पिप्पल
pippalaपुं · masc.In 20 kośas: 34 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
ग्रन्थिः पर्व परुर्बीजकोशी शिम्बा शमी शिमिः ॥ ११३० ॥शिम्बिश्च पिप्पलोऽश्वत्थः श्रीवृक्षः कुञ्जराशनः ।कृष्णावासो बोधितरुः प्लक्षस्तु पर्कटी जटी ॥ ११३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्तु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्तनौ तु धरणावग्रे तयोः पिप्पलमेचकौ ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
जले दिव्यमिरा सेव्यं कृपीटं घृतमङ्कुरः ।विषं पिप्पलपातालमलिलानि च कम्बलम् ॥ १६२ ॥पावनं षड्रसं चापि पल्लूरं तु सितं पयः ।किट्टिमं तदतिक्षारं शालूकं पङ्कगन्धिकम् ॥ १६३ ॥अन्धं तु कलुषं तोयमतिस्वच्छं तु काचिमम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बोधिद्रुमश्चलदलः पिप्पलः कुञ्जराशनः ॥ २० ॥अश्वत्थेऽथ कपित्थे स्युर्दधित्थग्राहिमन्मथाः ।तस्मिन्दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अरिष्टः पिचुमन्दः स्यान्न्यग्रोधो वट उच्यते ।श्रीवृक्षः पिप्पलोऽश्वत्थो बुधैर्बोधिश्च कथ्यते ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
न्यग्रोधे तु जटालः स्याद्वकुले मद्यलालसः ।श्रीवृक्षे पिप्पलोऽश्वत्थः प्लक्षे तु गिरिलक्ष्मणा ॥ २०६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुष्पे मणिचकं सूनं फले सस्यं तु पिप्पलम् ।धान्ये स्यादक्षतं सित्यं व्रीहिर्वरिरितीर्यते ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चलपत्रः पिप्पले स्याच्छ्रीवृक्षः श्यामलोऽपि च ।सप्तपर्णे विशालत्वक् शारदः शर्वरीमुखः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पयोधरौ पयोध्रौ च मेचकं पिप्पलं च षण् ।स्तनार्थाच्च मुखं वृन्तं क्लीबे स्तनशिखा स्त्रियाम् ॥ १९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सेवनं सीवनं स्यूतिस्त्रिषु स्यूतप्रसेवकौ ।त्रसरः सूत्रवेष्टे स्याच्चूची सूत्रं तु पिप्पलम् ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वनं पवित्रममृतं कंवलं कं कुलीनसम् ।पानीयं पिप्पलं पीथं पातालं सर्वतोमुखम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सम्बर-शम्बर-कीलालान्न-प्राणद-पुष्कर-नीरापांसि ।पिप्पल-वैष्प(?)-कुलीनस-नारं शरमृत[63b]मूषः(?) सर्वग-तोयम् ॥ २ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
पञ्चाङ्गं तु तरोर्मूलवल्कपुष्पफलच्छदैः ।पुष्पज्वरस्तु पर्वा स्याज्ज्यौतिष्कस्त्वौषधिज्वरः ॥दशाङ्गं रसनिर्याससारकण्टकवृन्तकैः ।अश्वत्थः पिप्पलो बोधिश्चलपत्रो गजाशनः ॥मङ्गल्यः केशवावासः श्रीवृक्षः क्षीरपादपः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्लक्षः कपीतनः शुङ्गी जटी द्वंद्वे तु पर्क्कटी ।य[22b]क्षवृक्षः सुपार्श्वश्च पिप्परिः पिप्पलश्छदः ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
हिङ्गुलश्चेञ्जलो[23a]गुच्छफलः स्यात्कक्षपोलिका ।क्षीरिणः पिप्पल-प्लक्ष-वरोदुम्बर-वेतसाः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
आलु शलालु शयालुशयौ स्या-त्कम्बलमम्भसि वाससि चेलम् ।पिप्पलमम्बुनि चाम्बरभेदेब्रह्मतरौ गगनेऽपि च तूलम् ॥ ११ ॥
दोधकम्
genderक्लीneut.
पटोलः कम्बलो भल्लो रालो वृक्षे च पिप्पलः ।लविर्दशा भूम्नि वस्त्रे दंशोऽश्लेषो भवाचकः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
छेदने[लूः] पिप्पलः कम्बलः शम्बलःशील-शैलोपलाः शूलतूलाङ्गुलाः ।वल्कलं पल्वलं धूमलं खण्डलंकुण्डलं कुड्मलं मूलवन्मङ्गलम् ॥ ६५ ॥
स्रग्विणीmetre not read in every linenearly स्रग्विणी
genderपुंक्लीm. n.
आमं शलाट्वथ ग्रन्थिः शिम्बिः शिम्बा शमिः परुः ।बीजकोशीपर्वणी च पिप्पलो बोधिपादपः ॥ ४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आकरार्थे तथा गञ्जो भूरुहे बाणपिप्पलौ ।वृन्दे गोले च पिण्डोऽपि वराटो रज्जुशस्त्रयोः ॥ १०४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
ह्रीबेरकेशयोर्बालस्तरोरन्यत्र विष्टरः ।द्वापरः संशये बर्हिः कुशः छेदे तु पिप्पलः ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मधुर्मरन्दः पुष्परजः परागो मकरन्दकः ।अश्वत्थः कुञ्जरसुधा पिप्पलश्चलपत्रकः ॥ १५४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्तनाग्रं स्तनवृन्तञ्च स्तनमुखञ्च मेचकः ।स्तनशिखा च पिप्पलः चूचुकं चेति मन्यते ॥ ९७२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पिप्पलं पिष्पलं चैव नलिनं मलिनं तथा ।पातालं पावनं चापि कृपीटं कम्बलं पुनः ॥ १८५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अश्वत्थः पिप्पलः ख्यातः श्रीवृक्षः कुञ्जराशनः ॥ १९८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पाटलं पाटला चेति पाटला कुसुमादिके ।बोधिः बोधिद्रुमोऽश्वत्थः पिप्वलः केशवालयः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.doubtful
सूत्रिः सूत्री सूचि-सूत्रे द्वे पिप्पलक-पिप्पले ।कर्तनसाधने तर्कुस्तर्कुट्यपि च सीवनम् ॥ ३४० ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 न (wrong syllable)
genderक्लीneut.
सरिरं त्रिपकारं च पिप्पलं, स्यादगाधके ।अस्थाघमस्ताघा-ऽस्तागे गम्भीरं च गभीरवत् ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिम्बा सिम्बायुता शिम्बिः शमी शमिश्च पिप्पली ।पिप्पलः पिप्परी बोधिः स्याद्बोधिद्रुम इत्यपि ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तत्फलेऽथ स्त्रियामेव शिम्बी स्यात् फलकोशिका ।अश्वत्थपिप्पलगजाशनबोधिवृक्ष-यज्ञद्रुमाश्चलदलोऽथ पलाशपर्णौ ।यज्ञीयकिंशुकसमिद्द्रुमवातपोताब्रह्मद्रुमे स्युरथ दन्तशठः कपित्थः ॥ ४५७ ॥
अनुष्टुप्two metres in one verse
genderपुंmasc.
वेधकः कण्टके पत्रसूचिद्रुनखवङ्किलाः ।पिप्पलो वादरङ्गः स्याच्चैत्यद्रुः केशवालयः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुच्छो गुलुच्छः स्तबको मञ्ज्यां मंजरिवल्लरी ।प्रसवः पिप्पलं सस्यं फलं वृन्तं तु बन्धनम् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्राक्षाफलो गुडश्चाथ न्यग्रोधो बहुपाद्वटः ।श्रीवृक्षे पिप्पलोऽश्वत्थः प्लक्षश्चलदलोंऽगुलः ॥ २७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हृदयं हृदुरो वक्षः स्तनो वक्षसिजः कुचः ।स्तनाग्रे पिप्पलं वृन्तं चूचुकं मेचकं शिखा ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पिप्पलं सलिले ज्ञेयं तरुजातिश्च पिप्पलः ।वस्त्रच्छेदप्रभेदे च पिप्पली च कणा स्मृता ॥
अनुष्टुप्
स्याद्वाणपिप्पलौ वृक्षे नाभिर्वृन्ते तु वर्ष्मणः ।बलिरर्थविशेषेऽपि प्रधिर्नेमौ कुटो गृहे ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
meanings
कंसोऽपुंसि कुशो बर्हौ बालो ह्रीवेरकेशयोः ।द्वापरः संशये छेदे पिप्पलो विटपोऽतरोः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsछेद
पिच्छोला ना तु पिच्छूलो राशौ लिङ्गत्रये पुनः ।पिच्छूली स्यात् तृणस्तम्बे पिप्पलं तु जले नपि ॥ ११७५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsजल
वस्त्रच्छेदप्रभेदे च सूचीसूत्रेऽपि चूचुके ।वृक्षाणां च फले ना तु स्यादश्वत्थेऽथ पिप्पली ॥ ११७६ ॥
अनुष्टुप्
पिप्पल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश बोधिश्रद्धा संप्रत्ययः काङ्क्षा बाधा दुःखनिषेधयोः । गोधा तले निहाकायां बोधी समाधिपिप्पलौ ॥ Dharaṇikośa 18.1.1
- धरणिकोश प्लक्षप्लक्षः पिप्पलपर्कट्योर्गर्दभाण्डे तरावपि । प्लक्षो वीतियके द्वीपे द्वारपार्श्वे गृहस्य च ॥ Dharaṇikośa 33.3.3
- कोषकल्पतरु अश्वत्थस्त्रीत्वामलक्यां च गुडूचिकायां काकोलिकायामपि शाल्मलिद्रौ । ब्राह्म्यांच सूक्ष्मत्रिपुटासु चाथ । ना गर्दभाण्डे नरि पिप्पले च ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.18.10
- कोषकल्पतरु पादचत्वरस्यात्पादचत्वरोऽजे पिप्पलसैकतकमण्डलुष्वेषः । परदोषाख्यायिनरे विप्रतिसारस्तु कौकृत्ये ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 6.27.41
- नानार्थार्णवसंक्षेप अश्वत्थपन्नगेऽपि पठत्येनं रभसस्तद्विचार्यताम् । अश्वत्थस्तु नृलिङ्गं स्याद् वृक्षे पिप्पलसंज्ञके ॥ ६३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.63
- शिवकोष शृङ्गीवार्ताकेऽप्यथ वेगस्तु महाकालफलेऽपि च । मेघनादेऽथ शृङ्गी स्यादाम्रातवटपिप्पले ॥ ८६ ॥ Śivakoṣa 3.1.86
- शिवकोष यज्ञाङ्गमुरङ्ग्युपोदकाकाकामूर्वाशोभाञ्जनेषु च । यज्ञाङ्गः किंशुके दर्भे तिलोदुम्बरपिप्पले ॥ ९४ ॥ Śivakoṣa 3.2.94
- शिवकोष स्निग्धपर्णस्निग्धपर्णी सिंहपुच्छ्यां मूर्व्यां पुंसि तु पिप्पले । सुनिषणश्चतुःपत्रसितिवारकयोः पुमान् ॥ १७२ ॥ Śivakoṣa 11.3.172
- शिवकोष अनन्तद्राक्षाकृष्णाभयाधात्रीछिन्नाकुल्यासु चामृता । अनन्तः पिप्पलेऽनन्ता दूर्वापथ्याकणासु च ॥ १८८ ॥ Śivakoṣa 12.2.188
- शिवकोष अश्वत्थअथाव्यथा हरीतक्यां चारट्यामपि भिक्षुके । अश्वत्थः पिप्पलप्लक्षवटे क्लीबं प्रजाहिते ॥ २१६ ॥ Śivakoṣa 13.2.216
- शिवकोष कुञ्जराशनकिष्कुपर्वा पुमानिक्षौ वेणौ पोटगलेऽपि च । कुञ्जराशनशब्दस्तु शल्लक्यामपि पिप्पले ॥ २८२ ॥ Śivakoṣa 16.3.282
- शिवकोष कर्कशकपिशा त्वतिमुक्तेऽपि कपिशः कृमिपिण्डिते । कर्कशस्त्विक्षुभित्काशमर्दकम्पिल्लपिप्पले ॥ ५१३ ॥ Śivakoṣa 25.2.513
- शब्दरत्नावली पादचत्वरस्यात्पादचत्वरश्छागे सैकते पिप्पलेऽपि च । करके दुष्टशीले च परदोषैकवक्तरि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.149
- शब्दरत्नावली श्यामलशकलं त्वचि खण्डे स्याद्रागवस्तुनि वल्कले । शयालुः शुन्यजगरे निद्राशीले भवेत्त्रिषु ॥ श्रद्धालुर्दोहदयुतस्त्रियां श्रद्धायुते त्रिषु । श्यामलः पिप्पले पुंसि कृष्णवर्णेऽभिधेयवत् ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.95