कुमार
kumāraपुं · masc.In 25 kośas: 46 synonym verses, 16 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
स्याद्गोमुखो महायक्षस्त्रिमुखो यक्षनायकः ॥ ४१ ॥तुम्बरुः कुसुमश्चापि मातङ्गो विजयोऽजितः ।ब्रह्मा यक्षेट् कुमारः षण्मुखपातालकिंनराः ॥ ४२ ॥गरुडो गन्धर्वो यक्षेट् कुबेरो वरुणोऽपि च ।भृकुटिर्गोमेधः पार्श्वो मातङ्गोऽर्हदुपासकाः ॥ ४३ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 न्ध (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 मे (wrong syllable)
genderपुंmasc.
स्कन्दः स्वामी महासेनः सेनानीः शिखिवाहनः ।षाण्मातुरो ब्रह्मचारी गङ्गोमाकृत्तिकासुतः ॥ २०८ ॥द्वादशाक्षो महातेजाः कुमारः षण्मुखो गुहः ।विशाखः शक्तिभृत्क्रौञ्चतारकारिः शराग्निभूः ॥ २०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भावो विद्वान्युवराजः कुमारो भर्तृदारकः ॥ ३३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कार्तिकेयो महासेनः शरजन्मा षडाननः ।पार्वतीनन्दनः स्कन्दः सेनानीरग्निभूर्गुहः ॥ ३९ ॥बाहुलेयस्तारकजिद्विशाखः शिखिवाहनः ।षाण्मातुरः शक्तिधरः कुमारः क्रौञ्चदारणः ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
भगिनीपतिरावुत्तो भावो विद्वानथावुकः ।जनको युवराजस्तु कुमारो भर्तृदारकः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गौरीपुत्रः षण्मुखः शक्तिपाणिः,क्रौञ्चारातिः कार्त्तिकेयो विशाखः ।स्कन्दः स्वामी तारकारिः कुमारः,सेनानीः स्यादग्निभूर्बाहुलेयः ॥ १९ ॥
शालिनी
genderपुंmasc.
कोणो वादनदण्डः स्याद्भेरी दुन्दुभिरिष्यते ।नाट्ये राज्ञी स्मृता देवी कुमारो भर्तृदारकः ॥ ९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुब्रह्मण्यः कुमारः स्यात्छूरपद्महरो गुरुः ।स्वामी सुवर्णमाली स्यादग्निभूः कुक्कुटध्वजः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सौमित्रिः सुन्दरः श्रीमान् कुमारो विश्ववल्लभः ।रामस्य चापे धर्माङ्गशात्रवानन्दभैरवः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्यामशिष्यस्तूपरुद्रो विष्वक्सेनो गणाधिपः ।कुमारः शरजः स्कन्दस्तारकारिरुमासुतः ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्थिरचक्रो वज्रधरः कुमारोऽष्टारचक्रवान् ।नीलोपली महारञ्जी प्रज्ञाकायश्च वादिराट् ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
राजा भट्टारको देवः कुमारो भर्तृदारकः ।भर्तृदारिका तत्सुता स्याज्ज्येष्ठा भग्न्यन्तिकापि च ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्कन्द-द्वादशदृग्-विशाख-शिवज-क्रौञ्चारि-षाण्मातुराःस्वामी षा-षडाननौ शरभवः सेनापतिः शक्तिभृत् ।सेनानीः शिखिवाहनः शिखिभवः स्यात्कार्त्तिकेयो महा-सेनस्तारकजित्कुमार-गिरिजाभू-बाहुलेया गुहः ॥ ९० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every linenearly शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
युवराजो राजपुत्रः कुमारो भर्तृदारकः ।राज्ञः श्यालो राष्ट्रियः स्यात्तत्सुता भर्तृदारिका ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हिरण्यमस्त्रियां हेमं निष्कमष्टापदं गमत् ।स्वर्णं सुवर्णं रजतं कुमारं त्विदमुत्तमम् ॥ ५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिशौ शावः कुमारोऽर्भोऽर्भकः पा[72b]कः स्तनंधयः ।बाल-डिम्भोत्तानशय-क्षीरकण्ठ-मृडंकणाः ॥ १७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
दन्तावलानां संनाहे गुडा स्त्रीपुंसयोर्मता ।कल्पना सज्जना चाथ कुमारा गजपालकाः ॥भद्रो मन्दो मृगो मिश्रश्चतस्रो गजजातयः ।बृंहितं गर्जितं क्लीबे गजस्यान्नं विधा स्त्रियाम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जम्बूद्वीपे महाद्वीपः कुमारः पर्वतालयः ।षट्पञ्चाशद्देशग्रहः समस्तद्वीपनायकः ॥ १० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कार्तिकेयो विशाखश्च कुमारः षण्मुखो गुहः ।शक्तिमान् क्रौञ्चभेदी च स्वामी शरवणोद्भवः ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गंगासुतो महातेजाः कुमारोमासुतौ गुहः ।स्कन्दः स्वामी विशाखश्च सेनानीस्तारकान्तकृत् ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुकुमारः कुमारश्च शृङ्गारी रणदूषकः ।शची ऋभुक्षा पौलोमी रतिलोभा पृथुस्तनी ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
युवराजे कुमारः स्याद्भर्तृदारक इत्यपि ।राज्ञि देवो देवद(र?)श्च तत्सुता भर्तृदारिका ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
राजपुत्रो राजसूनुर्युवराजो नृपात्मजः ।कुमारोऽमात्यसचिवौ मन्त्री राज्यप्रचारकः ॥ १५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कार्त्तिकेयस्तारकजित्कुमारः क्रौञ्चदारणः ।झषकेतुः स्मरो मारः पुष्पधन्वा मनोभवः ॥ ३८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्ता (wrong syllable)
genderपुंmasc.
लेखिनीरदनो वेदलेखकस्तु गणाधिपः ।कुमारः पार्वतीसूनुः सेनानीरग्निभूर्गुहः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शरजन्माग्निभूः स्वामी विशाखः क्रौञ्चभेदनः ।तारकारिः शक्तिधरः कुमारो बहुलात्मजः ॥ ३४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बालः स्तनंधयः पोतः पाको डिम्भोऽर्भकः शिशुः ।कुमारः पृथुकः शावः क्षीरकण्ठः किशोरकः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ब्रह्मा यक्षेट् कुमारः षण्मुखः पातालकिन्नरौ ।यक्षौ गरुडगन्धर्वौ यक्षेन्द्रश्च कुबेरकः ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तारकारिः महातेजाः कुमारः करवीरकः ।गाङ्गेयो बालचर्यश्च वैजयन्तो दिवाकरः ॥ २६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भगिनी स्वामिनी प्रौक्ता भावो विद्वान् हि कथ्यते ।युवराजः कुमारश्च स्याद्भर्तृदारकस्तथा ॥ ४८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्तृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कुमारः क्षीरपश्चैव पृथुकः स्तनपस्तथा ।स्यात् शिशुत्वं तथा बाल्यं शैशवं चापि मन्यते ॥ ४९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कार्तिकेयः सिद्धसेनः पार्वतीनन्दनो गुहः ।महासेनस्तारकजित् कुमारः शिखिवाहनः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
युवराजद्वयं नाम कुमारो भर्तृदारकः ।राज्ञो नाम द्वयं नाट्ये देवो भट्टारकोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अमोघानन्दनब्रह्मपुत्रलौहित्यलोहिताः ।कुमारो घर्घरः सिन्धुभैरवाद्यास्तथा परे ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बालः क्षीरात् कण्ठः पश्च स्तनयः स स्तनन्धयः ।कुमार-कुमरौ दह्र-दहरावथ शैशवे ॥ २ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पक्षिभेदेऽपि, कुमारः कुमारिलसमन्वितः ।नास्तिके लौकायतिको लोकायतिक इत्यपि ॥ ३१४ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 कु (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 का (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सेनानीर्द्वादशकरः कुमारः पार्वतीसुतः ।सुब्रह्मण्यो नीलदंष्ट्रो विशाखो वैजयन्तकः ॥ ६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वरणे सिततरुवरुणौ सेतुकुमारौ च तिक्तशाकश्च ।अभया पूतना पथ्या हरीतक्यमृता शिवा ॥ ४६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
भट्टारिका तज्जननी तत्पुत्री भर्तृदारिका ।कुमारो युवराजः स्याद्राज्ञः स्यालस्तु राष्ट्रियः ॥ ९५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गणिकानुचरैरज्जुकेति नाम्ना नृपेण सा ।युवराजस्तु सर्वेण कुमारो भर्तृदारकः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शः शकारोऽथ विधाता कुमारश्चैव मन्मथः ।श्रीकण्ठः पवनो देवो वामोरुः कामरूपकः ।विशेषः कामरूपी च सौख्यदाता शुचिस्तथा ॥ ५५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पूर्वयक्षो जलेन्द्रोऽथ मञ्जुश्रीर्ज्ञानदर्पणः ।मञ्जुभद्रो मञ्जुघोषः कुमारोऽष्टारचक्रवान् ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्वैमातुरः परशुभृदाखुयानो गणाधिपः ।कुमारः शरजः स्कन्दुस्तारकारिरुमासुतः ॥ ५४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुमारोऽमात्यको मन्त्री वर्गे धर्मे तु धार्मिकः ।हट्टे धीकर्मिकः पुर्यां चोरिको दंडपाशिकः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तनयस्त्वस्य गोस्वामी (स्वामी) चाप्यथ राष्ट्रियः ।स्यालोऽस्य युवराजस्तु कुमारो भर्त्तृदारकः ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
बालो डिंभोऽर्भकः शाबः कुमारो दारकः शिशुः ।अप्युत्तानशयो वत्सः स्तनपस्तु स्तनन्धयः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
जात्ये सुवर्णे चरमे स्त्रियां तुकुमारिकाशैलसुतानदीषु ।सहौषधौ स्याद्वनमालिकायांद्वीपे तथा जम्बुपदोत्तरस्थे ॥ ४७ ॥
उपजातिः
अथ पुंसि विरिञ्चाख्या रुद्राक्षे स्युश्चतुर्मुखे ।तस्मिन् पञ्चमुखे शम्भोः कुमारस्य तु षण्मुखे ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
meaningsषण्मुख
अश्वानुचारके चापि युवराजे मृतावपि ।कुत्सितायां द्वयोस्तु स्याद् बाले स्त्रीपुंसयोः पुनः ॥ ५१४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
जम्बुद्वीपे कुमारी तु कन्यायां स्यात् स्त्रियामसौ ।मृगजात्यन्तरे चापि हिमाभे नवमालिका ॥ ५१५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsजम्बुद्वीप
कारे पीडा बन्धशाले क्रूरौ कठिनभीषणौ ।जम्बुद्वीपसहाकन्याः कुमार्योऽथास्ववारके ॥ ३३७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअश्ववारक
बालके कार्त्तिकेये च कुमारो भर्तृदारके ।कलिकारस्तु धूम्याटे करञ्जे पीतमस्तके ॥ ३३८ ॥
अनुष्टुप्
तथा मध्वाज्यसंसिक्तयवलाजजतर्पणे ।कुमारः स्याद्गुहे बाले वरणेऽश्वानुचारके ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
युवराजे च ना क्ली तु द्वीपे पुंस्त्री मृगोमयोःकुतपो भागिनेयेऽर्के विप्रेऽग्नावतिथौ गवि ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
धातुः सर्वेऽपि पर्याया रुद्राक्षे स्युश्चतुर्मुखे ।तस्मिन् पञ्चमुखे शंभोः कुमारस्य तु षण्मुखे ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
meaningsषण्मुख
कुमार as a meaning in nānārtha verses
- शब्दरत्नावली भूतक्लीबं त्रिषु चिते प्राप्ते वृत्ते सत्ये समेऽपि च । पुमान् कुमारयोगीन्द्रदेवयोन्यरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.35
- शब्दरत्नावली सेनापतिआहितेऽप्युक्तसिद्धान्ते समाधिस्थे शुचौ पुमान् । समाघातः शब्दभेदे वधे युद्धे भये पुमान् ॥ संख्यावान् पण्डिते पुंसि संख्यायुक्तेऽन्यलिङ्गकः । सुधासूतिः पुमान् यज्ञे पद्मे हिमकरेऽपि च ॥ सूर्यभक्तश्चार्कपणे बन्धुके च भवेत्पुमान् । सेनापतिः कुमारे स्यात्सैन्याधिकारिणि पुमान् ॥ हिमारातिर्वीतिहोत्रे पुमान् किरणमलिनि । हैमवती श्वेतवचास्वर्णक्षीर्यभयासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.176
- शब्दरत्नावली महासेनप्रसाधनी स्त्री कङ्कत्यां क्लीबन्तु सिद्धिवेशयोः । पयस्विनी विभावर्य्यां धेनौ नद्यामपि स्त्रियाम् ॥ पुण्यजनः सज्जने स्याद्यक्षराक्षसयोरपि । पृण्यजनस्तु पुंसि स्यान्नीचे मूर्खे च पापिनि ॥ फलकी मीनभेदे ना त्रिषु स्यात्फलकान्विते । वार्वकी वे विचित्राश्वपर्ण्यजीवशरान्विषु (?) ॥ भूतात्मा पुंसि भूतेशे देहे बुद्धे विधातरि । महाधनं महामूल्यसुवर्णसिह्लकादिषु ॥ महासेनः कुमारे स्यान्महासैन्यपतौ पुमान् । मदयित्नुः स्मरे शौण्डे पुमान्मद्ये तु न द्वयोः ॥ महामुनिः कुम्भयोनिबुद्धयोः क्लीबमोषधे । मातुलानी तु भङ्गायां कलायं मातुलस्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.118
- तन्त्राभिधान शशः सव्यञ्च कामरूपी कामरूपो महामतिः । सौख्यनामा कुमारोऽस्थि श्रीकण्ठो वृषकेतनः ॥ १५३ ॥ Tantrābhidhāna 2.47.153