लघु
laghuवि · adj.In 24 kośas: 47 synonym verses, 13 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
त्रुटौ मात्रा लवो लेशः कणो ह्रस्वं पुनर्लघु ॥ १४२७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
त्वरितं सत्वरं तूर्णं शीघ्रं क्षिप्रं द्रुतं लघु ।चपलाविलम्बिते च झम्पा संपातपाटवम् ॥ १४७० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 वि (wrong syllable)
genderविadj.
अगरौ प्रवरं शृङ्गं शीर्षकं मृदुलं लघु ।वरद्रुमः परमदः प्रकरं गन्धदारु च ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शरीरस्था इमे रंहस्तरसी तु रयः स्यदः ।जवोऽथ शीघ्रं त्वरितं लघु क्षिप्रमरं द्रुतम् ॥ ६४ ॥सत्वरं चपलं तूर्णमविलम्बितमाशु च ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
मरुन्माला तु पिशुना स्पृक्का देवी लता लघुः ।समुद्रान्ता वधूः कोटिवर्षा लङ्कोपिकेत्यपि ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
द्राक् चपलं लघु मङ्क्षु स्राक् तूर्णं त्वरितमाशु शीघ्रमरम् ।अह्नाय सत्वरं च क्षिप्रं द्रुतमञ्जसा झटिति ॥ ६९७ ॥
आर्या
genderविadj.
कषायो नागवाक् पूगः फले पर्कटमित्यपि ।पक्वे लघुः खरं शुष्के चिक्कणचिक्कणेऽपि च ॥ २५३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ण (wrong syllable)
genderपुंmasc.
तत्फले कोहलं पुष्पं रामाङ्कोऽनुफलो लघुः ।तत्फले गुडबीजं स्यात्पटोले कर्कशः पटुः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ज्यायानप्यग्रजोऽग्र्यः स्यादग्रीयोऽथ जघन्यजः ।कनिष्ठश्च यविष्ठश्च कनीयाननुजो लघुः ॥ ८७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनामयमथोल्लाघः पटुः कल्पो निरामयः ।अग्लास्नुरगदो नीरुगनातङ्को लघुः पुनः ॥ ३६२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वृषाकरो धान्यवीरः कुरुविन्दोऽपि मांसलः ।पित्र्यो बलाढ्यः काचराजपदात् माषो परो लघुः ॥ ५५ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुलवारी लघुश्चित्रवर्णश्चित्राङ्गदोऽप्यथ ।मद्गुस्तु जलकाकः स्यादथान्या जलकुक्कुटी ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जवोऽथ शीघ्रं त्वरिं लघु क्लीबेऽरमव्ययम् ।क्षिप्रं द्रुतं सत्वरं च चपलं तूर्णमाशु च ॥ १६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 घ्रं (syllables merged)
genderक्लीneut.
तरसा सपदि क्षिप्रं त्वह्नाय झटिति द्रुतम् ।तूर्णं द्रागञ्जसा मक्षु स्राक् शीघ्रं लघु चित् चन ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderअindecl.
क्लीबे तु रंहस्तरसी अथ शीघ्रं लघु द्रुतम् ।त्वरितं सत्वरमरं तूर्णमाश्वविलम्बितम् ॥ १६४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पञ्चमुष्टिमरुन्माला समुद्रान्ता सुगन्धिका ।लघुः शुभा च मरुता नीलपुष्पी सुरात्मजा ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
दीर्घमूलं शान्तमूलमवदाहं जलाशयम् ।सुनालं स्याल्लघुलयं लयं लघु च तोयजम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रुटिस्तुटिश्च मात्रा स्त्री ह्रस्वं तु लघु संस्मृतम् ।अत्यल्पेऽल्पिष्ठमल्पीयः कनीयोऽणीय इत्यपि ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
लङ्कोयिका कोटिवर्षा देवी पङ्कजमुष्टिका ।गोमी स्वर्णलतेन्द्राणी मरुन्माला लता लघुः ॥ १७१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
लामज्जके तु नलदममृणालं लयं लघु ।इष्टकापथकं शीघ्रं दीर्घमूलं जलाशयम् ॥ ३८५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षिप्राशुमङ्क्ष्वरं शीघ्रं सहसा झटिति द्रुतम् ।तूर्णं जवः स्यदो रंहो रयो वेगस्तरो लघुः ॥ १७२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
कणे लेशलवौ तुल्यौ ह्रस्वे चापि लघु स्मृतम् ।अतिस्तोके तथाल्पिष्ठमल्पीयोऽणीय इत्यपि ॥ ३१७ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शीघ्रं क्षिप्रं द्रुतं तूर्णं त्वरितं सत्वरं लघु ।अनारतानिशे नित्याजस्त्रे त्वविरतं पुनः ॥ ३५२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मसूरो मृदुलो वाती मुद्गो हव्योऽज्ञभूर्लघुः ।आढकी वातकी धन्या मारीचश्चणकः पुटी ॥ २५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मभजासानयरता गणा अष्ट लघुर्गुरु ।एकं द्विचतुःषट्स्वरैर्द्रुतो लघुर्गुरुः प्लुतः ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अणु सूक्ष्मं लघु श्लक्ष्णं क्षामः क्षीणः कृशस्तनु ।बंहिष्ठं प्रचुरं प्राज्यं पुष्कलं बहुलं बहु ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
त्वरितं सत्वरं शीघ्रं तूर्णं क्षिप्रं द्रुतं लघु ।जवो वेगो रयो रंहस्तरो मन्दे तु मन्थरः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अनार्यजं च राजार्हं कृमिजं च वरद्रुमः ।प्रकरं प्रवरं गन्धदारु च मृदुलं लघु ॥ १०३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 रु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ह्रस्वं लघु च प्रख्यातं लघुकार्ये प्रयुज्यते ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 च (wrong syllable)
genderविadj.
शीघ्रं क्षिप्रं द्रुतं तूर्णं त्वरितं सत्वरं लघु ।आशुमङ्क्षु तथाऽह्नायश्चपलमविलम्बितम् ॥ २६७२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 प (wrong syllable)
genderविadj.
शीघ्रं तूर्णं द्रुतं क्षिप्रं चपलं लघु सत्वरम् ।अरं त्वरितमाशु स्यादविलम्बितमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स एष तालो विज्ञेयो धीरैरनुद्रुतादिभिः ।अनुद्रुतं द्रुतञ्चैव लघुर्गुरुः प्लुतस्तथा ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 र्गु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अर्धमात्रं द्रुतं ज्ञेयं द्रुतार्धञ्चाप्पनुद्रुतम् ।एकमात्रो लघुः प्रोक्तः द्विमात्रस्तु गुरुः स्मृतः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पृक्का दैवीलता पृक्का समुद्रान्ता लघुर्वधूः ।कोटीवर्षा कोटिवर्षा मरुन्माला लता मरुत् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
आस्फोता स्यादास्फोटा च वीरणीमूल आदृतम् ।औशीरमुषिरमुशिग् जान्तो लघुलयं लघु ॥ १९६ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 दा (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 मु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
समे तु रंहस्तरसी जवो वेगो रयः स्यदः ।द्रुतं तूर्णं लघु क्षिप्रमरमाश्वविलम्बितम् ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वंशक वंशिकं काकतुण्डं लघु च जाङ्गलम् ।कालागर्वथ तदगरु मङ्गल्यं यत्तु मल्लिगन्धि स्यात् ॥ ११४८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
ऋद्धिराश्वासना सिद्धिर्जीवनी चेतना लघुः ।प्राणदा बोधना लक्ष्मीः सुवृद्धिस्तु तदर्थकाः(थिका?) ।रोमाह्वया लता रोमा तरुणी बस्तगन्धिका ॥ १४७६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्पृक्का तु ब्राह्मणी देवी मरुन्माला लता लघुः ।समुद्रान्ता वधूः कोटिवर्षा लङ्कोपिका मरुत् ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
मातृकाद्यः स्वराद्यश्च श्रीकण्ठः केशवो लघुः ।कलाद्यः केशवः कृष्णो भूतेशः प्रथमो भवेत् ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वराद्यो मातृकाद्यश्च वातः कण्ठोऽमृतेश्वरः ।विश्वेश्वरो निवृत्तिश्च श्रीकण्ठः केशवो लघुः ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उपान्त्यो गणपालश्च शिवेशो विमलो लघुः ।हृदयान्नाभिगो जीवोऽसिता चैव ळ-कारकः ॥ ५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गुग्गुलौ कालनिर्यासो देवधूपो महेश्वरः ।श्रीमान् स्निग्धः सर्वसहः श्लेष्मी तिक्तः कटुर्लघुः ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अजशृंग्यां विषाणी स्याद्रोजिह्वादार्विके समे ।शंखिनी चोरपुष्पी स्यात् केशिनी चाप्यथो लघुः ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
लोहाख्यं कृमिजं भृंगं जोंगकं जांगलं मतम् ।वंशकं वंशिकं शीर्षं प्रकरं मृदुलं लघु ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जघन्यं तु कुपूयं स्यादसारं लघु फल्गु च ।पुंस्यादिराद्यपौरस्त्यप्रथमप्रमुखादिमाः ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अरालं कुटिलं भुग्नमवक्रे प्रगुणोऽप्यृजुः ।सत्वरं त्वरितं तूर्णमरं क्षिप्रं लघु द्रुतम् ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
शीघ्रे च कृष्णागुरुणि द्वयोनःस्पृक्कागतः स्त्री वपुषस्तु वायौ ।अङ्घोंऽहसि स्यात्करसंपुटे चमोघस्तु दीने त्रिषु निःफले च ॥ ३४ ॥
इन्द्रवज्रा
doubtful
त्रिगुरुप्रतिपक्षे च स्यादिष्टेऽल्पमनोज्ञयोः ।एकमात्रस्वरे चैषु स्त्र्यर्थे लध्वी लधुस्तथा ॥ ११३४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
लवो लेशे नृपे च्छेदे लङ्का पूर्भेदचिह्नयोः ।लक्षं शरव्ये संख्यायां लघुस्त्रिषु मनोरमे ॥ १९९० ॥
अनुष्टुप्
meaningsमनोरम
असार इष्टे क्षिप्रार्थेऽप्यगुरौ क्षुल्लकेऽपि च ।लीला क्रीडा विलासश्च लक्ष्म चिह्नवरिष्ठयोः ॥ १९९१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
परिघो योगभेदेऽपि मेधो वारिदमुस्तयोः ।महार्घस्तु महामूल्ये पुंसि लावकषक्षिणि ।पृक्कायां स्त्री लघुः क्लीबं शीघ्रे कृष्णागुरुण्यपि ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
लघु as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु लघ्वट्लघ्वट् वायौ लघौ त्रय्यां सरट् स्याद्वातमेघयोः । पुरटोऽङ्घ्रौ सुवर्णेऽन्त्ये देवटो देवशिल्पिनि ॥ Koṣakalpataru 6.10.45
- कोषकल्पतरु अगुरुशिशौ किशोरस्तुरगस्य सूर्ये स्यात्तैलपर्ण्यां तरुणे च बस्ते । अथागुरुः स्त्री नवशिंशपायां स्याज्ज्योङ्गके ना लघुनि त्रये स्यात् ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.27.66
- नानार्थार्णवसंक्षेप अगुरुअगुरु क्ली शिंशपायां जोङ्गके पुंन्नपुंसकम् । लघुनि स्याद्भेद्यलिङ्गमश्वयुक् तु स्त्रियामियम् ॥ १५७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.157
- त्रिकाण्डशेष अगुरुहविर्वह्नी चाऽग्निहोत्रौ वृक्षे लघुनि चाऽगुरुः । शक्तो निरण्डश्चाण्डीरावङ्घ्रिः स्यात्पादमूलयोः ॥ ३३० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.330