भुजङ्गम
bhujaṅgamaपुं · masc.In 10 kośas: 9 synonym verses, 8 as a meaning of another word.
सर्पः पृदाकुर्भुजगो भुजङ्गोऽहिर्भुजङ्गमः ॥ ६ ॥आशीविषो विषधरश्चक्री व्यालः सरीसृपः ।कुण्डली गूढपाच्चक्षुःश्रवाः काकोदरः फणी ॥ ७ ॥दर्वीकरो दीर्घपृष्ठो दन्दशूको बिलेशयः ।उरगः पन्नगो भोगी जिह्मगः पवनाशनः ॥ ८ ॥लेलिहानो द्विरसनो गोकर्णः कञ्चुकी तथा ।कुम्भीनसः फणधरो हरिर्भोगधरस्तथा ॥
अनुष्टुप्
सर्पपुंपृदाकुपुंभुजगपुंभुजङ्गपुंअहिपुंभुजङ्गमपुंआशीविषपुंविषधरपुंचक्रिन्पुंव्यालपुंसरीसृपपुंकुण्डलिन्पुंगूढपाद्पुंचक्षुःश्रवस्पुंकाकोदरपुंफणिन्पुंदर्वीकरपुंदीर्घपृष्ठपुंदन्दशूकपुंबिलेशयपुंउरगपुंपन्नगपुंभोगिन्पुंजिह्मगपुंपवनाशनपुंलेलिहानपुंद्विरसनपुंगोकर्णपुंकञ्चुकिन्पुंकुम्भीनसपुंफणधरपुंहरिपुंभोगधरपुं
genderपुंmasc.
विषधरदन्दशूकपवनाशनसर्पसरीसृपोरुगव्याल-भुजगभुजङ्गकुम्भीनसपन्नगनागभोगिनः ।अहिफणभृत्पृदाकुकाकोदरकञ्चुकिचक्रिगूढपाद्,द्विरसनकाद्रवेयदर्वीकरदृक्श्रुतयो भुजङ्गमाः ॥ ६४० ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
बिलं रन्ध्रं तु सुषिरं विवरं कुहरं तथा ।सर्पः पताकः पृथगुर्भुजङ्गोऽहिर्भुजङ्गमः ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भुजङ्गमो भुजङ्गश्च भुजगः स्यात् स्फटा फटा ।हालाहलं हालहलं हाहलं च हलाहलम् ॥ ५७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पन्नगोऽहिर्विषधरो लेलिहानो भुजङ्गमः ।नागोरगौ फणी सर्पः तद्वैरी विनतात्मजः ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हस्तिनः शिरसि दन्तौ दंष्ट्रा शुनवराहयोः ।मेघो मत्स्यो भुजङ्गमो वेणुर्मौक्तिकयोनयः ॥ १८५३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 सि (wrong syllable); pāda 3, syllable 7 ङ्ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अहिः सर्पः पृदाकुश्च पन्नगः पवनाशनः ।उरगो भुजगो भोगी भुजङ्गश्च भुजङ्गमः ॥ २३५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्पो भुजगभुजङ्गभुजङ्गमसरीसृपाः ।दर्वीकरो विषधरो बिलवासी विषायुधः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 भु (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मार्जालीयश्च मार्जारोऽहौ भुजङ्गो भुजङ्गमः ।भुजगः सर्प-सूर्पौ च सरीसृपश्च गूढपाद् ॥ ३३८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 सृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भुजङ्गम as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु चिकुरस्याद्भद्रमुस्तासु घ[53b]टे तु षण्ढे द्वारे पुरद्वारि च गोपुरं च । स्यान्मुस्तकेऽथो चिकुरः शिरोजे भुजङ्गमे ना गृहबभ्रुकेऽपि ॥ ८ ॥ Koṣakalpataru 6.27.8
- नानार्थार्णवसंक्षेप कुण्डलिन्कुमुदस्य भवेत् स्तम्बे कुण्डली तु द्वयोरयम् । मयूरे चित्रलमृगे तथैव स्याद्भुजङ्गमे ॥ ५५८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.558
- नानार्थार्णवसंक्षेप पन्नगपन्नगस्त्वोषधीभेदे पुमान् द्वे तु भुजङ्गमे । प्रवालस्त्वस्त्रियां वृक्षपल्लवस्याङ्कुरे भवेत् ॥ १०८७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1087
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्थिरदंष्ट्रस्थिरदंष्ट्रस्तु ना विष्णौ वराहाकृतिधारिणि । भुजङ्गमे तु द्वे अत्र समासादीनि पूर्ववत् ॥ ६७० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.670
- शब्दरत्नावली जलरण्डअपोगण्डस्तु वलिने विकलाङ्गे च बालके । चक्रवाडः शैलभेदे चक्रवाडस्तु मण्डले ॥ जलरण्डः पयौरेणौ जलावर्ते भुजङ्गमे । देवताडश्च जीमूते सैंहिकेये हुताशने ॥ Śabdaratnāvalī 7.13.36
- शब्दरत्नावली द्विजिह्वद्विजिह्वः सूचके चौरे दुःसाध्ये च भुजङ्गमे । नितम्बः स्त्रीकटीपश्चाद्भागे तत्कटिमात्रके । पर्वतःस्कपिकटके स्कन्दे वेधसि कुत्रचित् ॥ Śabdaratnāvalī 7.23.13
- शब्दरत्नावली चक्रधरकालञ्जरो योगिचक्रमेलकाद्रिशिवेषु च । कृष्णसारो मृगस्नुह्योः शिंशपायामपि स्त्रियाम् ॥ गिरिसारस्तु मलये लोहे बङ्गे च कीर्त्यते । चराचरं भवेत्क्लीबं जगति त्रिषु जङ्गमे ॥ चक्रधरो ग्रामजालिभुजङ्गमहरिष्वपि । तोयधरो मेघमुस्तासुनिषम्रौषधीष्वपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.124
- शब्दरत्नावली धार्तराष्ट्रधार्तराष्ट्रो हंसभेदे कौरवे च भुजङ्गमे । धुन्दुमार इन्द्रगोपे गृहधूमे पदालिके ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.129