लिङ्ग
liṅgaक्ली · neut.In 15 kośas: 14 synonym verses, 12 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
पूतौ स्फिजौ कटिप्रोथौ वराङ्गं तु च्युतिर्बुलिः ।भगोऽपत्यपथो योनिः स्मरान्मन्दिरकूपिके ॥ ६०९ ॥स्त्रीचिह्नमथ पुंश्चिह्नं मेहनं शेपशेपसी ।शिश्नं मेढ्रः कामलता लिङ्गं च द्वयमप्यदः ॥ ६१० ॥गुह्यप्रजननोपस्था गुह्यमध्यं गुलो मणिः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यादङ्कुशो मणिरथ लिङ्गं लाङ्गलमस्त्रियाम् ।शेवशेपौ ध्वजोपस्थौ भगमेढ्रौ च मेहनः ॥ २०८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मैत्रेयिका मित्रयुद्धं प्रत्ययाः सहकारिणः ।अथ हेतुरुपादानं व्याप्यं लिङ्गं च साधनम् ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इन्द्रो लाङ्गुलिको विष्णुलिङ्गपिङ्गलगोतमाः ।मुस्तको दालवाद्याः स्युरथान्ये जङ्गमाः पुनः ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ऐश्वर्यं भगमस्त्री स्याद्विभूतिरणिमादिका ।लिङ्गं तु तस्य मूर्त्तिर्या पा[11b]षाणादिविनिर्मिता ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
शिश्नमस्त्री मेहनं स्याच्छेपं शेवं च शेफवत् ।पुंश्चिह्न-शेफ-शेपांसि लिङ्गं तद्वच्च साधनम् ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संस्थानं व्यञ्जनं लिङ्गं लक्षणं रूपमित्यपि ।आकृतिः स्यादुपशयो व्याधेर्यः शमकारकः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मौक्तिकं शौक्तिकं नाणकं नाटकंतोटकं खेटकं खं च लिङ्गं त्रिषु ।अङ्गपिङ्गप्रगं संप्रयोगं स्फिगंसर्वगं चोचवद्बीज-पिञ्जे द्विजम् ॥ ९५ ॥
स्रग्विणी
genderक्लीneut.
अनूकं कुतुकं तिन्तिडीकं कुलकचित्रके ।छत्राकं खं स्फिगं लिङ्गं प्रगमङ्गं नपुंसके ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंश्चिह्नं मेहनं मेढ्रः शिश्नं च शेपशेपसी ।लाङ्गूलं लङ्गुलं लिङ्गं नाङ्गूलं च शेफशेफसी ॥ ९८४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 च (wrong syllable)
genderक्लीneut.
-----------------------------------काममुद्रा पराख्याता शिवस्य दशमुद्रिकाः ।लिङ्गयोनित्रिशूलाक्षमालेष्टाभीमृगाह्वयः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
पुष्पापत्यपथौ चाथ नितम्बः स्यात्कटीरकः ।लिङ्गं तु लाङ्गलं शेफः साधनं मदनांकुशः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथ हेतुरुपादानं प्रत्ययाः सहकारिणः ।अनुमा त्वनुमाने स्याद्व्याप्यं लिङ्गं च साधनम् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
औशीरं शय्यासनयोर्लिंगं बुद्ध्यादिसंगतौ ।ग्रामः परोऽस्त्राद्विषयात् (गुणाद्) भूतेन्द्रियार्थकात् ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.doubtful
लिङ्गं सांख्योक्तपुरुषे लिङ्गं मेहनचिह्नयोः ।शिवमूर्तिविशेषे चानुमाने लिङ्गमिष्यते ॥
अनुष्टुप्
सीसेऽपि वङ्गं नरि देशभेदेकार्पासवातिंगणवाचकं स्यात् ।षिद्गे च सङ्गे च वदन्ति लङ्गंलिङ्गं तु सांख्यप्रकृतौ च चिह्ने ॥ २ ॥
इन्द्रवज्रा
तथानुमाने शिवमूर्तिभेदेदृगिन्द्रिये शेपसि चामनन्ति ।शृङ्गं प्रधाने शिखरे च चिह्नेक्रीडाम्बुयन्त्रेऽपि विषाणके च ॥ ३ ॥
उपजातिः
doubtful
स्यादुपच्छन्दने लालं गुह्यार्थपरभार्ययोः ।लिङ्गं बुद्ध्यादिसंहत्यां साङ्ख्यानां प्रकृतावपि ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
स्त्रीपुंसादौ च संस्थाने शरीरे चिह्नशेफयोः ।प्रव्रज्यायामवयवे वेषेऽप्यथ वनं जले ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
लङ्गः सङ्गे च षिङ्गे च रोगः स्याद्व्याधिकुष्ठयोः ।लिङ्गं चिह्ने महादेवमूर्तिभेदेऽनुमानके ।सांख्योक्तप्रकृतौ चापि मेहनेऽपि नपुंसकम् ॥
अनुष्टुप्
चिह्नमेहनयोर्लिङ्गं वेषे बुद्ध्यादिसंगतौ ।वंशः पृष्ठास्थ्नि नासोर्ध्वास्थ्नीक्षुभेदे कुले गणे ॥ १९९२ ॥
अनुष्टुप्
पुंस्त्वादौ च वराङ्गे तु गुडत्वचि गजे पुमान् ।वल्गुच्छागेऽपि वेगस्तु महाकालफलेऽपि च ॥ ७० ॥
अनुष्टुप्
meaningsपुंस्त्वादि
doubtful
लिङ्गं शेफसि वेषेंऽशे चिह्ने बुद्ध्यादिसंहतौ ।वयः खगेऽन्ने वर्षेऽर्थे शुभाकारे तनौ वपुः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
लिङ्ग as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् प्रकृतिप्रकृतिर्योनिलिङ्गे च कैशिक्याद्याश्च वृत्तयः । Amarakośa 3.3.142
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) साधनउपकरणे करणे च द्रविणे लिङ्गे च यातनायां च । सेनाङ्गे संसिद्धौ साधनशब्दप्रयोगः स्यात् ॥ ८६६ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.866
- शब्दरत्नावली प्रकृतियोन्तैन्विङ्गे पौरवर्गे शक्तौ च योषिति स्त्रियाम् । पार्वती शल्लकी दुर्गा गोपालपुत्रिकासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.116
- उत्पलिनी प्रकृतिपौरामात्यादिलिङ्गेषु स्वभावे प्रकृतिर्भगे । सत्त्वरजस्तमसां च समवस्थापि दृश्यते ॥ ५४ ॥ Utpalinī 54