आकृति

ākṛtiस्त्री · fem.

In 10 kośas: 5 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 16 as a meaning of another word.

गणितनाममाला Gaṇitanāmamālā · हरदत्त एकाद्यङ्कानां सञ्ज्ञा Gaṇitanāmamālā 3.33 · p. 2

द्वाविंशतेराकृतिश्च नखसंज्ञास्तु विंशतिः ।सिद्धा जिनाश्चतुर्विंशत्तत्त्वं च पञ्चविंशतिः ॥ ३३ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 च (wrong syllable)

आकृतिस्त्री नखपुं सिद्धपुं जिनपुं तत्त्वक्ली

genderस्त्रीfem.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ऋषिगोत्रब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.5.91 · p. 78

सा तु प्राविसमत्युद्भ्यः स्युश्छन्दांस्येकविंशतिः ।स्त्रियां पङ्क्तिः सैव विराट् त्रिष्टुप् तृष्टुबुभे समे ॥ ९१ ॥

अनुष्टुप्

प्रकृतिस्त्री आकृतिस्त्री विकृतिस्त्री संकृतिस्त्री अतिकृतिस्त्री उत्कृतिस्त्री छन्दस्क्ली पङ्क्तिस्त्री विराज्स्त्री त्रिष्टुभ्स्त्री तृष्टुभ्स्त्री

genderस्त्रीfem.doubtful

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव साधारणप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.1.26 · p. 372

अथाकृत्यः शोभयन्त्य ऊर्ज्यो विकुरयो रुचः ।आप्नुवत्योऽमृतरुचो वेगवत्यश्च भीरवः ॥ २६ ॥

अनुष्टुप्

आकृतिस्त्री शोभयन्तीस्त्री ऊर्जीस्त्री विकुरिस्त्री रुच्स्त्री आप्नुवतीस्त्री अमृतरुच्स्त्री वेगवतीस्त्री भीरुस्त्री

genderस्त्रीfem.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धीवर्गः Koṣakalpataru 1.5.91 · p. 64

कार्तं कृतिः प्राकृतं तु प्रकृतिः स्यादथाकृतिः ।आकृतं वैकृतं तु स्याद्वि[कृतिः संकृ]तौ पुनः ॥ ९१ ॥

अनुष्टुप्

कार्तक्ली कृतिस्त्री प्राकृतक्ली प्रकृतिस्त्री आकृतिस्त्री आकृतक्ली वैकृतक्ली विकृतिस्त्री संकृतिस्त्री

genderस्त्रीfem.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.9 · p. 306

संस्थानं व्यञ्जनं लिङ्गं लक्षणं रूपमित्यपि ।आकृतिः स्यादुपशयो व्याधेर्यः शमकारकः ॥ ९ ॥

अनुष्टुप्

संस्थानक्ली व्यञ्जनक्ली लिङ्गक्ली लक्षणक्ली रूपक्ली आकृतिस्त्री उपशयपुं

genderस्त्रीfem.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ तान्ताः Koṣakalpataru 6.16.38 · p. 223

जात्यङ्गरूपेषु मताकृतिः स्त्रीसौस्थ्ये तथा*स्तमने च सौख्ये ।स्यान्निर्वृतिः साधुनयध्रुवाम्बा-र्थिका सुनीतिर्गदिताथ वृत्तौ ॥ ३८ ॥

उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः

meaningsजाति अङ्ग रूप

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् स्त्रीलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.8 · p. 1

वाचि सम्भावनायां तु स्यादाशङ्का भयेऽपि च ।आकृतिस्तु शरीरे स्यादाकारव्यक्तिजातिषु ॥ ८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsशरीर आकार व्यक्ति जाति

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् स्त्रीलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.1.9 · p. 1

अष्टाशीत्यक्षरे च स्याच्छन्दोभेदेऽप्यथाततिः ।अन्धकारे तथा मार्गे विस्तारे च प्रकीर्तिता ॥ ९ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअष्टाशीत्यक्षरछन्दोभेद

doubtful

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.87 · p. 219

आयतिः स्यात् स्त्रियां दैर्घ्ये भाविकालप्रभावयोः ।आयत्तिः स्नेहवलयोर्वशित्वे वासरे स्त्रियाम् ।आकृतिः स्यात् स्त्रियां देहेहृतौ (?) सामान्यरूपयोः ॥

अनुष्टुप्

meaningsदेह हृति सामान्य रूप

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.147 · p. 141

क्षिप्राद्रिभेदयोरतः स्याल्लाजेष्वपि चाक्षतम् ।कृषावसत्येऽप्यनृतमाकृतिर्जातिरूपयोः ॥ १४७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 र (wrong syllable)

meaningsजाति रूप

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश स्त्रीलिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.2.2 · p. 247

अभिख्या त्विड्यशोनामस्वंबिका मातुलान्युमा ।अमतिर्मरणे मोहेऽप्याकारे देह आकृतिः ॥ २ ॥

अनुष्टुप्

meaningsआकार देह

आकृति as a meaning in nānārtha verses

नामलिङ्गानुशासनम् आकारप्रकारौ भेदसादृश्ये आकाराविङ्गिताकृती । Amarakośa 3.3.309
धरणिकोश संस्थानसमानं सत्समैकेषु समानो नाभिमारुतः । संस्थानमाकृतौ मृत्यौ संनिवेशे चतुष्पथे ॥ Dharaṇikośa 19.2.41
धरणिकोश आकारपिठरौ दन्तिकाग्रन्थौ जठरौ कठिनोदरौ । प्रकारौ भेदसादृश्यौ आकाराविङ्गिताकृती ॥ Dharaṇikośa 26.1.14
कल्पद्रुकोशः आकरोतिप्रात्करोतिर्भेदसाम्ये आहाङस्त्वाकृतिं पुनः । अपाद्विरोधं भूषा तु समोऽनोस्तु समानताम् ॥ ९५ ॥ Kalpadrukośa 1.10.95
कोषकल्पतरु संतिष्ठतेजन्मनिर्बर्हणान्तेषु समश्चित्याकृतौ मतौ । संनिवेशेऽप्यवस्थाने साम्याधारे समापने ॥ ९४ ॥ Koṣakalpataru 3.5.94
कोषकल्पतरु प्रतिकरोतिभूषणे वेष्टने व्याङः प्रकाशव्याख्ययोः पराः(?) । स्यान्निरासे निराङश्च प्रतेश्चाङः स आकृतौ ॥ ५९ ॥ Koṣakalpataru 3.5.59
कोषकल्पतरु वर्ष्मन्रश्मौ शरीरेऽप्यथ साम वेदा- न्तरेऽप्युपायान्तरके च षण्ढे । वर्ष्म प्रमाणे वपुषि प्रदिष्टं स्यात्सुन्दरे चाकृतिवाचकं च ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.21.92
नानार्थार्णवसंक्षेप भङ्गिभङ्गिर्भङ्गेऽप्याकृतौ च विच्छित्तौ चाथ भाषणे । भाषा लौकिकवाक्ये चाभियोगवचने गिरि ॥ ७४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.74
नानार्थार्णवसंक्षेप संस्थाश्रोणिः कट्यामुपस्थेऽथ संस्था स्यादाकृतौ मृतौ । व्यवस्थायां समाप्तौ च प्रणिधावपि केचन ॥ ११० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.110
नानार्थार्णवसंक्षेप मतपञ्चमाषे मतं तु क्ली स्यादाकृतेच्छयोस्तथा । ज्ञाने च वाञ्छिते तु त्रिर्ज्ञायमानेऽथ मत्तवाक् ॥ ९४६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.946
नानार्थार्णवसंक्षेप रूपभूमौ तु रुह्वरी स्त्री स्यादथ रूपं नपुंसकम् । स्वभावाकृतिसौन्दर्यवपुष्पु श्लोकशब्दयोः ॥ १११६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1116
नानार्थार्णवसंक्षेप वर्णअजयस्त्वाह चित्रेऽपि उक्तिमात्रे च दृश्यते । आकृत्यां माल्ययशसोर्वृते वेषे परे पुनः ॥ ११५७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1157
नानार्थार्णवसंक्षेप आकारआह्वाने चाकृतौ चापि स्यादथाहार ओदने । आनीतौ भक्षणे चाथो आरोहो दैर्ध्य उन्नतौ ॥ २० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.20
शब्दरत्नावली संस्थानसंस्थानं मरणाकृत्योः सन्निवेशे चतुष्पथे । स्पन्दनं क्षरणे नीरे रथेऽस्त्री तिनिशे पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.91
शब्दरत्नाकर आकारआम्नायः संप्रदायेऽपि वेदाध्ययनयोरपि । आकार इङ्गिताकृत्योरागमः श्रुतिशास्त्रयोः ॥ २०४४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2044
वैजयन्ती आकारश्रोण्याञ्चारोह आकारस्त्वाकृतावात्मवैकृते । आमोदौ हर्षसौगन्ध्ये आभोगौ यत्नपूर्णते ॥ ७ ॥ Vaijayantī 7.1.7