गान्धार
gāndhāraपुं · masc.In 14 kośas: 18 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
षड्ज ऋषभगान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।धैवतो निषधः सप्त तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ १४०१ ॥ते मन्द्रमध्यताराः स्युरुरःकण्ठशिरोद्भवाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ऋ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
निषादर्षभगान्धारषड्जमध्यमधैवताः ।पञ्चमश्चेत्यमी सप्त तन्त्रीकण्ठोत्थिताः स्वराः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शताग्रजोऽस्यावरजास्ते स्युर्दुःशासनादयः ।शकुनिः सौबलोऽपि स्याद्गान्धारोऽप्यक्षकोविदः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षड्जर्षभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमोऽपि च ।धैवतश्च निषादश्च सप्त कण्ठादिजाः स्वराः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गान्धारोऽजाविशब्दाभो मध्यमः क्रौञ्चशब्दवत् ।पञ्चमः पिकशब्दाभो धैवतोऽश्वध्व[48b]निप्रभः ।निषादो निषदोऽपि स्याद्गजशब्दितसंनिभः ।कलः स मधुराव्यक्तेस्त्रिषु सूक्ष्मस्तु काकलिः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
स्वरो ह्रादारवौ क्काणः स्वनः क्कणरणावपि ।संगीते तु स्वराः सप्त षड्जगान्धारनामकौ ॥ २९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षड्जर्षभगान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।धैवतो निषधः सप्त स्वरास्तन्त्र्यादिषूद्भवाः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 ष (syllables merged)
genderपुंmasc.
षड्ज-ऋषभ-गान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।धैवतो निषधः सप्त तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ २५४३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ऋ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अथ सप्त स्वरा ज्ञेयास्तन्त्रीकण्ठसमुत्थिताः ।स्यात् षडज ऋषभश्चैव गान्धारो मध्यमोऽपि च ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 डज (syllable split)
genderपुंmasc.
नागसम्भवसिन्दूरगान्धाररक्तवालुकम् ।समीवर्धनसीमन्तवरकं कामचन्द्रकम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कोसलकेकयहूणा घूर्जरयौधेयहेहया मत्स्याः ।गान्धारसिन्धुजावकसिंहलकाम्बोजसोमकाम्बष्ठाः ॥ ३७७ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
प्राग्ज्योतिषाः कामरूपाः विदर्भाः कथकैशिकाः ।प्रत्यग्रथास्त्वहिच्छत्रा गान्धारास्तु दिगन्धकाः ॥ ३८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आरट्टजाश्च बाह्लीकाः सिन्धुजाः शम्बलोद्भवाः ।अम्बष्ठजा अन्वजवा गान्धारास्तैतिलेयकाः ॥ ७२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युः षड्जर्षभगान्धारमध्यमाः पञ्चमस्तथा ।धैवतश्च निषादश्च तन्त्रीकण्ठभवाः स्वराः ॥ ९४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रसगन्धो गन्धरसो गान्धारं मसिवर्धनम् ।क्षारस्तु स्याद्यवक्षारो यवशूकश्च रेचकः ।शिलाजतु शिलाव्याधिस्तृफला त्रिफलाऽपि च ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
गांधारास्तु दिहण्डाः स्युर्यवनास्तु हुरुष्कराः ।संभालाः स्युः शूरसेना अपि ते शूरसेनयः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
स्युः षड्जर्षभगान्धारमध्यमाः पञ्चमस्तथा ।धैवतश्च निषादश्च तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सिन्दूरकेऽन्त्ये[56b]ऽथ जलस्य धृत्या-माधार आवापक आश्रये च ।स्याद्वेगवर्षे च सुहृद्बले स्या-दासार आद्ये गदितः प्रसृत्याम् ॥ ४१ ॥
इन्द्रवज्राmetre not read in every line
meaningsसिन्दूरक
doubtful
गान्धार as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली रागरागोऽनुरागे क्लेशादौ गान्धारादौ महीपतौ । मात्सर्यादौ लोहितादौ स्याच्चन्द्रमसि भाष्करे ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.22