नाभि
nābhiस्त्री · fem.In 19 kośas: 36 synonym verses, 11 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
नाभिश्च जितशत्रुश्च जितारिरथ संवरः ।मेघो धरः प्रतिष्ठश्च महासेननरेश्वरः ॥ ३६ ॥सुग्रीवश्च दृढरथो विष्णुश्च वसुपूज्यराट् ।कृतवर्मा सिंहसेनो भानुश्च विश्वसेनराट् ॥ ३७ ॥सूरः सुदर्शनः कुम्भः सुमित्रो विजयस्तथा ।समुद्रविजयश्चाश्वसेनः सिद्धार्थ एव च ॥ ३८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श्च (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 श्च (wrong syllable)
genderपुंmasc.
रोमावली रोमलता नाभिः स्यात्तुन्दकूपिका ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
रथाङ्गं रथपादोऽरि चक्रं धारा पुनः प्रधिः ॥ ७५५ ॥नेमिरक्षाग्रकीले त्वण्याणी नाभिस्तु पिण्डिका ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
genderस्त्रीfem.
चक्रं रथाङ्गमाख्यातं कूवरं च युगन्धरम् ।चक्रधारा प्रधिर्नेमिर्नाभिश्चक्रस्य पिण्डिका ॥ ४४७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
व्यालायुधे व्याघ्रनखं जटामांसी तु जाटिला ।लवङ्कं देवकुसुमं नामिर्मृगमदेऽपि च ॥ २८१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.doubtful
कल्वः कल्वी वर्ष्मन् वर्ष्मं नाभिर्नाभी च दृश्यते ।चुचूकं चुचुकं मध्यं मध्यमं च भुजो भुजा ॥ १७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
नाभिर्द्वयोः स्त्रियां नाभी तुन्तोदिर्दीदिडिः पुमान् ।दरोऽपि स्याच्छिरामूलं देहवृन्तार्थमित्यपि ॥ १९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
रथाग्रकीलकेनाभिर्नाभी चक्रस्य पिण्डिका ।स्त्रियामथो ना कुवरः कूवरो ना युगन्धरः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कुशकेतुर्भाववृत्तो नाभिर्ना शाश्वतः कविः ।पुराणगीतः स्थविरः प्रपूज्यः कस्ततः पुनः ॥ ७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वाहा स्वाहा गुहा भङ्गी वसतिर्विपणी द्युतिः ।पेश्यायनी त्रोटिनाभ्यौ नालिर्वासिश्च वर्वरिः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नीलो मणौ रवौ मित्रस्तलस्तालचपेटयोः ।कोणेऽश्रिश्चषकोऽशोको नाभिः क्षत्रियवेधसोः ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कटीर-भसदी श्रोणिफलकं च कटोऽप्यथो ।पश्चान्नितम्ब आरोहः स्त्रीकट्या जघनं पुरः ॥पुंसि कोष्ठोऽन्तराधिः स्यात्पृष्ठवंशाधरे त्रिकम् ।नाभिर्द्वयोः कुरुस्तुण्डिस्तुन्दकूपी ततस्त्वधः ॥मूत्राशयो द्वयोर्बस्तिस्तया मूत्रपुटं भवेत् ॥ ६८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
[106a] क्षत्रमस्त्री क्षत्रियः स्याद्राजन्यो बाहुजो विराट् ।भार्यो द्वितीयवर्णश्च नाभिः क्षात्रं तु तस्य यत् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चक्रधारा तु नेमिः स्त्री प्रधिर्द्वंद्वेऽथ पिण्डिका ।* * * * * नाभिर्ना मणिराणिरणिर्द्वयोः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
पूपापूपौ स्तूप-कलापौ रेफः शेफ-स्तम्ब-नितम्बाः ।अम्बः शम्बो नाभिः क्षत्रे दुन्दुभिरुक्तो भेरीवाची ॥ १९ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
कूपः कलम्बः कलशे तु कुम्भोगन्त्र्यङ्गके नाभिरथोर्मिशम्यौ ।भ्रमश्च मोहेऽथ च जित्य-मृत्यूस्याद्भागधेयोऽपि च राजदेये ॥ २७ ॥
उपजातिः
genderपुंस्त्रीm. f.
नाभिर्नाभेरधोभागे बस्तिर्मूत्रपुटं पुनः ।मूत्राशयोऽवलग्नं तु विलग्नं मध्यमध्यमौ ॥ २६६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
भल्लिः पल्लिर्वसतिविपणी पेशिनाभ्यालिनालीस्थालीशुक्ती भ्रकुटिशकटीचच्चरीपालयश्च ।वासिः खाटिर्व्रततिवलभी नीविराज्याजयोऽपिभाटिः शाटिर्लिविवमिशढीश्रेणिरीतीतयश्च ॥ ५९ ॥
मन्दाक्रान्ता
भल्लिस्त्रीपल्लिस्त्रीवसतिस्त्रीविपणीस्त्रीपेशीस्त्रीनाभिस्त्रीआलिस्त्रीनालीस्त्रीस्थालीस्त्रीशुक्तिस्त्रीभ्रकुटिस्त्रीशकटीस्त्रीचच्चरीस्त्रीपालिस्त्रीवासिस्त्रीखाटिस्त्रीव्रततिस्त्रीवलभीस्त्रीनीविस्त्रीराजिस्त्रीआजिस्त्रीभाटिस्त्रीशाटिस्त्रीलिविस्त्रीवमिस्त्रीशढीस्त्रीश्रेणिस्त्रीरीतिस्त्रीईतिस्त्री
genderस्त्रीfem.
नेमौ प्रधिस्तथा नाभिः प्राण्यङ्गेऽथ क्वचिद्बलिः ।श्रोण्योषध्योः कटो मोहे भ्रमः पुंसि स्त्रियामपि ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
चित्तं चेतो मनः स्वान्तं तालुः काकुदतालुके ।मध्योऽवलग्नं क्षीणाङ्गं नाभिर्नालपयोरुहम् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
त्रिवलिस्तूदरे रेखा नाभिः स्यात्तुन्दकूपिका ।अङ्कस्तु क्रोड उत्सङ्गः पृष्ठं वंशस्त्रिकं तथा ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नाभिराड्जितशत्रुश्च जितारिः संवरो नृपः ।मेघो धरो धराधीशः प्रतिष्ठोऽप्रतिमो नृपः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाभिश्च तुन्दकूपिका सिरामूलं पुतारिका ॥ ९७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
भ्रमद्भागस्तु चक्रस्य नेमिर्धारा तथा प्रधिः ।अक्षाग्रकीले त्वण्याऽऽणी प्रोक्तौ नाभिस्तु पिण्डिका ॥ १२३२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नाभिर्नाभी तुन्दकूपी तुन्दिस्तुन्दीदरुर्द्वयोः ।तुण्डिस्तुण्डी तुण्डिका च तुन्दिकापि च कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
नाभिनाराट् च भूमीन्द्रो नरेन्द्रो नायकोऽधिपः ।प्रणताश्रेषसामन्तो भूपालः स्यादधीश्वरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चक्राकारे चक्रमध्ये नाभिर्नाभी च पिण्डिका ।द्वयोराणिरणिश्चापि अक्षाग्रकीलके द्वयम् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 ग्र (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
सिताभश्चापि, कस्तूर्यां नाभिवन्मृगनाभिजा ।मृगनाभिर्मृगमदो मृगः स्यान्मद इत्यपि ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
अक्षाग्रकीले त्वण्यानी अस्नि-सीम्नोरपि स्मृतौ ।पिण्डिकायां नाभिर्नाभी, कूबरं स्याद्युगन्धरे ॥ २६१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ना (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
तत्सन्धावथ पायुर्ना गुदापाने अथ द्वयोः ।वस्तिर्नाभेरधो नाभिर्द्वयोरेवं कटः कटी ॥ १०६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
मण्डलाधीश्वरो यश्च स सम्राण्मध्यमश्च सः ।अधीश्वरो नताशेषसामन्तो नाभिरित्यपि ॥ १२६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भो द्विरण्डो नाभि-भद्रे भीमो भाषणमेव च ।दक्षस्कन्दो महाबाहुर्भ्रमरस्तु जयाभिधः ॥ ४९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नाभिर्द्वयोस्तुन्दकूपी तुन्दिस्तुन्दीकरः पुमान् ।अधोमर्मशकृद्द्वारमूरुः सक्थि च जाघनी ॥ २५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
द्यावापृथिव्यावेकोक्तौ रोदस्यौ रोदसी इति ।नाभीदं भारतं वर्षं हिमाद्रेस्तच्च दक्षिणम् ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
वंशस्तु पृष्ठमध्यास्थि(मूलभागोऽस्य तु त्रिकम् ) ।मूत्राशयो वस्तिरक्ली नाभिर्नाभी प्रतारिका ॥ ६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
नाभी प्राण्यङ्गराजन्यौ चक्रान्तचक्रवर्तिनौ ।सभा सभ्याः सभा गोष्ठी सभा द्यूतं सभा गृहम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्त (wrong syllable)
स्याद्वाणपिप्पलौ वृक्षे नाभिर्वृन्ते तु वर्ष्मणः ।बलिरर्थविशेषेऽपि प्रधिर्नेमौ कुटो गृहे ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
meaningsवृन्त
दृग्भूः पुमांश्चक्रभुजङ्गयोः स्या-द्विशेष्यवत्स्यात्कथकेऽथ नाभिः ।मुख्ये नृपे क्षत्रियमात्रके चचक्रे च पुंसि द्वितये तु तुण्ड्याम् ॥ ४४ ॥
उपजातिः
कस्तूरिकायां गदिता स्त्रियां चविभुः शिवे व्यापिनि तु त्रिषु स्यात् ।नित्ये प्रभौ ब्रह्मणि तु स्वभूः स्यात्विष्णौ च शंभुस्तु हरे हरौ च ॥ ४५ ॥
उपजातिः
meaningsकस्तूरिका
doubtful
नायी नाभिस्तु जन्त्वङ्गे यस्य संज्ञा प्रतारिका ।रथचक्रस्य मध्यस्थपिण्डिकायां च ना पुनः ॥ ६८४ ॥
अनुष्टुप्
आद्यक्षत्त्रियभेदेऽन्त्यमनौ मुख्यमहीपतौ ।वर्षे तु भारते क्लीबं नाम तु क्लीबमम्भसि ॥ ६८५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
दम्भः स्यात्कैतवे कल्के साटोपाहङ्कृतावपि ।दृन्भूश्चवज्रचक्राहिमुख्यभूतिषु च स्त्रियाम् ॥नाभिर्ना चक्रमध्ये च क्षत्रिये मुख्यभूपतौ ।द्वयोः प्राण्यङ्गमध्ये तु स्त्रियां कस्तूरिकामदे ॥निभो व्याजे तु पुंलिङ्गः प्रकाशे सदृशे त्रिषु ।रम्भः कपौ च वंशे ना कदल्यप्सरसोः स्त्रियाम् ॥विभुर्वृद्धे प्रभौ राज्ञि ब्रह्मशङ्करयोः पुमान् ।शम्भुर्महेश्वरे सिद्धे सुगते परमेष्ठिने ॥शुभं क्षेमे शुभोयोगे शुभा कान्तीच्छयोः स्त्रियाम् ।सभाद्यूते मन्दिरे च गोष्ट्यां सामाजिके स्त्रियाम् ॥स्वभूर्विष्णौ विधौ पुंसि स्तम्भः स्थूनाजडत्वयोः ।
अनुष्टुप्
मुख्यराट्क्षत्रयोः पुंसि नाभिः प्राण्यङ्गके द्वयोः ।चक्रमध्ये प्रधाने च स्त्रियां कस्तूरिकामदे ॥ २८८ ॥
अनुष्टुप्
नाभि as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रतारिकामाल्यवानिति विख्याते समासाद्यत्र पूर्ववत् । प्रतारिका तु स्त्री नाभौ वञ्चके त्रिः प्रतारकः ॥ ३३७ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.337
- शब्दरत्नावली उदानउद्यानं स्यान्निःसरणप्रयोजनवनान्तरे । उदानो वायुभिज्जठरावर्तनाभिपक्ष्मसु ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.38
- तन्त्राभिधान डदुरूहो जटिलो(ली) भीमा द्विजिह्वः पृथिवी सती । कोलगिरिः क्षमा शान्तिर्नाभिः स्वाती च लोचनम् ॥ ९६ ॥ Tantrābhidhāna 2.30.96
- तन्त्राभिधान भनक्षत्रं भ्रमणा दीप्तिर्व(र्भू)यो भूमिः पयो नभः । नाभिर्भद्रं महाबाहुर्विश्वमूर्तिर्विभा(तु)ण्डकः ॥ १३३ ॥ Tantrābhidhāna 2.41.133