निषाद
niṣādaपुं · masc.In 18 kośas: 31 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
क्षत्त्रियायां द्विजान्मूर्धाभिषिक्तो विट्स्त्रियां पुनः ॥ ८९५ ॥अम्बष्ठोऽथ पारशवनिषादौ शूद्रयोषिति ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 थ (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 ष्यो (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चण्डालेऽन्तावसाय्यन्तेवासिश्वपचबुक्कसाः ।निषादप्लवमातङ्गदिवाकीर्तिजनंगमाः ॥ ९३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निषादर्षभगान्धारषड्जमध्यमधैवताः ।पञ्चमश्चेत्यमी सप्त तन्त्रीकण्ठोत्थिताः स्वराः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चण्डालप्लवमातङ्गदिवाकीर्तिजनङ्गमाः ॥ १९ ॥निषादश्वपचावन्तेवासिचाण्डालपुक्कसाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अन्तावसायी चण्डालो निषादश्च जनङ्गमः ।श्वपचः पक्वशश्चैव मातङ्गः प्लवकः स्मृतः ॥ ५९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ पारशवो भिल्लो निषादः पर्वताश्रयः ।त्रिष्वितः पुष्करान्ताः स्युः शिल्पी कारुश्च कारुकः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अन्तेवासी दिवाकीर्तिर्मातङ्गोपि च पुल्कसः ।जनंगमः पुल्कशोऽपि निषादश्च निषत्प्लवः ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षड्जर्षभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमोऽपि च ।धैवतश्च निषादश्च सप्त कण्ठादिजाः स्वराः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गान्धारोऽजाविशब्दाभो मध्यमः क्रौञ्चशब्दवत् ।पञ्चमः पिकशब्दाभो धैवतोऽश्वध्व[48b]निप्रभः ।निषादो निषदोऽपि स्याद्गजशब्दितसंनिभः ।कलः स मधुराव्यक्तेस्त्रिषु सूक्ष्मस्तु काकलिः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
वैश्यायां स्तः पारशव-निषादौ शूद्रयोषिति ।माहिष्यो विट्स्त्रियां क्षत्रादुग्रस्तु वृषलस्त्रियाम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
समौ चाण्डाल-चण्डालौ निषादश्च निषादिवत् ।चाण्डालकिस्तु चण्डालपुत्रो नैषादकिस्तथा ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुलिन्दः शवरो दस्युर्निषादो व्याधलुब्धकौ ।धानुष्कोऽथ किरातश्च सोऽरण्यानीचरः स्मृतः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऋषभो मध्यमः पञ्चमो निषादोऽथ धैवतः ।तद्भेदा मन्द्रमध्याख्यताराः स्थानादिभेदतः ॥ २९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जनङ्गमदिवाकीर्तिनिषादश्वपचादयः ।इत्यादयो म्लेच्छभेदास्तत्तद्देशेषु सम्मताः ॥ ४३४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शूद्रोऽन्त्यवर्णोऽङ्घ्रिभवः श्यामः सेवनजीवनः ।भिल्लः किरातः शबरो निषादो वेणुकल्मषः ॥ ७७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चाण्डालस्तु दिवाकीर्तिर्निषादश्च जनंगमः ।मातङ्गः श्वपचोऽस्पृश्योऽन्तेवासी प्लवबुक्कसौ ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्विजाद्वैश्यस्त्रियां जातोऽम्बष्ठो हि कथ्यते पुनः ।पारशवो निषादश्च जातः शूद्रस्त्रियां द्विजात् ॥ १५०७ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 हि (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
चण्डालश्चैव चाण्डालः श्वपचः पुक्कसः प्लवः ।पुष्कसो बुक्कसश्चापि निषादश्च जनङ्गमः ॥ १५८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पञ्चमो धैवतश्चैव निषादश्चेति ते क्रमात् ।षड्जं मयूरा क्रवते वृषभा ऋषभं तथा ॥अजाविकौ तु गान्धारं क्रौश्चो नदति मध्यमम् ।पुष्पसाधारणे काले कोकिलो रौति पञ्चमम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दिवाकीर्तिर्निषादश्च श्वपचोऽपि च जनाङ्गमः ।पुक्कशो निषदोऽपि स्यात् तद्भेदाः शवरादयः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 श्वप (syllable split)
genderपुंmasc.
शूना तालव्य-दन्त्यादिः, पामरः प्रामरोऽपि च ।क्षुल्लकः खुल्लकस्तद्वद्, निषादे तु श्वपाकवत् ॥ ३५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युः षड्जर्षभगान्धारमध्यमाः पञ्चमस्तथा ।धैवतश्च निषादश्च तन्त्रीकण्ठभवाः स्वराः ॥ ९४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
निषादः स्यात् पारशवः कायस्थकरणौ समौ ।तन्तुवायः कुविन्दः स्यात् त्रसरः सूत्रवेष्टनम् ॥ १५३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
वैश्यांबष्ठं निषादं तु शूद्रा पारशवश्च सः ।एते विवाहजाः पुत्रा व्यभिचारसुताः पुनः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कक्ष्याजीवात्स दौः षन्तो निषादो ध्वजघोषणात् ।कुंभकारो भाण्डवृत्तिरेष स्यादूर्ध्वनापितः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शूलिको दण्डयेद्दण्ड्यान् शूलारोपादिकर्मणा ।निषादो मृगघातात्स माहिष्यो नृत्तगीतवित् ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स एव मंकुशोऽथासौ निषादः सस्यरक्षया ।जीवन् सवर्णो नक्षत्रैः सोंऽबष्ठो वैद्यशास्त्रवित् ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उग्रो दण्ड्यान्दण्डयेत्स दौः षन्तो मत्स्यघातनात् ।निषादो व्यालादिवधाद्यवनः कुञ्जरग्रहात् ॥ ७२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात्पारधेनुको वेनो गोधादिवधबन्धकृत् ।स निषादो मत्स्यघातान्मद्गुराघोषणेन सः ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्युः षड्जर्षभगान्धारमध्यमाः पञ्चमस्तथा ।धैवतश्च निषादश्च तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वरे निषादः श्वपचे प्रसाद-स्त्वनुग्रहे काव्यगुणे प्रसत्तौ ।स्वाच्छ्ये नवे च प्रतिभेऽप्यधृष्टेपीते तु मुद्गे नरि शारदः स्यात् ।स्त्री सप्तप[5b]र्णेऽम्बुकणागतश्चस्याद्दारदः पारदहिङ्गुलार्थः ।विषेऽप्यथो सर्पिषि तोयदं स्या-न्ना मुस्तके वारिधरेऽपि तद्वत् ॥ ३४ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 1, syllable 4 प (wrong syllable)
निषाद as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली कुक्कुटनिषादे शूद्रपुत्रे च तृणोल्कायाञ्च कुक्कुभे । कुनटी स्त्री तु नैपाल्यां तथा गनःशिलासु च । कृपीटं जठरे नीरे विपिनेन्धनयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.41
- शब्दरत्नावली प्लवतर्कनिश्चितयोः क्लीबं नित्यनिश्चलयोस्त्रिषु । स्त्रियान्तु शालपर्ण्यां स्यात्तथा साध्वी स्त्रियामपि ॥ गीतभेदे च स्रुग्भेदे त्रिलिङ्ग्यामाह माधवः । नवस्त्रिषु नूतने स्यात्स्तुतिमात्रे पुमानयम् ॥ नीवी परिपणे स्त्री तु स्त्रीकट्यंशुकबन्धने । पक्वं विनाशाभिमुखे तथा परिणते त्रिषु ॥ प्लवो ना विहगे भेके निषादे भेलके कपौ । शलके प्रेरणे शत्रौ श्वपचे प्लवनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.13
- त्रिकाण्डशेष प्लवप्लवो निषादे पर्कट्यां भेके भेले गतौ कपौ । पल्लवो विस्तरे षिड्गे किसले विटपे वने ॥ ४१८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.418