कम्बल
kambalaपुं · masc.In 16 kośas: 29 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
genderपुंmasc.
अथ कम्बलाश्वतरधृतराष्ट्रबलाहकाः ।इत्यादयोऽपरे नागास्तत्तत्कुलसमुद्भवाः ॥ १३११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
जले दिव्यमिरा सेव्यं कृपीटं घृतमङ्कुरः ।विषं पिप्पलपातालमलिलानि च कम्बलम् ॥ १६२ ॥पावनं षड्रसं चापि पल्लूरं तु सितं पयः ।किट्टिमं तदतिक्षारं शालूकं पङ्कगन्धिकम् ॥ १६३ ॥अन्धं तु कलुषं तोयमतिस्वच्छं तु काचिमम् ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
धौतमुद्गमनीयं च वर्तिर्वस्तिर्दशाः सिचः ।एकार्था आविकौरभ्ररल्लकोर्णायुकम्बलाः ॥ ५५१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आविकौ रभ्रकौ चैव पुमानूर्णायुरित्यपि ।आयल्लको रल्लकः स्याद्द्वयोः कम्बल इत्यपि ॥ २७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
कालीयः कालियस्तुल्यौ कृष्णपादार्थचिह्निते ।अर्द्धेन्दुमौलिः कुलिकोऽथापरे कम्बलः पुनः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कीलरालपटोलानां तथा कम्बलभल्लयोः ।दंशगण्डूषरभसलालसानां ततोऽपि च ॥ १२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
वार्जीवनं जीवनीयं दगर्णे(?) सर्वतोमुखम् ।गवं(?)सरः कर्बुरं च पवित्रं पूतमङ्कुरः ।कम्बलं तामरं कृत्स्नं क्षणदं स्यन्दनं मधु ।क्षरं कंत्वलिगं * * न स्त्री कोडं(?)रसं विषम् ॥ ३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
औरभ्रः कम्बलो द्वंद्वे परिस्तोमास्तरौ तथा ।वर्णः प्रवेणिर्नवता सूची-वान-कुथास्त्रिषु ॥ ९२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शूर्पाभ्यां तु भवेद्द्रोणी गोणी स्त्री च वहो नरि ।गोणीभिः पञ्चभिः क्रीते पञ्चगोणिर्विशेष्यवत् ॥द्रोण्यश्चतस्रः खारी स्यात्पलानां तु शतं तुला ।ऊर्णापलशते तु स्यात्कम्बलं मिथुने न तत् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
इन्दुरेखाङ्कितगलो ज्वालाधूमसमप्रभः ।कुलिकोऽर्द्धेन्दुमौलिः स्यान्नागभेदास्तु कम्बलः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अवयव-स्तुव-रौरव-माध[223a]वाःपणव-याव-दवाः शिक्-दीदिवी ।ग्रीव-पवी अविराखुजकम्बलेस्थवि-कृवी स्व-निघृष्व-वि-जीर्वयः ॥ २४ ॥
metre not recognisednearly द्रुतविलम्बितम्: pāda 1, syllable 1 ग्री (wrong syllable)
genderपुंmasc.
आलु शलालु शयालुशयौ स्या-त्कम्बलमम्भसि वाससि चेलम् ।पिप्पलमम्बुनि चाम्बरभेदेब्रह्मतरौ गगनेऽपि च तूलम् ॥ ११ ॥
दोधकम्
genderक्लीneut.
पटोलः कम्बलो भल्लो रालो वृक्षे च पिप्पलः ।लविर्दशा भूम्नि वस्त्रे दंशोऽश्लेषो भवाचकः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
क्षये( ? )तु जन्यं धननाम्नि दायंशल्यं च कुल्यं कवियं कषायम् ।मैरेयवत्कम्बलिबाह्यतूर्येस्फ्यराजसूयाव्ययवाजपेयाः ॥ ५७ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
छेदने[लूः] पिप्पलः कम्बलः शम्बलःशील-शैलोपलाः शूलतूलाङ्गुलाः ।वल्कलं पल्वलं धूमलं खण्डलंकुण्डलं कुड्मलं मूलवन्मङ्गलम् ॥ ६५ ॥
स्रग्विणीmetre not read in every linenearly स्रग्विणी
genderपुंक्लीm. n.
अण् । अञ् । य । यत् । यु । ठक् । यक् । वुञ्च । एते प्रत्ययाः भावे कर्मणि वा यदि स्युस्तदा तदन्तानामेतेषां नपुंसकत्वं जानी[नि]हि । यथा "हायनान्तयुवा[पुरोहिता]दिभ्योऽण्" । द्विहायनस्य भावः कर्म वा द्वैहायनम् । यूनो भावः कर्म वा यौवनम् । "न घृत" इति नलोपे प्राप्ते इत्यण् पठ्यत इति प्रकृतिभावः । स्थावरं यजमानम् । इगन्तत्वे "नलघूपध" इत्यण् । मृदोर्भावः कर्म वा मार्दवम् । पाटवः लाघवम् । आर्जवम् । "अञप्राणिजातिभिर्जातिवयोवचनो गोत्रादिभ्योऽञ्" । अश्वस्य भावः कर्म वा आश्वम् । गार्दभम् । वयोवचनात्कौमारम् । शैशवम् । उद्गात्रादेः । इदमौद्गात्रम् । "सख्युर्य" इति यः । सख्युर्भावः कर्म वा सख्यम् । "स्तेयन्नलोपश्चे"ति यत्प्रत्ययः । स्तेयस्य भावः कर्म वा स्तैन्यम् । "होत्रादिभ्यो युः" । होतुर्भावः कर्म वा होत्रीयम् । पोत्रीयं अङ्गात्रीयं दुहित्रीयम् । ठक् । कपेर्भावः कर्म वा कापेयम् । रोहितादिभ्यो यक् । बृहस्पतेर्भावः कर्म वा बार्हस्पत्यम् । सैन्यापत्यम् । वुञ् । "योपधाद्गुरूपोत्तमाद्वुञ्" । रमणीयस्य भावः कर्म वा रामणीयकम् । अहोरूपमित्यादिके द्रष्टव्यम् ।व्रजशूलौ पुंसि नपुंसके च मृधम् ।कम्बलतोमरमुकुलकन्दुकाः पुंसि भास्त्रा स्त्री ॥ ८८ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कार्पासबादरे चापि कौशेयं कृमिकोशजम् ।राङ्कवं मृगरोमोत्थमौरभ्रः कम्बलः समौ ॥ ३१६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कृसरो बहुकरो जित्यरालकीलवितस्तयः ।पटोलः कम्बलः शारो रभसो वेतसोऽपि च ॥ ११२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
काश्मीरलोमं काश्मीरं कम्बलो वर्णकम्बलः ।कौशेयं पट्टकूल्लाह्वं क्षौमं कीटान्त्रतन्तुजम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऊर्णायुराविकश्चैव रल्लकः कम्बलस्तथा ।औरभ्रश्चैति नामानि मन्यन्ते कम्बलस्य हि ॥ १०९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पिप्पलं पिष्पलं चैव नलिनं मलिनं तथा ।पातालं पावनं चापि कृपीटं कम्बलं पुनः ॥ १८५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथ कम्बलाऽश्वतरधृतराष्ट्रबलाहकाः ।महानीलोऽपि नागोऽस्ति विशिष्टकुलसम्भवः ॥ २३६८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
अर्णः कवन्धममृतं मेघपुष्पञ्च कम्बलम् ।नारा घनरसः पात आपः स्यन्दनसम्बलम् ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
निचोलः प्रच्छदपटः प्रच्छदो निचुलोऽपि च ।वेशको रोमयोनिः स्यात् कम्बलो रल्लकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शेषोऽनन्तो वासुकिरहिराडथ शङ्खतक्षकाश्वतराः ।कम्बलगुलिकस्वस्तिककर्कोटकशङ्खचूडकौरव्याः ॥ ३०० ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
वायस्तु तन्तुसंतानो वेमा ना वायदण्डकः ।सूत्राणि तन्तवो द्वौ तु समौ रल्लककम्बलौ ॥ ८८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तद्बन्धवस्तु कुमुदकम्बलाश्वतरादयः ।पुरी भोगवती चैषां भोगिन्यो नागकन्यकाः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ना द्वे तु कच्छपे त्रिस्तु मद्यपे कम्बलस्तु ना ।कस्मिंश्चित् पार्वतीभक्ते रभसस्तूक्तवानमुम् ॥ ३८६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsपार्वतीभक्त
उत्तरासङ्गमात्रे च सास्नायां च गवामथ ।रभसः सलिले क्लीबं रल्लके तु त्रिलिङ्गकम् ॥ ३८७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
काको विषञ्च काकोलौ सास्नायामपि कम्बलः ।धूनकेऽपि कलकलः कामलः कामुके मधौ ॥ ३८५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 पि (wrong syllable)
meaningsसास्ना
कम्बल as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश कुतपकुतपो वाद्यविन्यासे दर्भकालप्रभेदयोः । छागरोममयं केचित्कम्बलं कुतपं विदुः ॥ Dharaṇikośa 20.3.3
- कोषकल्पतरु कुथद्वयो रथः स्यन्दनकायपत्सु । स्याद्वैतसे चाथ कुथः कुशे ना त्रिषु प्रवेण्यामपि कम्बले च ॥ ९२ ॥ Koṣakalpataru 6.18.92
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऊर्णायुमेषाख्यपशुजातौ स्यान्ना तु तल्लोमनिर्मिते । कम्बले क्षीणभङ्गे च रभसः प्रोक्तवानमुम् ॥ २८२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.282
- नानार्थार्णवसंक्षेप औरभ्रउरःसम्बन्धिनि त्रिः स्यादौरभ्रस्तु पुमानयम् । कम्बले मेषरोमोत्थे मेषसम्बन्धिनि त्रिषु ॥ ३०० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.300
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुरीरकुरीरस्तु पुमान् मालाविशषे कम्बलेऽपि च । क्लीबं तु मैथुने पद्मे जाले च मुनिभाषितम् ॥ ५०८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.508
- नानार्थार्णवसंक्षेप गोलककैवर्ते मुस्तकेऽधीते गोलकस्तु द्वयोरयम् । जारजे भर्तरि मृते ना तु पिण्डेऽपि कम्बले ॥ ६९४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.694
- नानार्थार्णवसंक्षेप रल्लकरल्लकस्तु पुमाञ्ज्ञेयः कम्बले स्याद्द्वयोः पुनः । मृगभेदे रसोनस्तु पुमाल्लँशुनभेषजे ॥ १४९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1492
- नानार्थार्णवसंक्षेप रोचकरोचकस्तु पुमान् हस्तिकर्ण इत्यतिविश्रुते । कम्बलस्य प्रभेदे स्यात् त्रि तु रोचितरि स्मृतः ॥ १५३६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1536
- परमानन्दीयनाममाला अविअविर्मेषे गिरावर्के कम्बलेऽट्टश्चतुष्पथे । हट्टे पाषाणभेदे चार्धः खण्डेऽर्धं समांशके ॥ १३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.13
- परमानन्दीयनाममाला ऊर्णायुऊर्णायुरूर्णनाभे स्थान्मेघकम्बलयोः सिते । उपह्वरं रहःस्थाने पार्श्वेऽथोपनिषद्वृषे ॥ ७१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.3.71
- शब्दरत्नावली अविअविः कम्बलशैलार्कमेषा धहकिषु (?) ना । अश्वस्तुरङ्गे पुरुषजातिभेदे भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.3
- त्रिकाण्डशेष कुथउन्माथः कूटयन्त्रेऽपि कुथः कम्बलबर्हिषोः । काशे क्षुते च क्षवथुर्ग्रन्थो द्वात्रिंशदक्षरे ॥ १९६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.196
- वैजयन्ती गोलकखोलकः पूगकोशे स्यात् भग्नभाण्डे शिरस्त्रके । गोलको मणिके पिण्डे कंबले विधवासुते ॥ २३ ॥ Vaijayantī 7.1.23