अम्बर
ambaraक्ली · neut.In 20 kośas: 27 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 8 as a meaning of another word.
व्योमान्तरिक्षं गगनं घनाश्रयो विहाय आकाशमनन्तपुष्करे ।अभ्रं सुराभ्रोडुमरुत्पथोऽम्बरं खं द्योदिवौ विष्णुपदं वियन्नभः ॥ १६३ ॥
upajati 12
genderक्लीneut.
नूपुरं तु तुलाकोटिः पादतः कटकाङ्गदे ॥ ६६५ ॥मञ्जीरं हंसकं शिञ्जिन्यंशुकं वस्त्रमम्बरम् ।सिचयो वसनं चीराच्छादौ सिक्चेलवाससी ॥ ६६६ ॥पटः प्रौतोऽञ्चलोऽस्यान्तो वर्तिर्वस्तिश्च तद्दशाः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्योदिवौ द्वे स्त्रियामभ्रं व्योम पुष्करमम्बरम् ।नभोऽन्तरिक्षं गगनमनन्तं सुरवर्त्म खम् ॥वियद्विष्णुपदं वा तु पुंस्याकाशविहायसी ।विहायसोऽपि नाकोऽपि द्युरपि स्यात्तदव्ययम् ॥तारापथोऽन्तरिक्षं च मेघाध्वा च महाबिलम् ।विहायाः शकुने पुंसि गगने पुन्नपुंसकम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नभो मरुद्वर्त्म वियद्विहाय-स्तारापथः पुष्करमन्तरिक्षम् ।व्योमाम्बरं विष्णुपदं च खं द्यौ-र्विहायसा स्याद्गगनं तथा द्युः ॥ १३७ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
चेलं चीरं वासः कर्पटमाच्छादनं निवसनं च ।अम्बरमंशुकमुक्तं वस्त्रं सिचयः पटः पोटः ॥ ५४८ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
त्रिकोणं च तथाकाशं व्यापारं दशमं विपत् ।कर्माम्बराख्यं व्योमं च गगनं पुष्करं नभः ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुंस्याकाशः क्लीबपुंसोर्विहायाः षण्नभोम्बरम् ।पुष्करं व्योम गगनमनन्तं खं दिवं वियत् ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
व्योमाम्बरं पुष्करमन्तरिक्ष-मत्रान्तरिक्षे सरकोऽस्त्रियां खम् ।अनन्तमाष्ट्रं गगनं वियच्चनभो नभाकं नभसो नभश्च ॥ १ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
स्त्रियां कक्षा प्रको[11a]ष्ठः स्यात्कलाची च निगद्यते ।गृहावग्रहणी देहल्युम्बरोदुम्बराम्बराः ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
आच्छादनं च वसनं चेलं सिक् नेत्रमस्त्रियाम् ।प्रोत-प्राच्छाद-सिचया वस्त्रं शाटकमम्बरम् ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
एतेषां तृतीयाप्रकृतिः तृतीया स्थाने नपुंसकस्य दृष्टत्वात् पातालादीनि तृतीयाप्रकृतीनि विद्धि जानीहि । यथा इदं पातालं रसातलम् । जालं मत्स्यबन्धनं गवाक्षश्च । मलं पापम् । खलं मर्दनस्थानं व्रीहीणाम् । कपालं मस्तकास्थि खण्डं च । शैवालं जलसम्भवम् । शीलं विनयः[य] । नालं पद्मादीनाम् । चीरं जीर्णवस्त्रम् । चीवरं भिक्षाप्रावरणम् । वियदाकाशम् ।मुण्डनितम्बक्षपगुल्मसान्वङ्कवंशपूगशङ्खरथाश्च पुंसि स्युः ।जघनाम्बरफलमूलाङ्गानि तु विमुच्य ॥ ३८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
खं विहायो वियद्व्योम गगनाकाशमम्बरम् ।द्यौर्नभोऽभ्रोऽन्तरीक्षं च मेघवायुपथोऽप्यथ ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चेलं निवसनं वासक्षीरमम्बरमंशुकम् ।वस्त्राद्यन्तः दिगाद्यादिसंज्ञितो वृषभेश्वरः ।कुङ्कुमं रुधिरं रक्तं कस्तूरी मृगनाभिजम् ॥ ११७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्त्रीलिङ्गे द्योदिवौ देववर्त्मानन्ते विहायसि ।अम्बरं तारकामार्गोऽभ्रमार्गोऽपि निरीक्ष्यते ॥ १५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उदम्बरोऽम्बरोऽलिन्दे प्रघाणः प्रघणोऽपि च ।बहिर्द्वारप्रकोष्ठे स्याद्विशिष्यैव विभाव्यताम् ॥ २८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चीराम्बरे वस्त्रचेले वासः सिक् सिचयोंऽशुकम् ।पटाच्छादावथ प्रान्ते वस्तिवर्ती दशाः समाः ॥ ३१३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नाकोऽम्बरं विष्णुतीर्थं निर्मोकः कञ्चुकोऽपि च ।कर्बुरं नभसः सोमं व्योमनं पिच्छमस्त्रियाम् ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
केशाटनी मौलिसिंहिकेशसम्मार्ज्जनी फणी ।अम्बरं वसनं वासो वस्त्रं चेलं गुणी पटः ॥ १०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
आकाशमभ्रं गगनं व्योम विष्णुपदं नभः ।अम्बरं पुष्करं खं द्यौरन्तरिक्षं मरुत्पथः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अंशुकं वसनं वस्त्रं वासश्चीवरमम्बरम् ।पटश्च सिचयश्चेलं वस्त्रस्यान्तोऽञ्चलः स्मृतः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आकाशमम्बरं चाऽभ्रमन्तरिक्षं घनाश्रयः ॥ १६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अम्बरमंशुकं वस्त्रं वासश्च वसनं पटः ।आच्छादनं च सिक् सत्रं चीरं चेलं च कर्पटम् ॥ १०८३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)
genderक्लीneut.
नीलो मुकुन्द-नन्दौ च निधिभेदा अमी नव ।अन्तरीक्षमन्तरिक्षमभ्रं गगणमम्बरम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क्ष (wrong syllable)
genderक्लीneut.
विष्णुपदं वियदम्बरमभ्रमनन्तं नभोऽन्तरिक्षं खम् ।व्योमसुरवर्त्मपुष्करगगनानि द्योदिवौ स्त्रियावस्त्री ॥ १५९ ॥
गीतिः
genderपुंक्लीm. n.
वस्त्रं निवसनमंशुकमम्बरमाच्छादनं वासः ।वसनं चेलं सिचयः पुंसि सुचेलो द्वयोस्तु पटशाटौ ॥ ८७४ ॥
उद्गीतिः
genderक्लीneut.
सिक् स्त्री पटोऽस्त्री सिचयो वासो वसनमंशुकम् ।आच्छादनं निवसनं वसितं वस्त्रमंबरम् ॥ ११६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
एषां प्रयोगभेदे च गतिमात्रे च दृश्यते ।अम्बरं वाससि व्योम्नि सुगन्धिद्रव्यकान्तरे ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
शमीफले तु क्लीबं स्यात्सामुद्रं लवणाब्धिजे ।अम्बरोऽट्टविलासिन्यां सिन्दूरं नागसम्भवे ॥ ४१६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअट्टविलासिनी
बहिर्विनार्थे चात्मीये क्लीबं स्यादन्तराव्ययम् ।अम्बरं चांशुके क्लीबं व्योम्नि सौगन्धिकवस्तुनि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
नाकेऽतिगन्धद्रव्ये च स्यादऽस्रं रुधिराश्रुणोः ।प्रस्तावेऽवसरो वर्षे चौष्ठे नीचेऽपि चाधरः ॥ ३२७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
अम्बर as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) नाकसंवर्तः परिवर्तश्च हायने कथ्यतेऽम्बरे नाकः । परिमाणेऽपि प्रस्थः सर्वात्मनि सर्वसन्नाहः ॥ ८०१ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.801
- धरणिकोश घनघनं सान्द्रं घनं वाद्यं घनो मुस्ते घनोऽम्बुदः । [62]घनौ काठिन्यसंघातौ घनौ विस्तारणाम्बरौ ॥ Dharaṇikośa 19.3.1
- धरणिकोश भौमभीष्मो भयानके क्षत्रे रश्मिः स्यात्प्रग्रहे घृणौ । क्रमः शक्तौ परिपाट्यां भौमावङ्गारकाम्बरौ ॥ Dharaṇikośa 24.1.2
- धरणिकोश नभस्नभाः स्याच्छ्रावणे मासि वर्षास्वथ नभोऽम्बरे । घ्राणे पलितशीर्षे च वयोमृणालसूत्रयोः ॥ Dharaṇikośa 31.3.7
- कोषकल्पतरु पटोलकासीसके चासनपर्णिकायां शीतेऽन्यवत्स्यात्प्रमदे तु शत्रौ । कल्लोल उल्लोलकवाचकश्च ज्योत्स्न्यां पटोलो द्वितयेऽम्बरे ना ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.28.36
- परमानन्दीयनाममाला अमृतकज्जलेऽथाञ्जना माता मारुतेरमरः सुरे । स्नुहीवृक्षेऽस्थिसंहारकव्योरमृतमम्बरे ॥ २७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.27
- परमानन्दीयनाममाला नभस्निष्को हृद्भूषणे स्वर्णे दीनारस्नानयोरपि । नभा घ्राणे बिसे मासभेदेऽथ स्यान्नभोऽम्बरम् ॥ २६३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.263
- परमानन्दीयनाममाला पोत्रपत्रं पक्षे दले भूर्जे वाहनेऽपि निगद्यते । पोत्रं शूकररक्त्राग्रे हलाग्राम्बरयोरपि ॥ २९० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.290