वृत्ति
vṛttiस्त्री · fem.In 20 kośas: 28 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 23 as a meaning of another word.
निबन्धवृत्ती अन्वर्थे संग्रहस्तु समाहृतिः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
आजीवो जीवनं वार्ता जीविका वृत्तिवेतने ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
हिमागमस्तु हेमन्ते वसन्ते पिकवान्धवः ।पुष्पसाधारणश्चापि ग्रीष्मे तूष्मायणो मतः ॥ २४ ॥आखोरपद्मौ वर्षे तु ऋतुवृत्तिर्युगांशकः ।कालग्रन्थिर्मासमलः संवत्सर्वर्तुशारदौ ॥ २५ ॥वत्स इद्वत्सर इडावत्सरः परवाणिवत् ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ऊरव्या ऊरुजा अर्या वैश्या भूमिस्पृशो विशः ।आजीवो जीविका वार्ता वृत्तिर्वर्तनजीवने ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आर्या भूमिस्पृशो वैश्या ऊख्याश्च विशः स्मृताः ।जीवनं वृत्तिराजीवो वार्त्ता चेति निगद्यते ॥ ५७० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भारती सात्वती चैव कैशिक्यारभटीति च ।चतस्रो वृत्तयो भावाः संस्कृताद्या विकल्पिकाः ॥ १४७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वार्त्ता वृत्तिः पुनः क्लीबे वर्त्तनं जीवनं पुनः ।पुंस्याजीवोऽपि यद्भेद्यगाम्येषां त्रिष्वितः पुनः ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पौराद्यनुग्रहे युक्तो वृत्तिर्व्यावृत्तिरन्यतः ।पक्षे पक्षे तुलामानं भाण्डार्घप्रत्यवेक्षणम् ॥ १२२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
टीका निरन्तरव्याख्या पञ्जिका पदभञ्जिका ।निबन्धवृत्ती अन्वर्थे संग्रहस्तु समाहृतिः ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विघसस्य वृत्तिकुटिवितस्तीनां कुटेरपि ।ऊमीशमीमेथिमेधिमसीनां पाटलेरपि ॥ १२२ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
शब्दव्यापृतिरुक्ता वृत्तिः * * थ विग्रहः ।वृत्त्यर्थबोधकं वाक्यं वणु(?)पुल्लिङ्गं प्रकीर्तितम् ।पदमन्ते * सुप्तिङ्युक्तं तत्तु समर्थं रहिताकाङ्क्षम् ।वाक्यं तादृक्पदसंघातः * * * * * * * * * * ॥ ५८ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
भवेद्वाक्यपदीयं तु भाष्यव्याख्यानसंयुतम् ।षष्टिश्रावी भर्तृहरिर्वृत्तिः सूत्रार्थबोधिका ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ऊरव्या ऊरुजा वैश्या अर्या भूमिस्पृशो विशः ।वृत्तिर्वार्त्ता जीविका स्यादाजीवो वर्तनं तथा ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आर्या भूमिस्पृशो वैश्या ऊरव्या ऊरुजा विशः ।आजीवो जीवका वृत्तिर्वार्ता वर्तनजीवने ॥ २०६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
जीविका वेतनं वृत्तिः द्रव्यं द्युम्नं धनं वसु ।कार्त्तस्वरम् शातकुम्भं हिरण्यं हेमहाटकम् ॥ २४६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
ऊरव्यश्वोरुजो विट् च तुलाधाराग्रजीवनः ।वार्ता तु वर्तकं वार्ता वृत्तिर्वर्तनजीवने ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अमत्रं भाजनं पात्रं पण्यं भाण्डं क्रयाणकम् ।वर्तनं जीवनं वृत्तिराजीवो जीविकापि च ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अथाऽन्वर्थे निबन्धश्च वृत्तिः स्यात् संग्रहस्तु वै ।समाहृतिः तथा ज्ञेया परिशिष्टं तु पद्धतिः ॥ ३७१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आजीवो जीवनं वार्ता जीविका वृत्तिवेतने ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वाटो वृत्तिश्च प्राचीनमाऽऽवेष्टकश्च नाम वै ॥ १६८४ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
विड्वैश्य ऊरुजोरयौ भूमिस्पृक् भूमिजीवनः ।जीविका जीव आजीवो वार्ता वृत्तिश्च वर्तनम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 र (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
वितण्डा काकिनी पिच्छाराजिका प्राचिका मिसी ।किङ्किनी संहतिर्लाक्षा जीविका च मसीदवत् (?) ॥दूषिका पञ्जिका हिक्का मन्या लाला पिपीलिका ।उल्काभङ्गिः सुरङ्गर्त्तिर्वृत्तिर्वर्त्तिः क्षुमा द्रुणु ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
बाहुसंभवे राजन्यो राजा च क्षत्र-क्षत्रियौ ।आर्ये विड्-वैश्यौ वेतने वृत्तिर्वार्तापि जीविका ॥ ३१५ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
स्यादुद्धतं ताण्डवोऽस्त्री कैशिक्याद्यास्तु वृत्तयः ।तौर्यत्रिकं नृत्तगीतवाद्यं नाट्यं च तत् त्रयम् ॥ ९४५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अर्या भूमिस्पृशो वैश्या ऊरव्या ऊरुजा विशः ।आजीवो जीविका वृत्तिर्वार्ता वर्तनजीवने ॥ १३९४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चतस्रो वृत्तयो नान्दीकरा नान्द्याश्च पाठकाः ।रसवागङ्गभावाद्यैः शास्त्रोक्तैः रूपकाश्रयम् ॥ १८२१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अर्या भूमिस्पृशो वैश्या ऊरव्या उरुजा विशः ।आजीवो जीविका वृत्तिर्वार्ता वर्तनजीवने ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वृत्तिः प्रवर्तने ख्याता विवृतौ जीवनेऽपि च ।कौशिकीभारतीत्यादौ नाट्यवृत्तौ च दृश्यते ॥
अनुष्टुप्
तरति प्रणिदाति स्यात्तरणे हवत्तांति च (Corrupt) ।तरतिर्विपरो दाने निरस्तु स्यान्निवर्तने ॥वृत्तौ निर्गमने शक्तौ बाधे प्रात्प्रस्तुतौ जने ।देवादीनामन्ययोनौ भूताद्यावेश उत्परः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every lineLatin letters: Corruptnearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 व (wrong syllable)
meanings
शब्दोच्चारणधर्मेषु द्रुतमध्यादिषु त्रिषु ।ऋक्पादस्याप्युपान्तेऽप्यप्रतिबन्धप्रवर्तने ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
व्याख्याने ग्रन्थभेदे च सामगीतिगुणान्तरे ।सम्भक्तौ चापरे त्वाहुर्मरणेऽपि विचक्षणाः ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
वीतिर्दीप्तौ गतौ भुक्तौ प्रजने वाधनेऽपि च ।वृत्तिर्विवरणाजीवकौशिक्यादिप्रवर्त्तने ॥
अनुष्टुप्
वृत्ति as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् कारिकाकारिका यातनावृत्त्योः कर्णिका कर्णभूषणे ॥ १५ ॥ करिहस्तेऽङ्गुलौ पद्मबीजकोश्यां त्रिषूत्तरे । वृन्दारकौ रूपिमुख्यावेके मुख्यान्यकेवलाः ॥ १६ ॥ Amarakośa 3.3.16
- नामलिङ्गानुशासनम् वार्तावासिता स्त्रीकरिण्योश्च वार्ता वृत्तौ जनश्रुतौ ॥ ७५ ॥ Amarakośa 3.3.75
- धरणिकोश प्रवृत्तिआयतिः प्रापणे दैर्ध्ये प्रवृत्तिर्वृत्तिवार्तयोः । सुव्रता गौः सुदोहापि विवृतान्यागदेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 15.1.20
- धरणिकोश वृत्तवृत्तं दृढमधीतं च वृत्तं वृत्तौ मृतेऽपि च । चरित्रच्छन्दसोर्वृत्तं वर्तनातीतयोरपि ॥ Dharaṇikośa 15.3.3
- धरणिकोश वर्तिनीह्रादिनी वज्रतडितोर्वर्तिनी वृत्तिमार्गयोः । द्विजन्मा विहगे विप्रे भूतात्मा धातृदेहयोः ॥ Dharaṇikośa 19.1.19
- कोषकल्पतरु भरणस्यात्पण्यवीथ्यां विपणिर्द्विलिङ्गा- पणे च पण्येऽथ भवेत्प्रवेणिः । वेण्यां कुथायां भरणं तु वृत्तौ डुगतं तु तत्स्त्री ॥ ४० ॥ Koṣakalpataru 6.15.40
- कोषकल्पतरु वृत्तक्षेमेऽन्तिमे शस्तमथ प्रशस्ते त्रयेऽथ वित्तं धनवाचि षण्ढे । ज्ञाने प्रतीते तु विचारिते च त्रयेऽथ वृत्तौ चरितेऽपि वृत्तम् ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.16.29
- कोषकल्पतरु सुनीतिजात्यङ्गरूपेषु मताकृतिः स्त्री सौस्थ्ये तथा*स्तमने च सौख्ये । स्यान्निर्वृतिः साधुनयध्रुवाम्बा- र्थिका सुनीतिर्गदिताथ वृत्तौ ॥ ३८ ॥ Koṣakalpataru 6.16.38
- कोषकल्पतरु जीवनक्लीबे तु वृत्तौ सलिलेऽथ मेदा स्याज्जीवनाह्वा किल जीवनी तु । जीवन्तिका देवनमन्तिमे स्यात् क्रीडाजिगीषाव्यवहारवाचि ॥ ४५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.45
- नानार्थार्णवसंक्षेप वार्ताद्वयोस्तु जलमार्जारे वार्ता तु स्यात् स्त्रियामियम् । वार्ताक्यां वर्तनोदन्तकृषिप्रभृतिवृत्तिषु ॥ १२१३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1213
- नानार्थार्णवसंक्षेप वृत्तवृत्तं तु क्ली नरेऽप्यन्ये स्वरूपाचारवृत्तिषु । पद्यव्यक्तिषु सम्भक्तौ त्रिषु तु स्याद्दृढे मृते ॥ १२७९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1279
- नानार्थार्णवसंक्षेप शैलीशैलस्तु भूधरे पुंसि शिलासम्बन्धिनि त्रिषु । वृत्तौ शीलभवायां स्त्री शैलीत्येवं प्रचक्षते ॥ १४२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1429
- नानार्थार्णवसंक्षेप वर्तनिवर्तनिस्तु भवेद्वृत्तौ मार्गे स्यात् तक्रपिण्डके । स्याद्वल्लरिस्तु मञ्जर्यां लतायां च धनञ्जयः ॥ ८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.82
- परमानन्दीयनाममाला जीवनजीवनं सलिले जन्मवृत्त्योरपि निरीक्ष्यते । जगती छन्दसां भेदे भूमौ लोकेऽथ जम्बुकः ॥ २०६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.13.206
- शब्दरत्नावली वृत्तवाच्यलिङ्गं दृढे क्लीबं छन्दश्चारित्रवृत्तिषु । शक्तिरुत्साहगौर्योस्तु बले वस्त्रान्तरे स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.57
- शब्दरत्नावली जीवजीवोऽस्त्री जीविते ना तु वृत्तिप्राणिगुरुद्रुमे । जीवा मौर्व्वी वचा भूमिजीवन्तीष्वपि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.7
- शब्दरत्नावली प्रादुस्अन्तरङ्गीकृतौ मध्ये व्यवधानेऽपि दृश्यते । अन्तरा तु विनार्थे स्यात्समीपमध्योरपि ॥ प्रादुः प्राकाश्यसम्भाव्यवृत्तिष्वपि निगद्यते । पुनरप्रथमे भेदे पक्षान्तराधिकारयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.54
- शब्दरत्नाकर गुणगुणो मौर्व्यामप्रधाने नाम्नि सत्त्वादिशौर्ययोः । शब्दार्थवृत्तिमाल्येषु तन्तुरश्मीन्द्रियेषु च ॥ १९०७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1907
- त्रिकाण्डशेष प्रवृत्तिवृत्तिवार्ताप्रवाहेषु प्रवृत्तिरथ घोटके । पाने च पीतिः सिक्ते तु प्रोक्षितं निहतेऽपि च ॥ १७३ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.173
- त्रिकाण्डशेष भारतीसेवाविभागयोर्भक्तिर्भवद्युष्मत्सदर्थयोः । पक्षिण्यां वाचि वृत्तौ च भारती भारतं पुनः ॥ १७५ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.175
- वैजयन्ती वृत्तनिस्सारारोग्ययोः षण्डो वृत्तिमन्नीरुजोस्त्रिषु । वृत्तं स्वरूपे चरिते वृत्तौ छन्दोविधासु च ॥ ७६ ॥ Vaijayantī 6.5.76
- वैजयन्ती प्रवृत्तिबोधे तिथौ च प्रतिपत् प्रवृत्तिर्वृत्त्युदन्तयोः । प्रवेणी तु कुथावेण्योः प्रसूतिः पुत्रजन्मनोः ॥ १६ ॥ Vaijayantī 7.2.16
- वैजयन्ती वर्तनीपथ्यायां गव्युमाकन्यालोहिनीषु च रोहिणी । नक्षत्रे कण्ठरोगे च वर्तनी वृत्तिमार्गयोः ॥ २१ ॥ Vaijayantī 7.2.21