द्धत्रिवलयः कम्बुः शङ्खः सूचीमुखोऽम्बुजः ॥ २९८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उडुराजो निशाराजः कमलीति निगद्यते ।चन्द्रपादस्तु संवालः प्रवाल इति कथ्यते ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नवं तत्स्यात्किसलयं प्रवालः पल्लवो नवः ।फुल्लं विकसितं स्मेरं प्रबुद्धं विकचं स्मृतम् ॥ १३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तस्याः कोलम्बकः काय उपनाहो निबन्धनम् ।प्रवालः स्यात् पुनर्दण्डः ककुभस्तु प्रसेवकः ॥ ४२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
किसलं चेति नामानि कथ्यन्ते किसलस्य वै ।अत्यन्तनूतने पत्रे प्रवालश्च कथ्यते बुधैः ॥ १९७४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वीणादिवादनं कोणः प्रवालस्तस्य दण्डके ।वीणाप्रान्ते वक्रकाष्ठे ककुभस्तु प्रसेवकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पल्लवोऽस्त्री प्रवालं स्यात् हलं(?) किसलमित्यपि ।किशलं स्यात् किसलयं भवेत् किशलयं तथा ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रवालं विद्रुमं रत्नकन्दलः स्याल्लतामणिः ।शालिपिष्टो धौतशिला स्फाटिकं स्फाटिकाश्मनि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 धौ (wrong syllable)
genderक्लीneut.
प्रवालो विद्रुमः पुंसि कुल्माषः कुरुविन्दकः ।पद्मरागो लोहितकं हीरो ना वज्रमस्त्रियाम् ॥ १४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पल्लवोऽस्त्री किसलयं प्रवालं पुंनपुंसकम् ।जालकं क्षारकः पुंसि कलिका कोरकोऽस्त्रियाम् ॥ ४४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
सृगालवास्तुके त्वारुर्वास्तुके क्षारपत्रकः ।प्रवालो वीरशाकश्च वास्तिकः शोफकर्शकः ॥ ६४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालसूर्यमथो रक्तकन्दलो विद्रुमश्च सः ।लतामणिः प्रवालः स्याद्राजभट्टो विराटजः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुलिशध्वजकार्षापणपिनाकमुस्तान्धकारशृङ्गवलयाः ।पटलप्रवालचषकोपवासकासारकटकसन्तानाः ॥ ११ ॥
गीतिःmetre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
शोणरत्नं लोहितकं पद्मरागोऽरुणोपलः ।विद्रुमो ना प्रवालोऽस्त्री वज्रोऽस्त्री हीरकः पुमान् ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लो (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
स्कन्धः प्रघाणोऽथ शिखा शाखाथ शिखरं शिरः ।स्कन्धशाखा तु शाला स्यात् प्रवालः पल्लवांकुरः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सृगालवास्तुके त्वारुर्वास्तुके क्षारपत्रकः ।प्रवालो वीरशाकश्च श्रूषायां कासमर्दकः ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
करालो दन्तुरे तुङ्गे भीषणे तैलधूणके ।प्रवालो वल्लकीदण्डे विद्रुमे नवपल्लवे ॥
अनुष्टुप्
स्यात्ताम्रकुम्भे नृपतौ तु गोपेगोपाल उक्तोऽप्यथ नागलोके ।और्वेऽपि पातालमुशन्ति रन्ध्रे-ऽथास्त्री प्रवालो नवपल्लवेऽपि ॥ ४२ ॥
इन्द्रवज्रा
meaningsनवपल्लव
स्या[72b]द्वल्लकीदण्डकविद्रुमेऽपिरसाल उक्तः सहकार इक्षौ ।स्त्री गोस्तनीनाम्नि च मार्जितायांजिह्वासु दूर्वासु विदारिकासु ।स्यात्सिल्हकेऽन्त्येऽप्यथ सर्जवृक्षेमत्तद्विपे ना कुटिलेऽप्यरालः ॥ ४३ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
doubtful
पन्नगस्त्वोषधीभेदे पुमान् द्वे तु भुजङ्गमे ।प्रवालस्त्वस्त्रियां वृक्षपल्लवस्याङ्कुरे भवेत् ॥ १०८७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअङ्कुर
नवपल्लव इत्यन्ये वीणादण्डेऽपि विद्रुमे ।प्रलम्बस्तु पुमान् दैत्यविशेषे च लताङ्कुरे ॥ १०८८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
शिलायां च मनोज्ञायां पललं कर्दमे पले ।तिलपिष्टे प्रवालोऽस्त्री किसले विद्रुमद्रुमे ॥ ४६३ ॥
अनुष्टुप्
प्रवाल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश विद्रुमनैगमः स्याद्वणिज्यायां वणिङ्नागरयोरपि । विद्रुमस्तु समुद्रोत्थे प्रवाले रत्नवृक्षके ॥ Dharaṇikośa 24.2.16
- कोषकल्पतरु रक्ताङ्गमातङ्गः श्वपचविषाणिनोरथ स्या- द्रक्ताङ्गः क्षितितनयेऽन्यवत्तु वीरे । जीवन्त्यामरुणरुचि स्त्रियां प्रवाले कम्पिल्ले त्यजति नृयोषितोः स लिङ्गम् ॥ २३ ॥ Koṣakalpataru 6.3.23
- कोषकल्पतरु विद्रुमस्यात्संभ्रमोऽपि त्वरणेऽतिवेगे तथा दरे स्यान्नरि चादरे च । ना विद्रुमो रत्नतरौ प्रवाले तथा प्रदिष्टो नवपल्लवे च ॥ ८३ ॥ Koṣakalpataru 6.25.83
- नानार्थार्णवसंक्षेप विद्रुमविदुलस्तु भवेदम्बुवेतसे वेतसेऽप्यथ । विद्रुमः पादपे च स्याद् प्रवालेऽप्यजयः पुनः ॥ १९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.199
- शिवकोष विद्रुमविद्रुमो रत्नवृक्षेऽपि प्रवाले नवपल्लवे । कलिद्रुमो दुरारोहे श्रीवासे च विभीतके ॥ ३३७ ॥ Śivakoṣa 20.2.337
- शारदीयाख्यनाममाला सारङ्गवीणावारणवाजिसिंहहरिणानङ्गप्रवालाचलाः चन्द्रश्चातकचञ्चरीकजलमुक्चापासिवज्राहयः । हंसः कोकिलकेकिकीरगरुडः स्वर्णानिलार्कास्तमो गुञ्जा श्रीफलपद्मदीपखटीकाः सारङ्गशब्दा इमे ॥ १२७ ॥ Śāradīyākhyanāmamālā 3.5.127
- शब्दरत्नावली विद्रुमविभ्रमो भ्रमणे भ्रान्तौ स्त्रीणां शृङ्गारभावजे । विद्रुमः स्यात्प्रवालेऽपि रत्नवृक्षे पुमानयम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.41
- वैजयन्ती विद्रुमव्यवायो मैथुनेऽन्तर्धौ चित्रे दर्पे च विस्मयः । वाहसौ वह्न्यजगरौ द्रुप्रवालौ तु विद्रुमौ ॥ ६५ ॥ Vaijayantī 7.1.65