ग्राम
grāmaपुं · masc.In 17 kośas: 21 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.
ग्रामस्तु वसथः संनिप्रतिपर्युपतः परः ॥ ९६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
समौ संवसथग्रामौ वेश्मभूर्वास्तुरस्त्रियाम् ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रामः संवसथो ज्ञेयो ग्रामाधानं च खेटकम् ।ग्रामीणास्तु निगद्यन्ते ग्राम्या ग्रामेयका इति ॥ २५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सप्तस्वरास्त्रयो ग्रामाः मूर्च्छना एकविंशतिः ।तानान्येकोनपञ्चाशदित्येव स्वरविस्तरः ॥ १५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शाखानगरपर्यायं ग्रामः कर्षुकवासभूः ।अथासंनिपर्युपेभ्यः परः स्याद्वसथः पुमान् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ग्रामः स्यात्स्वरसंदोह आरोहस्त्ववरोहणम् ।क्रमात्स्वराणां सप्तानां मूर्छना प्रोच्यते बुधैः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवस्करोऽवस्करजे स्यादवस्करकस्त्रिषु ।संवसथः परिवसथः प्र[12a]तिवसथो पवसथौनिवसथश्च ।* * * * * * * * * * * * ग्रामः ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
ग्रामो विषयशब्दास्त्रभूतेन्द्रियगुणोत्तरः ।वृन्दभेदाः समैर्वर्गः संघ-सार्थौ तु जन्तुभिः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रामो निवसथश्चापि तथा संवसथः स्मृतः ।तदर्धे पाटकः प्रोक्तः सीमाघाटो घटोऽवधिः ॥ २४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आपणो विपणिः पण्यवीथिका हट्टकोऽट्टकः ।पल्लीग्रामो गृहं गेहं वेश्म सद्म निकेतनम् ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्रुतं विलम्बितं मध्यमिति गीते त्रयो लयाः ।ग्रामा घोरमन्द्रतारास्तालाश्च चपुटादयः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पूः पुरं नगरं द्रङ्गो निवेशो नगरी पुरी ।स्थानीयं निगमो ग्रामः पत्तनं पुटभेदनम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राशिः पुञ्जोत्करौ कूटं जातं यूथं भरः कुलम् ।ग्रामो वर्गः समाहारो निकायो निचयोऽपि च ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ग्रामः संवसथश्चापि स्यात् प्रतिवसथस्तथा ।पर्युपवसथौ प्रोक्तौ निवसथश्च निगद्यते ॥ १६३९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
ग्रामो विषयशब्दोक्तभूतेन्द्रियगुणाद्गणे ।समजः स्यात् पशूनां वै समाजश्चान्यदेहिनाम् ॥ २५६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ संवसथग्रामौ तथावसथ इत्यपि ।वास्त्वस्त्री वेश्मभूर्वाटी वाटिका गृहपोतकः ॥ग्रामान्त उपशल्यञ्च द्वयं ग्रामसमीपके ।द्वे स्त्रियौ सीमसीमे च ग्राम्यावधिनिश्चिते ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अग्रहारो द्विजावासो ग्रामसंवसथौ समौ ।क्षुद्रग्रामे ग्रामटिका पल्ली खर्वट इत्यपि ॥ ३९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्यात् स्थानीयं त्वतिलम्बो ग्रामो ग्रामशताष्टके ।तदर्धं तु द्रोणमुखं तच्च कर्वटमस्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ति (wrong syllable)
genderपुंmasc.
ग्रामः पर्युपसन्निभ्यः प्रतेश्च वसथः परः ।स्थानीयन्तु महाग्रामो ग्रामाः क्षुद्राः परे क्रमात् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
औशीरं शय्यासनयोर्लिंगं बुद्ध्यादिसंगतौ ।ग्रामः परोऽस्त्राद्विषयात् (गुणाद्) भूतेन्द्रियार्थकात् ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
संघातेऽपि ग्रामो भूतेन्द्रियशब्दविषयकरणानाम् ।षण्डश्च पादपानां स्कन्धः करिनरतुरङ्गाणाम् ॥ ८११ ॥
आर्या
meaningsसङ्घात
ध्यामं गन्धतृणे पुमान्[द]मनके धूम्रे पुनर्वाच्यवत्गुल्मो [थो]बलरक्षणे च जठरग्रन्थौ प्रकाण्डे बले ।घट्टे स्त्र्यामलकीतडित्पटगृहे जाल्मस्तु रौद्रे जडेभेद्याभोऽप्यसमीक्ष्यकारिणि भवेद्ग्रामः स्वराणां ग्रहे ॥ ६३ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
meaningsस्वरग्रह
तद्वत्संवसथे समूह उदितः शब्दादितश्चोत्तरःसंपूर्वः समरेऽथ कालविवरे प्राकारगर्त्तेऽवधौ ।अर्द्धे छद्मनि पुंसि नेम उदितः [31b] सोमस्तु शीतद्युतौवित्तेशे पितृदैवते च पवने[व]स्वन्तरे स्यात्कपौ ॥ ६४ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line
doubtful
सङ्घाते च जवे चाथ ग्रामो गीतिस्वरान्तरे ।शब्दभूतादिपूर्वस्तु व्रजे संवसथे तथा ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
ग्राम as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् खेटकखेटकौ ग्रामफलकौ धीवरेऽपि च जालिकः ॥ Amarakośa 3.3.31
- धरणिकोश खेटकोटिरश्रौ प्रकर्षे च संख्याचापाग्रयोरपि । खेटः कफे ग्रामभेदे कुत्सिते चर्मनन्दके ॥ Dharaṇikośa 10.2.5
- धरणिकोश स्थानअन्नं भुक्ते च भक्ते च स्थानं ग्रामप्रयुक्तयोः ? । कृत्स्नमम्भसि निःशेषे गानं गीते ध्वनावपि ॥ Dharaṇikośa 19.1.3
- धरणिकोश गान्धारभृङ्गारः कनकालुः स्याद्भृङ्गारी झिल्लिका मता । गान्धारोऽपि च सिन्दूरो ग्रामरागविशेषयोः ॥ Dharaṇikośa 26.2.54
- धरणिकोश पल्लीलीला विलासक्रिययोर्हेलावज्ञाविलासयोः । आलिः सेतुः सखी पङ्क्तिः पल्ली ग्रामकुटी तथा ॥ Dharaṇikośa 27.1.4
- कोषकल्पतरु ग्राममद्गुरिकामातुलपुत्रकमाहु- र्धूर्तफले मातुलौरस्ये । शृङ्ग्यां ग्रामे च रणे प्रकीर्तिता ग्राममद्गुरिका ॥ ७४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.74
- नानार्थार्णवसंक्षेप कन्थाकन्था ग्रामे च भित्तौ च बहुचीरकृताम्बरे । कन्या तु षष्ठराशौ स्यात् प्रियङ्ग्वाख्यमहीरुहे ॥ २० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.20
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्मअर्ममस्त्री स्थले ग्रामे नेत्ररोगान्तरेऽपि च । अट्टो नातिशये घाते क्षौमसंज्ञगृहान्तरे ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.25
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोदना क्रीडायां मतौ गोदौ ह्रदभेदौ कयोरपि । ग्रामे तु तत्समीपस्थे गोदौ नित्यं द्वितायुतौ ॥ ३७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.374
- नानार्थार्णवसंक्षेप गिरिणगालवस्त्वृषिभेदे च लोध्रे च गिरिणः पुनः । आचार्ये जलदे ग्रामे रभसस्त्वाह गुण्डकः ॥ ८० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.80
- नानार्थार्णवसंक्षेप शासनशासनं निग्रहे लेख्ये वेदवाक्येषु कर्मणि । वाङ्नियोगे प्रहरणे शास्त्रे ग्रामे च निष्करे ॥ ७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.78
- नानार्थार्णवसंक्षेप संवसथग्रामे संवसने चाथ सत्यङ्कारः करार्पणे । सत्याकृतौ चाथो सर्पराजो राजिलभोगिनाम् ॥ १२२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.122
- नानार्थार्णवसंक्षेप उपवसथध्वनिपावके भास्करे च स्यादथोपवसथध्वनिः । ग्रामोपवासयोः कव्यवाहनस्त्वग्निमात्रके ॥ ४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.4
- शब्दरत्नावली खेटखेटोऽस्त्रीचर्मणि ग्रामकफयो घोटके त्रिषु । गृष्टिः सकृत्सूतगव्यां बदरायामपि स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.11
- वैजयन्ती खेटदर्भे कुशोऽस्त्री तोये क्ली कुटिर्वक्रे गृहे नषण् । कृष्टिर्विलेखे प्राज्ञे ना खेटो ग्रामे कफेऽधमे ॥ २४ ॥ Vaijayantī 6.5.24
- वैजयन्ती शासनशासनं निग्रहे लेख्ये वेदवाक्येषु कर्मणि । वाङ्नियोगे प्रहरणे शास्त्रे ग्रामे च निष्करे ॥ ३५ ॥ Vaijayantī 7.3.35