महासेन
mahāsenaपुं · masc.In 15 kośas: 17 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 3 as a meaning of another word.
नाभिश्च जितशत्रुश्च जितारिरथ संवरः ।मेघो धरः प्रतिष्ठश्च महासेननरेश्वरः ॥ ३६ ॥सुग्रीवश्च दृढरथो विष्णुश्च वसुपूज्यराट् ।कृतवर्मा सिंहसेनो भानुश्च विश्वसेनराट् ॥ ३७ ॥सूरः सुदर्शनः कुम्भः सुमित्रो विजयस्तथा ।समुद्रविजयश्चाश्वसेनः सिद्धार्थ एव च ॥ ३८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श्च (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्कन्दः स्वामी महासेनः सेनानीः शिखिवाहनः ।षाण्मातुरो ब्रह्मचारी गङ्गोमाकृत्तिकासुतः ॥ २०८ ॥द्वादशाक्षो महातेजाः कुमारः षण्मुखो गुहः ।विशाखः शक्तिभृत्क्रौञ्चतारकारिः शराग्निभूः ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कार्तिकेयो महासेनः शरजन्मा षडाननः ।पार्वतीनन्दनः स्कन्दः सेनानीरग्निभूर्गुहः ॥ ३९ ॥बाहुलेयस्तारकजिद्विशाखः शिखिवाहनः ।षाण्मातुरः शक्तिधरः कुमारः क्रौञ्चदारणः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
गाङ्गेयो ब्रह्मचारी च गुहो वर्हिणवाहनः ।महासेनो महातेजाः शरजन्मा च कथ्यते ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महासेनो महातेजा वह्निभूः शिखिवाहनः ।देवसेनापतिः कान्तो ब्रह्मगर्भः षडाननः ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालचर्यो महासेनः पर्यायः शरजन्मनः ।षडाननार्थः सेनानीर्गुहः शिख्यर्थवाहनः ॥ १४२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्द-द्वादशदृग्-विशाख-शिवज-क्रौञ्चारि-षाण्मातुराःस्वामी षा-षडाननौ शरभवः सेनापतिः शक्तिभृत् ।सेनानीः शिखिवाहनः शिखिभवः स्यात्कार्त्तिकेयो महा-सेनस्तारकजित्कुमार-गिरिजाभू-बाहुलेया गुहः ॥ ९० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.doubtful
आखुगो विघ्नराजश्च कार्तिकेयोऽथ षण्मुखः ।षाण्मातुरो महासेनः ब्रह्मचारी च शक्तिभृत् ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कार्त्तिकेयो गुहः स्कन्दः सेनानीः पार्वतीसुतः ।षाण्मातुरो महासेनः षण्मुखः शिखिवाहनः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महासेनो महाराजा सुग्रीवो वसुधाधिपः ।दृढरथो नृपो विष्णुर्वसुपूज्यः प्रजापतिः ॥ २२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सिद्धसेनो महासेनः षण्मुखस्तारकान्तकः ।शक्तिभृत् शक्तिपाणिश्च क्रौञ्चारिः क्रौञ्चदारणः ॥ २६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कार्तिकेयः सिद्धसेनः पार्वतीनन्दनो गुहः ।महासेनस्तारकजित् कुमारः शिखिवाहनः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बाहुलेयगुहकुक्कुटध्वजस्वामिशक्तिधरतारकारयः ।षाण्मातुरमहासेनगाङ्गेयक्रौञ्चभेदनाः ॥ ६३ ॥
रथोद्धताtwo metres in one verse
genderपुंmasc.
अनन्तश्च महासेनोऽनिरुद्धो रसव(ना)र्णकः ।कन्यास्तननिभः सर्गो विसर्गश्चान्तिमस्वरः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महासेनो द्विजिह्वाख्यो हयो भद्रश्च कण्टकः ।द्विबिन्दुकोऽमरेशश्च सोमश्चैव हरिस्तथा ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्गो विसर्गो बिन्द्वन्तो महासेनाऽनिरुद्धकौ ।पूर्णामृता तथाऽनन्ता अः-स्वरस्तु वृषध्वजः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
महासेनो महातेजाः शक्तिपाणिर्गुहोऽग्निभूः ।वैजयन्तः सिद्धसेनः सेनानीः शिखिवाहनः ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पुण्यजनः स्मृतो यक्षे राक्षसे च प्रयुज्यते ।महासेनः कार्तिकेये महासैन्यपतावपि ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ज (wrong syllable)
अत्र पि पूर्ववत् सादि महासेनस्तु ना गुहे ।अत्रापि पूर्ववत् सादि महापुत्रः पुनस्त्रिषु ॥ ४५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 पि (wrong syllable)
meaningsगुह
प्रसाधनी स्त्री कङ्कत्यां क्लीबन्तु सिद्धिवेशयोः ।पयस्विनी विभावर्य्यां धेनौ नद्यामपि स्त्रियाम् ॥पुण्यजनः सज्जने स्याद्यक्षराक्षसयोरपि ।पृण्यजनस्तु पुंसि स्यान्नीचे मूर्खे च पापिनि ॥फलकी मीनभेदे ना त्रिषु स्यात्फलकान्विते ।वार्वकी वे विचित्राश्वपर्ण्यजीवशरान्विषु (?) ॥भूतात्मा पुंसि भूतेशे देहे बुद्धे विधातरि ।महाधनं महामूल्यसुवर्णसिह्लकादिषु ॥महासेनः कुमारे स्यान्महासैन्यपतौ पुमान् ।मदयित्नुः स्मरे शौण्डे पुमान्मद्ये तु न द्वयोः ॥महामुनिः कुम्भयोनिबुद्धयोः क्लीबमोषधे ।मातुलानी तु भङ्गायां कलायं मातुलस्त्रियाम् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्तु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ज (wrong syllable); pāda 3, syllable 3 ज (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्ण (wrong syllable)
महासेन as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली गुहगृहं नाम्नि कलत्रे च गेहे पुंभूम्नि च क्वचित् । गुहः पुंसि महासेने भृशवेगितरङ्गयोः (?) ॥ Śabdaratnāvalī 7.33.6
- तन्त्राभिधान विसर्गविसर्गः सर्ग आख्यातो विष(प)द्विषममानसः । अनिरुद्धो महासेनः कलाज्ञोऽपि रमापि च ॥ १२ ॥ Tantrābhidhāna 1.12
- तन्त्राभिधान अःअः कण्ठको महासेनः कला पूर्णामृता हरिः । इच्छा भद्रा गणेशश्च रतिर्विद्या सुखं मुखम् ॥ ५३ ॥ Tantrābhidhāna 2.17.53