एरण्ड
eraṇḍaपुं · masc.In 15 kośas: 14 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 24 as a meaning of another word.
पञ्चाङ्गुलः स्यादेरण्डे धातक्यां धातुपुष्पिका ॥ ११५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अरिमेदो विट्खदिरे कदरः खदिरे सिते ।सोमवल्कोऽप्यथ व्याघ्रपुच्छगन्धर्वहस्तकौ ॥ ५० ॥एरण्ड उरुबूकश्च रुचकश्चित्रकश्च सः ।चञ्चुः पञ्चाङ्गुलो मण्डवर्धमानव्यडम्बकाः ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उरुवूकोऽप्यरुबुकः स्यादेरण्ड एरण्डकः ।रूवुकः स्याद्वुकस्तत्र रुवूको रुवुको रुवुः ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 ए (wrong syllable)
genderपुंmasc.
एरण्डो मण्ड आमण्डोप्यमण्डश्च व्यडम्बनः ।व्यडम्बकश्चित्रचञ्चुरादण्डस्त्रिपुरः स च ॥ ३२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वनालिकास्थिसंहारो वज्रह्वा चामरा च सा ।स्नुह्यपामार्गहलिनी धवार्कतिलमुष्ककैः ॥कुटजेन च संयुक्तैः स्नुह्यष्टकमुदाहृतम् ।एरण्डो यक्षहस्तः स्याद्रुबुर्गन्धवैहस्तकः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 वै (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बन्धुजीवकबन्धूकौ एरण्डे तु तथेक्ष्यताम् ।पञ्चाङ्गुलो धातकी तु धातुपुष्पी निगद्यते ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उरुबूको दीर्घदण्ड एरण्डः पाणिपत्रकः ।हिन्तालः स्थूलतालाह्वः तालस्तृणनराधिपः ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एरण्डो व्याघ्रपुच्छश्च चञ्चुः पञ्चाङ्गुलः पुनः ॥ २०५० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कदरः सोमवल्कः स्यात् खदिरे सोमवर्णके ।एरण्डोरुवूकौ व्याघ्रपुच्छो मण्डकडम्वकौ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 वू (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वनजा मल्लिकास्फोटा बन्धूको बन्धुजीवकः ।गन्धर्वहस्त एरण्ड उरुपूगो व्यडम्बकः ॥ ५४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चमूलकमित्येतत् पञ्चमूलं तु मध्यमम् ।बलापुनर्नवैरण्डैः सूक्ष्मपर्णीद्वयेन च ॥ १४६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कन्दलशिलीन्ध्रपुष्पे श्लेष्मघ्ना त्रिपुरमल्लिका प्रोक्ता ।एरण्डहस्तिकर्णौ प्राचीनामलकवारिबदरे द्वे ॥ २६ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
मरूद्भवे विट्खदिरोऽप्यरिमोऽप्यरिमेदकः ।कण्टकी चाप्यथैरण्डे हस्तपर्णोऽप्यलम्बकः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हुष्टुतः पुलकैरण्डः सितदीर्घानवस्थितैः ।हरकस्तरवारिः स्त्री यष्टिश्चापि मृदौ पृथौ ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
एरण्डा मूषिकाह्वायां पुंसि तूत्तानपत्रके ॥ १५० ॥
एरण्ड as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश तरुणकरुणः सदये वृक्षभेदे च करुणा दया । तरुणं विदुरेरण्डं तरुणौ युवनूतनौ ॥ Dharaṇikośa 14.2.23
- धरणिकोश वर्धमानकुम्भयोनिरगस्तिः स्याद्द्रोणश्च कुरुसम्मतः । वर्धमानः शरावे स्यादेरण्डे वृद्धिमत्यपि ॥ Dharaṇikośa 19.2.67
- कोषकल्पतरु मण्डषण्ढे पुंसि मतौ तु योषिति भवेत्पण्डोऽथ पाण्डुः सिते कुन्तीभर्तरि चास्त्रियां तु गदितः शाके च मस्तुन्यपि । एरण्डेऽपि च मण्डनेऽग्रगजले सारे च मण्डोऽथ स स्त्री धात्र्यां ना तु विधुंतुदे च दनुजे मुण्डोऽस्त्रियां मूर्धनि ॥ ७८ ॥ Koṣakalpataru 6.12.78
- कोषकल्पतरु तरुणमञ्जिष्ठातिविषात्रिवृत्सु वनिता तद्रागवत्स्वन्यव- द्वृक्षे पुंसि रसान्तरे च करुणः प्रोक्तो दयायां स्त्रियाम् । सूर्ये वारिपतौ तरौ च वरुणोऽथो कुब्जपुष्पे भवे- देरण्डे तरुणः स यूनि परवत्स्याद्दारुणो ना रसे ॥ १८ ॥ Koṣakalpataru 6.15.18
- कोषकल्पतरु हस्तिकर्णगणभेदे तु पलाशे चैरण्डे हस्तिकर्णः स्यात् । निम्बे तु शीर्णपर्णः खर्जूरीपादपे तद्वत् ॥ ६३ ॥ Koṣakalpataru 6.15.63
- नानार्थार्णवसंक्षेप चञ्चुचपले तु त्रिषु स्त्री तु चञ्चुस्त्रोटौ पतत्त्रिणः । एरण्डे नाथ चर्मी ना भूर्जद्रौ शङ्करस्य च ॥ ४०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.408
- नानार्थार्णवसंक्षेप चित्रकचित्रकस्तु पुमान् वह्निसंज्ञायां भेषजौषधौ । तन्मूले च तथैरण्डे द्वे तु राजिलभोगिनाम् ॥ ७४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.743
- नानार्थार्णवसंक्षेप वातघ्नएरण्डसंज्ञे त्रिषु तु वातघ्नी वातघातके । अमनुष्ये वाजिनं तु नवामिक्षाजवस्तुनि ॥ १६७२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1672
- नानार्थार्णवसंक्षेप पञ्चाङ्गुलपञ्चाङ्गुलस्तु पुंसि स्यादेरण्डाह्वयपादपे । पञ्चाङ्गुलिप्रमाणे तु त्रिष्वथो वह्निवातयोः ॥ ३५८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.358
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्धमानशरावे स्यात् तु पुल्लिँङ्ग एरण्डे नृपवेश्मनाम् । विच्छन्दकप्रभेदे चाप्येधमाने पुनस्त्रिषु ॥ ५३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.535
- नानार्थार्णवसंक्षेप व्याघ्रपुच्छभेषजे नृनपोस्तु स्याद् व्याघ्रस्य नखरेऽथ ना । एरण्डे व्याघ्रपुच्छः स्यात् पुच्छे व्याघ्रस्य पुन्नपोः ॥ ५५६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.556
- शिवकोष न्यग्रोधन्यग्रोधस्तु वटे शम्यां मोहनैरण्डयोः स्त्रियाम् । मागधो जीरके स्त्री तु गृष्टियूथीकणासु च ॥ २३७ ॥ Śivakoṣa 15.2.237
- शिवकोष बिम्बबिम्बं फले बिम्बिकायां बिम्ब एरण्डधीरयोः । Śivakoṣa 18.1.2
- शब्दरत्नावली चञ्चुचञ्चुरेरण्डमृगयोः पुंसि त्रोटौ स्त्रियामपि । त्वक् स्त्रियान्तु वल्कले स्यात् चर्मण्यपि गुडत्वचि ॥ Śabdaratnāvalī 7.6.6
- शब्दरत्नावली मण्डमण्डः शाकविशेषे स्यादेरण्डदधिमण्डयोः । मण्डा त्वामलकीवृक्षे न स्त्रियां पिच्छसारयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.22
- शब्दरत्नावली हस्तिकर्णहस्तिकर्णः पलाशे स्यादेरण्डगणभेदयोः । Śabdaratnāvalī 7.15.94
- शब्दरत्नावली वर्धमानललाम स्याद्ध्वजे शृङ्गे प्रभावे च तुरङ्गमे । प्रधाने लाञ्छने पुण्ड्रे वालधौ भूषणेऽपि च । लाङ्गली रेवती कान्ते नारिकेलद्रुमे पुमान् । …वञ्चकव्याघ्रगन्धमार्जारकेषु च । वर्द्धमानः पशुविष्णुशरावैरण्डसूरिषु । विस्मापनः स्मरे पूर्यां गन्धर्वे कुहनेऽपि च ॥ विसर्जनं परित्यागदानसंप्रेरणेषु च । विरोचनोऽग्निसूर्येन्दुप्रह्लादतनयेषु च ॥ विहेठनं मर्दने स्याद् हिंसायाञ्च विडम्बने ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.121
- शब्दरत्नाकर चञ्चुचूर्णिर्ग्रन्थे कपर्दे च चर्चा चार्चिक्यचिन्तयोः । पाठे च चञ्चुरेरण्डे पुंसि पक्ष्यङ्गके स्त्रियाम् ॥ १९२१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1921
- शब्दरत्नाकर तरुणत्रिधामा दहने विष्णौ त्रिशङ्कुरुडुतार्क्ष्ययोः । एरण्डे यूनि तरुणस्तरुणी युवतिः सहा ॥ २०९७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2097
- शब्दरत्नाकर वर्धमानवनस्पतिर्वृक्षमात्रेऽप्यपुष्पात् फलवद्द्रुमे । स्याद्वर्धमान एरण्डे शरावे भूषणेऽपि च ॥ २२२७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2227
- त्रिकाण्डशेष चित्रकचारको भोजके बन्धे नाटकाङ्गेऽपि चूलिका । चित्रकं चित्रके क्लीबं व्याघ्रैरण्डौ च चित्रकौ ॥ २१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.21
- त्रिकाण्डशेष मण्डसमूहे चान्तरावेद्यां मण्डः स्यात्सारपिच्छयोः । एरण्डे मस्तुनि क्लीबे मार्तण्डौ खगदंष्ट्रिणौ ॥ ११५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.115
- त्रिकाण्डशेष वर्धमानवर्धमानः प्रश्नभेदशरावैरण्डविष्णुषु । सेना नदी च वाहिन्यौ छेदे वृद्धौ च वर्धनम् ॥ २४९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.249
- वैजयन्ती वर्धमानवर्धमानः शरावे स्यादेरण्डे भूषणेऽपि च । शंकुकर्णौ गर्दभोष्ट्रावलिबाणौ शिलीमुखौ ॥ ४४ ॥ Vaijayantī 8.1.44