पटोल
paṭolaपुं · masc.In 13 kośas: 13 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 12 as a meaning of another word.
फले कोहलकं पुष्पं पटोले रोहिणीशिशुः ।ज्योत्सी कोशातकी जाली सुषवी राजवल्लरी ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तत्फले कोहलं पुष्पं रामाङ्कोऽनुफलो लघुः ।तत्फले गुडबीजं स्यात्पटोले कर्कशः पटुः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पटोली दीर्घमधुरशिखिस्वादुभ्य एव सा ।स्यात्पटोलं राजफलं तन्मूलं रम्यकं पुनः ॥ १४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 रा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ज्वलिन्यथ पटोलः स्याज्ज्वलनः कर्कशच्छदः ।राजनामा कटुफलः पाण्डुः पाण्डुफलश्च सः ॥ ३८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कीलरालपटोलानां तथा कम्बलभल्लयोः ।दंशगण्डूषरभसलालसानां ततोऽपि च ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
छागडं मिथुने तु स्यात्पटोलः कर्कशच्छदः ।राजिफलः पाण्डुफलः पटुस्तिक्तक इत्यपि ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 जि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पटोलः कम्बलो भल्लो रालो वृक्षे च पिप्पलः ।लविर्दशा भूम्नि वस्त्रे दंशोऽश्लेषो भवाचकः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
पटोले तु पाण्डुफलः कुलकः कर्कशच्छदः ।राजीफलः कफहरो राजमान्योऽमृताफलः ॥ ३६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पटोलः पाण्डुरः पाण्डुफलो राजीफलश्च सः ।हरिद्रा रजनी पीता पीतिका रञ्जनी च सा ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृसरो बहुकरो जित्यरालकीलवितस्तयः ।पटोलः कम्बलः शारो रभसो वेतसोऽपि च ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
स्यात् पटोलस्तु कुलकं कटुकस्तिक्तकं पटुः ।कुष्माण्डोऽपि च कूष्माण्डः कर्कारूः शिम्बिवर्धनः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कलम्बूश्च, पालघ्ने तु छत्रा-छत्रा-ऽतिछत्रवत् ।अतिछत्रस्तिक्तके तु पटोलः पटुवत् स्मृतः ॥ २६६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 पा (wrong syllable); pāda 2, syllable 5 ऽति (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुस्तुम्बुरु तु धान्याकं तत्र छत्रा वितुन्नकम् ।कोशातकी पटोली स्यात् पटोलः कर्कशः पटुः ॥ ६२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कासीसके चासनपर्णिकायांशीतेऽन्यवत्स्यात्प्रमदे तु शत्रौ ।कल्लोल उल्लोलकवाचकश्चज्योत्स्न्यां पटोलो द्वितयेऽम्बरे ना ॥ ३६ ॥
इन्द्रवज्रा
पटोल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कुलककुलकः पटोले पात्रे वल्मीके च प्रकीर्तितः । श्लोकसंबद्धसंघाते क्रियया करणेन वा ॥ Dharaṇikośa 1.3.23
- कोषकल्पतरु कालिकागौरीनवाम्बुदघनावलिधूमरीषु स्याद्योगिनीभिदि नृवत्सर( ? )कार्ष्ण्ययोश्च । मांसीपटोलघनरोमलतासु शाखा- काक्योश्च वृश्चिकदलेऽपि च कालिका स्यात् ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.1.15
- नानार्थार्णवसंक्षेप तिक्ततिक्तस्तु पर्पटे पुंसि पटोले गुग्गुलावपि । विरसाख्यरसे षण्णां रसानां कटुकेऽपि च ॥ ५३५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.535
- नानार्थार्णवसंक्षेप कर्कशपटोलसंज्ञवल्ल्यां च स्यादिक्षौ चाथ कर्कशी । स्त्रियां स्याद्बदरीभेदे नरकोलीति विश्रुते ॥ ३२४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.324
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुलकपटोलसंज्ञे काव्यालङ्कारभेदे च तत् त्रि तु । संयुक्ते कुतली तु स्त्री शाकभेदे नृनप् पुनः ॥ ५२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.529
- शिवकोष कुलककुलकं तु पटोले स्यात्कुलकः काकतिन्दुके । क्षुरकः क्षवकेऽध्यण्डे गोक्षुरे तिलकेशरे ॥ २३ ॥ Śivakoṣa 1.3.23
- शिवकोष तिलकतिलकं मेचके ना तु पटोलश्रीमतोस्तिले । दीपको यवसाह्वायां जीरके लोचमस्तके ॥ ३० ॥ Śivakoṣa 1.3.30
- शिवकोष पटुपटुः पुंसि पटोले स्त्री छत्रायां लवणे पटु । पट्टिः स्त्री कृष्णवृन्तायां पट्टी लाक्षाप्रसादने ॥ १२१ ॥ Śivakoṣa 8.1.121
- शिवकोष खरच्छदअथ कोकनदं रक्तकुमुदे रक्तपङ्कजे । खरच्छदो महापत्रे पटोले रक्तबिन्दुके ॥ २३० ॥ Śivakoṣa 14.3.230
- शब्दरत्नावली कुलककुलकः पुंसि वल्मीककाकेन्दुश्रेष्ठकेषु च । क्लीबं पटोले सम्बन्धश्लोकवृन्दे निगद्यते ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.53
- शब्दरत्नावली पटुपटुः पटोले दक्षे च नीरोगे चतुरेऽन्यवत् । पट्टः पेषणपाषाणव्रणादिवस्त्रपोरपि ॥ राजशासनभेदेऽपि पत्रे पीठे चतुष्पथे । पटिः स्त्री पटभेदे स्याद् वागुलौ कुम्भिकाद्रुमे ॥ पुष्टिः पोषणवृद्धयोः स्त्रीफटादम्भे फणेऽपि च । वटी त्रिषु गुणे ना तु वृक्षनाथकपर्दयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.22
- त्रिकाण्डशेष कुलकद्विके धृष्टे च काकः स्यात्कौतुकं मङ्गलेच्छयोः । भोग्येप्यथ स्यात्कुलकं श्लोकैकार्थपटोलयोः ॥ ९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.9