मध्यम
madhyamaपुं · masc.In 19 kośas: 52 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
मध्योऽवलग्नं विलग्नं मध्यमोऽथ कटः कटिः ।श्रोणिः कलत्रं कटीरं काञ्चीपदं ककुद्मती ॥ ६०७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 प (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्यं यत्प्राग्विनशनादपि ।प्रत्यगेव प्रयागाच्च मध्यदेशः स मध्यमः ॥ ९५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षड्ज ऋषभगान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।धैवतो निषधः सप्त तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ १४०१ ॥ते मन्द्रमध्यताराः स्युरुरःकण्ठशिरोद्भवाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ऋ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मध्यमं माध्यमं मध्यमीयं माध्यंदिनं च तत् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderविadj.
निषादर्षभगान्धारषड्जमध्यमधैवताः ।पञ्चमश्चेत्यमी सप्त तन्त्रीकण्ठोत्थिताः स्वराः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रत्यन्तो म्लेच्छदेशः स्यान्मध्यद्देशस्तु मध्यमः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मध्यमं चावलग्नं च मध्योऽस्त्री द्वौ परौ द्वयोः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
येनेष्टं राजसूयेन स सम्राट् परिकीर्तितः ।चक्रवर्ती सार्वभौमो मध्यमो मण्डलेश्वरः ॥ ४२२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रेखात्रयाङ्किता ग्रीवा कम्बुग्रीवेति कथ्यते ।अवलग्नं विलग्नं च मध्यमं मध्यमुच्यते ॥ ५१७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आद्यमादिममन्त्यं स्यादन्तिमं चाग्र्यमग्रिमम् ।मध्यमं मध्यमीयं च मध्यन्दिनमुदाहृतम् ॥ ७७५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कल्वः कल्वी वर्ष्मन् वर्ष्मं नाभिर्नाभी च दृश्यते ।चुचूकं चुचुकं मध्यं मध्यमं च भुजो भुजा ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderक्लीneut.
प्रत्यगेव प्रयागाच्च मध्यदेशः स मध्यमः ।प्रत्यन्तोनार्यदेशः स्यान्मध्यं विन्ध्यहिमागयोः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कक्षा क्लीबे बाहुमूलं तदधः पार्श्वमस्त्रियाम् ।विलग्नं मध्यमं मध्यमवलग्नं च न स्त्रियाम् ॥ १६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
जन्तोरामाशयः पुंसि पुंसि क्लीबेऽपि मध्यमम् ।क्लीबे वलग्नं चाथ स्यात्पृष्ठग्रन्थौ गुडः पुमान् ॥ १९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अरेश्च विजिगीषोश्च मध्यमो भूम्यनन्तरः ।सपञ्चमस्तकः षष्ठ उदासीनस्ततः पृथक् ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विजिगीषुररिर्मित्रं पार्ष्णिग्राहश्च मध्यमः ।उदासीनात्पुलोमेन्द्रौ षट्कं मण्डलमूचतुः ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षड्जर्षभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमोऽपि च ।धैवतश्च निषादश्च सप्त कण्ठादिजाः स्वराः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आभोगे पदयुग्मं स्यात् खण्डानीत्थं ध्रुवस्य च ।षट्पदस्तूत्तमः प्रोक्तो मध्यमः पञ्चभिः परैः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तदुत्तमं ध्वनिः पुंसि भवेद्व्यङ्गे(ङ्ग्ये)तिशायिनि ।गुणीभूते मध्यममं स्याच्चित्रं स्याद्व्यङ्गवर्जितम् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
गान्धारोऽजाविशब्दाभो मध्यमः क्रौञ्चशब्दवत् ।पञ्चमः पिकशब्दाभो धैवतोऽश्वध्व[48b]निप्रभः ।निषादो निषदोऽपि स्याद्गजशब्दितसंनिभः ।कलः स मधुराव्यक्तेस्त्रिषु सूक्ष्मस्तु काकलिः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्यं यत्प्राग्विनशनादपि ।प्रत्यगेव प्रयागाच्च मध्यदेशः स मध्यमः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुंस्यादि-पूर्व-पौरस्त्य-प्रथमे चाद्य आदिमः ।अग्रं च मध्यमीयं तु मध्यमं माध्यमं तथा ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मध्यं यद्धिमवद्विन्ध्यगिर्योः प्रत्यग्प्रयागतः ।देशो विनशनात्प्राक्तु मध्यदेशोऽपि मध्यमः ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋषभो मध्यमः पञ्चमो निषादोऽथ धैवतः ।तद्भेदा मन्द्रमध्याख्यताराः स्थानादिभेदतः ॥ २९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पश्चिमं चरमं चापि पाश्चात्यान्तावपि स्मृतौ ।मध्यमं मध्यमीयं तु विचालाभ्यन्तरे समे ॥ ३४६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
नाभिर्नाभेरधोभागे बस्तिर्मूत्रपुटं पुनः ।मूत्राशयोऽवलग्नं तु विलग्नं मध्यमध्यमौ ॥ २६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मध्यमो मध्यलोकश्च सहा सर्वंसहा मही ।महिर्माया मानवती धरा धारा प्रबोधिनी ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मध्यमं यौवनं प्रान्तं वार्द्धक्यं प्रान्तिमं जरा ।उपवीतं ब्रह्मसूत्रं तिलकं द्विजभूषणम् ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मध्योऽवलग्नं विलग्नं मध्यमोऽलङ्क एव च ।काञ्चीपदं कटिः श्रोणिः कटीरं च ककुद्मती ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षड्जर्षभगान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।धैवतो निषधः सप्त स्वरास्तन्त्र्यादिषूद्भवाः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 ष (syllables merged)
genderपुंmasc.
विचालं त्वन्तरं मध्यमन्तरालं च मध्यमम् ।अरालं कुटिलं वक्रं सरलं प्रगुणो ऋजु ॥ ९३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अवलग्नं विलग्नं च मध्यश्च मध्यमः स्मृतः ॥ ९७८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्यं यत् प्राग्विनशनादपि ।प्रत्यगेव प्रयागाच्च मध्यदेशः स मध्यमः ॥ १६१७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षड्ज-ऋषभ-गान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।धैवतो निषधः सप्त तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ २५४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ऋ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मध्यमं मध्यमीयं च मध्यन्दिनं च माध्यमम् ।माध्यन्दिनं च नामानि मन्यन्ते मध्यमस्य वै ॥ २६५४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्दि (wrong syllable)
genderविadj.
अथ सप्त स्वरा ज्ञेयास्तन्त्रीकण्ठसमुत्थिताः ।स्यात् षडज ऋषभश्चैव गान्धारो मध्यमोऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 डज (syllable split)
genderपुंmasc.
तत् प्रत्यन्तदेशस्तु प्रत्यन्तो म्लेच्छदेशवत् ।अस्यैव मध्यदेशस्तु मध्यदेशस्तु मध्यमः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 तत् (syllables merged)
genderपुंmasc.
कक्षौ द्वौ बाहुमूले स्यादस्त्री पार्श्वं तयोरधः ।अस्त्री मध्यो मध्यमञ्च विलग्नमवलग्नवत् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नान्तौ, प्लीहा चाबन्तोऽपि, मध्ये मध्यम इत्यपि ।विलग्नावलग्नौ सर्वे पुंक्लीबाः, रसनापदे ॥ १८० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 चा (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ल (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
मध्यजाते मध्यमीयं मध्यमं माध्यमं तथा ।मध्यन्दिनं माध्यन्दिनं मध्येऽभ्यन्तरमन्तरम् ॥ ५९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 6 ध्य (wrong syllable)
genderविadj.
अथ देशे शरावत्या उदीच्यः पश्चिमोत्तरे ।प्राच्यः प्राग्दक्षिणे देशे मध्यदेशे तु मध्यमः ॥ ३८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युः षड्जर्षभगान्धारमध्यमाः पञ्चमस्तथा ।धैवतश्च निषादश्च तन्त्रीकण्ठभवाः स्वराः ॥ ९४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मध्यमं चावलग्नं स्याद् विलग्नं मध्यमस्त्रियाम् ।स्तनौ कुचौ तयोरग्रं चूचुकं भुजमूर्ध्नि तु ॥ १०६९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मण्डलाधीश्वरो यश्च स सम्राण्मध्यमश्च सः ।अधीश्वरो नताशेषसामन्तो नाभिरित्यपि ॥ १२६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चमूलकमित्येतत् पञ्चमूलं तु मध्यमम् ।बलापुनर्नवैरण्डैः सूक्ष्मपर्णीद्वयेन च ॥ १४६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
मध्यमो हारितो नेरी यौनिकः स्वेदचूषकः ।खरः स्वरिंगणोऽथासौ ग्रीष्मो झंझानिलोऽनिलः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षट्त्रिंशन्मन्द उत्खातो द्विगुणत्रिगुणौ पुनः ।मध्यमश्चैवोत्तमश्च प्रथमो द्वादशैव वा ॥ २३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युः षड्जर्षभगान्धारमध्यमाः पञ्चमस्तथा ।धैवतश्च निषादश्च तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुक्षिको मलुकस्तुन्दं जठरं चोदरं न ना ।अवलग्नवलग्नौ तु मध्यमो मध्यमस्त्रियाम् ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्र्यं त्वग्रिममग्रस्थं मध्यमीयं तु मध्यमम् ।अन्त्ये जघन्यपाश्चात्यचरमान्तिमपश्चिमाः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जलाञ्जले निकुञ्जे च नपुंसकमुपादिशत् ।मध्यमस्तु नृशण्डः स्याच्छरीरावयवान्तरे ॥ १३४१ ॥
अनुष्टुप्
अवलग्नाह्वये ना तु मध्यदेशेश्वरे नृपे ।सप्तानां च स्वराणां स्यात् षड्जादीनां कचित् स्वरे ॥ १३४२ ॥
अनुष्टुप्
त्रि तु मध्यभवे स्त्री तु मध्यमा मध्यमाङ्गुलौ ।स्त्रियां च दृष्टरजसि रभसस्त्वाह शब्दवित् ॥ १३४३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsमध्यभव
अथ भाग्यं क्लीबलिङ्गं स्याच्छुभाशुभकर्मणोः ।मयो दैत्ये च करभे शिल्पिन्यश्वतरेऽपि च ॥मध्यमस्त्री विलग्ने स्यान्न्याय्येऽन्तरेऽधमे त्रिषु ।मत्स्याः पुंभूम्नि देशे तु मीने नारायणे पुमान् ॥मन्युर्ना दैन्यशोकेष्टिक्रोधेष्वहङ्कृतौ क्वचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्त (wrong syllable)
मध्यम as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप आलिङ्ग्यआलिङ्ग्यः पटहे पुंसि मध्यमे भेद्यवत् पुनः । आलिङ्गनीये विज्ञेय आञ्जनः पुनरुच्यते ॥ २०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.208